Viên chức bị khiển trách, cảnh cáo, cách chức trong những trường hợp nào?

1. Những trường hợp viên chức bị kỷ luật khiển trách

1.1. Vi phạm quy trình chuyên môn, nghiệp vụ và nội quy làm việc

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 8 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng bị khiển trách khi thực hiện một trong hai hành vi:

• Không tuân thủ quy trình, quy định chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử trong khi thực hiện nhiệm vụ theo vị trí việc làm, đã được cấp có thẩm quyền nhắc nhở bằng văn bản.
• Vi phạm quy định về thực hiện chức trách, nhiệm vụ, kỷ luật lao động, nội quy hoặc quy chế làm việc của đơn vị sự nghiệp công lập, đã được cấp có thẩm quyền nhắc nhở bằng văn bản.

Đối với hai nhóm hành vi này, ngoài điều kiện vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng, Nghị định còn yêu cầu viên chức đã được cấp có thẩm quyền nhắc nhở bằng văn bản.

1.2. Lợi dụng vị trí công tác, hách dịch hoặc gây phiền hà cho người dân

Một số hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ có thể bị khiển trách được quy định trong khoản 3 Điều 8 Nghị định này gồm:

• Lợi dụng vị trí công tác nhằm mục đích vụ lợi.
• Có thái độ hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà đối với Nhân dân trong quá trình thực hiện công việc, nhiệm vụ được giao.
• Xác nhận hoặc cấp giấy tờ pháp lý cho người không đủ điều kiện.
• Xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác trong khi thực hiện nhiệm vụ theo vị trí việc làm.

Đối với các hành vi trên, viên chức bị kỷ luật khiển trách nếu vi phạm lần đầu và gây hậu quả ít nghiêm trọng.

1.3. Né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc không chấp hành phân công

Ngoài các hành vi trên, khoản 4 Điều 8 quy định viên chức vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng bị khiển trách khi:

• Né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ chức trách, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, nội quy, quy chế hoặc nhiệm vụ được giao mà không có lý do chính đáng.
• Không chấp hành quyết định điều động, phân công công tác của cấp có thẩm quyền.
• Gây mất đoàn kết trong cơ quan, tổ chức, đơn vị.

Do đó, viên chức không thực hiện đúng nhiệm vụ hoặc không chấp hành sự phân công thuộc các trường hợp nêu trên sẽ bị khiển trách khi đáp ứng điều kiện về lần vi phạm và mức độ hậu quả.

1.4. Vi phạm các quy định pháp luật khác có liên quan đến viên chức

Bên cạnh những hành vi liên quan trực tiếp đến công việc, các khoản từ 5 đến 10 của Điều 8 Nghị định 234 còn quy định việc khiển trách đối với viên chức vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng trong các lĩnh vực sau:

• Phòng, chống tội phạm; phòng, chống tệ nạn xã hội; trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; chống chạy chức, chạy quyền.
• Bảo vệ bí mật nhà nước; khiếu nại, tố cáo.
• Đầu tư, xây dựng; quản lý đất đai, tài nguyên; bảo vệ môi trường; tài chính, kế toán, ngân hàng; quản lý, sử dụng tài sản công; khoa học, công nghệ, chuyển giao công nghệ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ theo vị trí việc làm.
• Phòng, chống bạo lực gia đình; hôn nhân và gia đình; bình đẳng giới; an sinh xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội.
• Các quy định khác của Đảng và pháp luật liên quan đến viên chức.

2. Những trường hợp viên chức bị kỷ luật cảnh cáo

2.1. Tái phạm sau khi đã bị khiển trách

Theo Khoản 1 Điều 9 Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định viên chức đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức khiển trách đối với hành vi thuộc mục 1 nêu trên  mà tái phạm thì bị cảnh cáo. Cụ thể, trường hợp này có thể áp dụng khi viên chức đã bị khiển trách do: 

• Không tuân thủ quy định chuyên môn, nghiệp vụ hoặc nội quy, quy chế làm việc.
• Lợi dụng vị trí công tác nhằm mục đích vụ lợi, hách dịch, cửa quyền hoặc gây phiền hà cho người dân.
• Né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, không thực hiện đúng nhiệm vụ được giao.
• Vi phạm các quy định pháp luật khác thuộc Điều 8.

