Viên chức hách dịch, gây phiền hà cho người dân bị kỷ luật thế nào?

1. Các hình thức kỷ luật đối với hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân

1.1. Vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng bị khiển trách

Một trong những hành vi thuộc trường hợp áp dụng hình thức khiển trách Khoản 3 Điều 8 Nghị định 234/2026/NĐ-CP là:

"Lợi dụng vị trí công tác nhằm mục đích vụ lợi; có thái độ hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà đối với nhân dân trong quá trình thực hiện công việc, nhiệm vụ được giao; xác nhận hoặc cấp giấy tờ pháp lý cho người không đủ điều kiện; xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác trong khi thực hiện nhiệm vụ theo vị trí việc làm."

Theo quy định, viên chức có thái độ hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà cho người dân trong quá trình thực hiện công việc, nhiệm vụ được giao sẽ bị khiển trách khi đáp ứng hai điều kiện:

• Vi phạm lần đầu.
• Gây hậu quả ít nghiêm trọng.

Về mức độ hậu quả, điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị định xác định vi phạm gây hậu quả ít nghiêm trọng là hành vi có tính chất, mức độ tác hại không lớn, tác động trong phạm vi nội bộ và làm ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan, tổ chức, đơn vị công tác.

1.2. Vi phạm lần đầu, gây hậu quả nghiêm trọng bị cảnh cáo

Nếu hành vi hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà cho người dân gây hậu quả nghiêm trọng ngay trong lần vi phạm đầu tiên thì viên chức bị kỷ luật cảnh cáo. Căn cứ khoản 2 Điều 9 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, hình thức cảnh cáo áp dụng đối với viên chức:

"Có hành vi vi phạm lần đầu, gây hậu quả nghiêm trọng thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều 8 Nghị định này."

Do hành vi hách dịch, cửa quyền, gây khó khăn, phiền hà cho người dân được quy định tại khoản 3 Điều 8 nên viên chức thực hiện hành vi này lần đầu, gây hậu quả nghiêm trọng thuộc trường hợp bị cảnh cáo.

Vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng là vi phạm có tính chất, mức độ tác hại lớn, tác động ra ngoài phạm vi nội bộ, gây dư luận xấu trong viên chức và Nhân dân, làm giảm uy tín của cơ quan, tổ chức, đơn vị công tác.

Đối với hành vi vi phạm lần đầu, mức độ hậu quả là căn cứ để phân biệt trường hợp bị khiển trách với trường hợp bị cảnh cáo.

1.3. Vi phạm gây hậu quả rất nghiêm trọng bị cách chức hoặc buộc thôi việc

Đối với hành vi hách dịch, cửa quyền, gây khó khăn, phiền hà cho người dân gây hậu quả rất nghiêm trọng, hình thức kỷ luật được xác định theo Điều 10 và Điều 11 Nghị định 234/2026/NĐ-CP.

Trường hợp viên chức quản lý bị cách chức

Theo khoản 2 Điều 10, viên chức quản lý vi phạm lần đầu, gây hậu quả rất nghiêm trọng khi có thái độ hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà cho người dân sẽ bị cách chức nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện:

• Hành vi vi phạm chưa đến mức buộc thôi việc.
• Người vi phạm có thái độ tiếp thu, sửa chữa.
• Chủ động khắc phục hậu quả.
• Thuộc một trong các trường hợp có tình tiết giảm nhẹ theo khoản 4 Điều 4 Nghị định.

Các tình tiết giảm nhẹ gồm: hủ động báo cáo vi phạm, tự giác nhận trách nhiệm; cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về người cùng vi phạm; chủ động chấm dứt hành vi, khắc phục hậu quả hoặc thuộc những trường hợp giảm nhẹ khác theo quy định.

Trường hợp viên chức bị buộc thôi việc

Trong khi đó, khoản 2 Điều 11 quy định hình thức buộc thôi việc đối với viên chức vi phạm lần đầu, gây hậu quả rất nghiêm trọng khi thực hiện hành vi thuộc Điều 8, bao gồm hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân, nếu:

• Không có thái độ tiếp thu, sửa chữa, chủ động khắc phục hậu quả.
• Thuộc một trong các trường hợp có tình tiết tăng nặng tại khoản 3 Điều 4 Nghị định.

Những tình tiết tăng nặng gồm: Không thực hiện yêu cầu kiểm điểm, không sửa chữa vi phạm; đối phó, cản trở hoạt động kiểm tra, thanh tra; bao che cho người vi phạm; che giấu, tiêu hủy chứng cứ; vi phạm có tổ chức hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi.

2. Mức kỷ luật khi tái phạm hành vi hách dịch, gây phiền hà

Không chỉ căn cứ vào hậu quả, việc viên chức tiếp tục hách dịch, cửa quyền hoặc gây phiền hà cho người dân sau khi đã bị kỷ luật cũng là căn cứ áp dụng hình thức xử lý nặng hơn.

