Viên chức được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm kỷ luật trong những trường hợp nào?

1. Viên chức được loại trừ trách nhiệm kỷ luật khi nào?

Căn cứ khoản 1 Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức có hành vi vi phạm được loại trừ trách nhiệm kỷ luật khi mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm vi phạm; vi phạm trong tình thế cấp thiết, do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan đã được xác nhận; hoặc thuộc trường hợp loại trừ khác theo pháp luật.

Cụ thể, có 03 nhóm trường hợp được quy định như sau:

1.1. Mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm vi phạm

Theo Điểm a khoản 1 Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định viên chức được loại trừ trách nhiệm kỷ luật khi:

"Được cơ quan có thẩm quyền xác nhận tình trạng mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm thực hiện hành vi vi phạm;"

Như vậy, viên chức có hành vi vi phạm được loại trừ trách nhiệm kỷ luật nếu được cơ quan có thẩm quyền xác nhận mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm thực hiện hành vi. Điều kiện được quy định ở đây là tình trạng mất năng lực hành vi dân sự phải được xác nhận bởi cơ quan có thẩm quyền và gắn với thời điểm xảy ra vi phạm.

1.2. Vi phạm trong tình thế cấp thiết, do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan

Một trường hợp khác được loại trừ trách nhiệm kỷ luật là viên chức thực hiện hành vi vi phạm trong tình thế cấp thiết, do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan. Cụ thể, điểm b khoản 1 Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định:

"Được cấp có thẩm quyền xác nhận vi phạm trong tình thế cấp thiết, do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định của Bộ luật Dân sự và pháp luật về tình trạng khẩn cấp trong thực hiện nhiệm vụ;"

Để được loại trừ trách nhiệm kỷ luật trong trường hợp này, phải đáp ứng các nội dung:

• Hành vi vi phạm xảy ra trong tình thế cấp thiết, do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan theo quy định được dẫn chiếu.
• Vi phạm phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
• Được cấp có thẩm quyền xác nhận thuộc trường hợp nêu trên.

2. Những trường hợp viên chức được miễn trách nhiệm kỷ luật

Khác với trường hợp loại trừ trách nhiệm, khoản 2 Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định việc miễn trách nhiệm kỷ luật đối với viên chức có hành vi vi phạm đến mức phải xem xét xử lý kỷ luật, nhưng thuộc một trong các trường hợp được miễn.

2.1. Thực hiện đề xuất nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo nhưng xảy ra thiệt hại

Đây là trường hợp được quy định tại điểm a khoản 2 Điều 4 Nghị định. Theo đó, viên chức được miễn trách nhiệm kỷ luật nếu thực hiện đề xuất về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, dù có thiệt hại xảy ra, nhưng phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện:

• Đề xuất đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
• Được cấp có thẩm quyền xác định đã thực hiện đúng chủ trương.
• Không tham nhũng, không tiêu cực.
• Không có hành vi gian lận, cố ý vi phạm pháp luật.
• Có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung, nhưng vẫn có thiệt hại xảy ra.

Viên chức phải đáp ứng đầy đủ những điều kiện nêu trên, trong đó có yêu cầu về sự cho phép và xác định của cơ quan, cấp có thẩm quyền.

2.2. Thực hiện đúng nhiệm vụ nhưng gây thiệt hại do nguyên nhân khách quan

Ngoài hoạt động nghiên cứu khoa học, viên chức còn được miễn trách nhiệm kỷ luật nếu gây thiệt hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng đáp ứng điều kiện tại điểm b khoản 2 Điều 4 Nghị định.

Quy định này nêu rõ:

"Đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng gây thiệt hại do nguyên nhân khách quan;"

Theo nội dung trên, viên chức được miễn trách nhiệm kỷ luật khi đáp ứng các điều kiện:

• Thực hiện đúng thẩm quyền trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
• Tuân thủ đúng trình tự, thủ tục theo quy định.
• Không vụ lợi khi thực hiện nhiệm vụ.
• Thiệt hại xảy ra do nguyên nhân khách quan.

2.3. Viên chức có hành vi vi phạm nhưng đã qua đời

Theo điểm c khoản 2 Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP viên chức có hành vi vi phạm đến mức phải xử lý kỷ luật nhưng đã qua đời thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm kỷ luật theo quy định.

Ngoài ra, khoản 2 Điều 4 này còn quy định việc miễn trách nhiệm kỷ luật đối với:

• Các trường hợp được miễn theo nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.
• Các trường hợp được miễn trách nhiệm kỷ luật khác theo quy định của pháp luật.

Do đó, ngoài những trường hợp được nêu cụ thể tại Nghị định 234/2026/NĐ-CP, việc miễn trách nhiệm kỷ luật còn được thực hiện theo các quy định pháp luật có liên quan.

3. Nguyên tắc xử lý khi viên chức thuộc trường hợp được miễn hoặc loại trừ trách nhiệm

Việc xác định viên chức có thuộc trường hợp được miễn hoặc loại trừ trách nhiệm kỷ luật phải căn cứ vào các điều kiện cụ thể tại Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP. Khi xem xét hành vi vi phạm yêu cầu căn cứ vào:

• Nội dung, động cơ, tính chất và mức độ vi phạm.
• Hậu quả, nguyên nhân vi phạm và hoàn cảnh cụ thể.
• Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.
• Thái độ tiếp thu, sửa chữa và kết quả khắc phục khuyết điểm, vi phạm, hậu quả.

Nguyên tắc xử lý kỷ luật phải bảo đảm khách quan, công bằng, công khai, nghiêm minh, chính xác, kịp thời và đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục. 

Trên đây là thông tin về viên chức được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm kỷ luật trong những trường hợp nào theo Nghị định 234/2026/NĐ-CP. Bạn đọc có thể tra cứu toàn văn Nghị định trên LuatVietnam.vn và các tiện ích như tình trạng hiệu lực, lược đồ văn bản để theo dõi các quy định pháp luật liên quan.