Nếu viên chức tiếp tục thực hiện chính hành vi đã bị khiển trách và được xác định là tái phạm thì áp dụng hình thức cảnh cáo.

Về thời gian xác định tái phạm, khoản 8 Điều 2 Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định:

"Viên chức có hành vi vi phạm lần đầu đã bị xử lý kỷ luật mà trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định xử lý kỷ luật có hiệu lực thi hành tiếp tục vi phạm hành vi đã bị kỷ luật thì bị coi là tái phạm."

Như vậy, viên chức đã bị khiển trách mà tiếp tục thực hiện hành vi đã bị kỷ luật trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực thì thuộc trường hợp bị cảnh cáo do tái phạm.

2.2. Vi phạm lần đầu, gây hậu quả nghiêm trọng

Không cần có hành vi tái phạm, viên chức vẫn bị cảnh cáo ngay trong lần vi phạm đầu tiên nếu hành vi thuộc Điều 8 (các hành vi trong Mục 1) gây hậu quả nghiêm trọng theo quy định trong khoản 2 Điều 9 Nghị định 234/2026/NĐ-CP.

Theo đó, viên chức vi phạm lần đầu, gây hậu quả nghiêm trọng bị cảnh cáo nếu thực hiện một trong các nhóm hành vi sau:

• Vi phạm quy trình chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp, quy tắc ứng xử hoặc quy định về thực hiện chức trách, nhiệm vụ, kỷ luật lao động, nội quy, quy chế làm việc và đã được cấp có thẩm quyền nhắc nhở bằng văn bản.
• Lợi dụng vị trí công tác nhằm mục đích vụ lợi; hách dịch, cửa quyền, gây khó khăn, phiền hà cho người dân; cấp giấy tờ pháp lý cho người không đủ điều kiện hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác khi thực hiện nhiệm vụ.
• Né tránh, đùn đẩy, không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nhiệm vụ mà không có lý do chính đáng; không chấp hành quyết định điều động, phân công công tác hoặc gây mất đoàn kết trong đơn vị.
• Vi phạm quy định pháp luật khác về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; bảo vệ bí mật nhà nước; khiếu nại, tố cáo; quản lý tài chính, tài sản công và các lĩnh vực được liệt kê.

Về mức độ hậu quả, điểm b khoản 2 Điều 6 Nghị định xác định vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng là hành vi có tính chất, mức độ tác hại lớn, tác động ra ngoài phạm vi nội bộ, gây dư luận xấu trong viên chức và Nhân dân, làm giảm uy tín của cơ quan, tổ chức, đơn vị công tác.

2.3. Viên chức quản lý vi phạm trách nhiệm quản lý, điều hành

Theo khoản 3 Điều 9 Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định hình thức cảnh cáo áp dụng khi viên chức quản lý vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng và thuộc một trong hai trường hợp:

• Thứ nhất, không thực hiện đúng trách nhiệm quản lý, để viên chức thuộc quyền quản lý vi phạm pháp luật gây hậu quả nghiêm trọng trong khi thực hiện nhiệm vụ theo vị trí việc làm.
• Thứ hai, không hoàn thành nhiệm vụ quản lý, điều hành theo sự phân công mà không có lý do chính đáng.

3. Những trường hợp viên chức quản lý bị kỷ luật cách chức

3.1. Tái phạm sau khi đã bị cảnh cáo

Viên chức quản lý đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo theo Điều 9 mà tái phạm thì bị cách chức được quy định tại khoản 1 Điều 10 Nghị định 234/2026/NĐ-CP.

Trường hợp này áp dụng khi viên chức quản lý đã bị cảnh cáo do:

• Tái phạm hành vi vi phạm sau khi đã bị khiển trách.
• Vi phạm lần đầu, gây hậu quả nghiêm trọng..
• Không thực hiện đúng trách nhiệm quản lý, để viên chức thuộc quyền quản lý vi phạm pháp luật gây hậu quả nghiêm trọng khi thực hiện nhiệm vụ.
• Không hoàn thành nhiệm vụ quản lý, điều hành theo sự phân công mà không có lý do chính đáng.