2.1. Tái phạm sau khi bị khiển trách

Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức khiển trách đối với hành vi hách dịch, gây phiền hà mà tái phạm thì bị cảnh cáo.

Đối với hành vi đang xét, trường hợp này áp dụng khi viên chức đã bị khiển trách do hách dịch, cửa quyền hoặc gây khó khăn, phiền hà cho người dân nhưng tiếp tục thực hiện chính hành vi đó và được xác định là tái phạm.

Về thời gian xác định tái phạm, khoản 8 Điều 2 Nghị định quy định:

"Viên chức có hành vi vi phạm lần đầu đã bị xử lý kỷ luật mà trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định xử lý kỷ luật có hiệu lực thi hành tiếp tục vi phạm hành vi đã bị kỷ luật thì bị coi là tái phạm."

Theo quy định, viên chức đã bị khiển trách nhưng tiếp tục thực hiện chính hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực thì thuộc trường hợp bị cảnh cáo do tái phạm.

2.2. Tái phạm sau khi bị cảnh cáo hoặc cách chức

Đối với viên chức đã bị cảnh cáo, hình thức kỷ luật khi tái phạm được xác định theo vị trí quản lý và hình thức kỷ luật đã áp dụng.

Cụ thể:

• Viên chức quản lý đã bị cảnh cáo về hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân mà tái phạm thì bị cách chức theo quy định tại khoản 1 Điều 10.
• Viên chức không giữ chức vụ quản lý đã bị cảnh cáo về hành vi này mà tái phạm thì bị buộc thôi việc theo quy định tại khoản 1 Điều 11.
• Viên chức quản lý đã bị cách chức mà tái phạm thì bị buộc thôi việc theo khoản 1 Điều 11 của Nghị định.

Bên cạnh đó, còn quy định trường hợp viên chức đang trong thời gian thi hành quyết định kỷ luật mà tiếp tục có hành vi vi phạm. Nếu hành vi mới có hình thức kỷ luật nhẹ hơn hoặc bằng hình thức đang thi hành thì áp dụng hình thức nặng hơn một mức so với hình thức đang thi hành. Ngược lại, nếu hành vi mới có hình thức kỷ luật nặng hơn thì áp dụng hình thức nặng hơn một mức so với hình thức kỷ luật của hành vi mới.

Do đó, khi viên chức tiếp tục có hành vi hách dịch, gây phiền hà cho người dân, cần xác định hình thức kỷ luật trước đó, thời điểm xảy ra hành vi mới và việc có thuộc trường hợp tái phạm hay không để áp dụng đúng quy định.

3. Trường hợp chưa xem xét hoặc được miễn trách nhiệm kỷ luật

3.1. Những trường hợp chưa xem xét xử lý kỷ luật

Theo Điều 3 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, việc xem xét xử lý kỷ luật chưa được thực hiện trong những trường hợp như:

• Viên chức đang điều trị bệnh hiểm nghèo, mất khả năng nhận thức hoặc bị ốm nặng đang điều trị nội trú tại bệnh viện, có xác nhận của cơ quan y tế có thẩm quyền.
• Viên chức nữ đang mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
• Viên chức nam đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi trong trường hợp vợ chết hoặc không thể nuôi con do sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan theo quy định.
• Viên chức đang bị khởi tố, tạm giữ, tạm giam chờ kết luận của cơ quan có thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử về hành vi vi phạm pháp luật.

Đối với trường hợp mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, khoản 2 Điều 3 Nghị định quy định ngoại lệ khi người có hành vi vi phạm có văn bản đề nghị xem xét xử lý kỷ luật.

Ngoài ra, Điều 3 này còn quy định các trường hợp chưa xem xét xử lý kỷ luật theo nghị quyết của Quốc hội và các quy định pháp luật khác có liên quan.

3.2. Các trường hợp được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm kỷ luật

Căn cứ Khoản 1 Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định viên chức được loại trừ trách nhiệm kỷ luật nếu thuộc các trường hợp như:

• Được cơ quan có thẩm quyền xác nhận mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm thực hiện hành vi vi phạm.
• Được cấp có thẩm quyền xác nhận vi phạm trong tình thế cấp thiết, do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định.
• Các trường hợp loại trừ trách nhiệm khác theo pháp luật.

Ngoài ra, khoản 2 Điều 4 Nghị định quy định miễn trách nhiệm kỷ luật đối với những trường hợp như thực hiện đề xuất nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo đáp ứng đầy đủ điều kiện được quy định; thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng gây thiệt hại do nguyên nhân khách quan; hoặc người vi phạm đã qua đời.

Trên đây là thông tin về viên chức hách dịch, gây phiền hà cho người dân bị kỷ luật thế nào theo Nghị định 234/2026/NĐ-CP. Bạn đọc có thể tra cứu toàn văn Nghị định trên LuatVietnam.vn để tìm hiểu điều kiện áp dụng từng hình thức kỷ luật, trình tự xử lý và tình trạng hiệu lực của văn bản.