Nếu viên chức quản lý tiếp tục thực hiện chính hành vi đã bị cảnh cáo trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực, thì được xác định là tái phạm theo và thuộc trường hợp bị cách chức.

3.2. Vi phạm lần đầu, gây hậu quả rất nghiêm trọng

Ngoài trường hợp tái phạm, khoản 2 Điều 10 Nghị định trên còn quy định hình thức cách chức đối với viên chức quản lý vi phạm lần đầu, gây hậu quả rất nghiêm trọng.

Cụ thể, hình thức này áp dụng đối với những hành vi thuộc Điều 8 hoặc khoản 3 Điều 9, bao gồm các hành vi:

• Không tuân thủ quy trình, quy định chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp, quy tắc ứng xử hoặc vi phạm chức trách, nhiệm vụ, kỷ luật lao động, nội quy, quy chế làm việc theo các trường hợp được quy định.
• Lợi dụng vị trí công tác để vụ lợi; hách dịch, cửa quyền, gây khó khăn, phiền hà cho người dân; cấp giấy tờ pháp lý cho người không đủ điều kiện.
• Né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, không thực hiện đúng nhiệm vụ, không chấp hành quyết định điều động, phân công công tác hoặc gây mất đoàn kết.
• Vi phạm quy định pháp luật về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; bảo vệ bí mật nhà nước; khiếu nại, tố cáo và các lĩnh vực khác thuộc Điều 8.
• Không thực hiện đúng trách nhiệm quản lý, để viên chức thuộc quyền quản lý vi phạm pháp luật gây hậu quả nghiêm trọng khi thực hiện nhiệm vụ.
• Không hoàn thành nhiệm vụ quản lý, điều hành theo sự phân công mà không có lý do chính đáng.

Tuy nhiên, để áp dụng hình thức cách chức đối với các hành vi nêu trên, viên chức quản lý phải đáp ứng đồng thời các điều kiện:

• Vi phạm lần đầu, gây hậu quả rất nghiêm trọng nhưng chưa đến mức buộc thôi việc.
• Có thái độ tiếp thu, sửa chữa.
• Chủ động khắc phục hậu quả.
• Thuộc một trong các trường hợp có tình tiết giảm nhẹ tại khoản 4 Điều 4.

Các tình tiết giảm nhẹ gồm: Chủ động báo cáo vi phạm, tự giác nhận trách nhiệm; cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về người cùng vi phạm; chủ động chấm dứt hành vi, khắc phục hậu quả hoặc thuộc trường hợp giảm nhẹ khác theo quy định.

Như vậy, không phải mọi trường hợp viên chức quản lý vi phạm lần đầu, gây hậu quả rất nghiêm trọng đều bị cách chức. Việc áp dụng hình thức này còn phụ thuộc vào các điều kiện về thái độ tiếp thu, khắc phục hậu quả và tình tiết giảm nhẹ.

3.3. Sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả để được bổ nhiệm chức vụ

Một trường hợp khác bị cách chức được quy định tại khoản 3 Điều 10 Nghị định 234/2026/NĐ-CP:

"Sử dụng văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận, xác nhận giả hoặc không hợp pháp để được bổ nhiệm chức vụ."

Theo đó, viên chức quản lý bị kỷ luật cách chức nếu sử dụng một trong các loại giấy tờ giả hoặc không hợp pháp sau đây để được bổ nhiệm:

• Văn bằng;
• Chứng chỉ;
• Giấy chứng nhận;
• Giấy xác nhận.

Trên đây là thông tin về viên chức bị khiển trách, cảnh cáo, cách chức trong những trường hợp theo Nghị định 234/2026/NĐ-CP. Bạn đọc có thể tra cứu toàn văn Nghị định trên LuatVietnam.vn để xem chi tiết các hành vi vi phạm, điều kiện áp dụng từng hình thức kỷ luật và tình trạng hiệu lực của văn bản.