Chính sách mới về Hình sự hiệu lực tháng 7/2026

1. Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025 có hiệu lực

Luật Tương trợ tư pháp về Hình sự 2025, số 103/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 với những chính sách mới đáng chú ý sau:

Áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong tương trợ tư pháp về hình sự

Tại Điều 7 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, quy định Viện kiểm sát nhân dân tối cao quyết định việc tiếp nhận, xử lý yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự của nước ngoài và việc gửi yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự của Việt Nam theo nguyên tắc có đi có lại. 

Trong trường hợp cần thiết, Viện kiểm sát nhân dân tối cao lấy ý kiến của Bộ Ngoại giao và các cơ quan có liên quan trước khi quyết định áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong tương trợ tư pháp về hình sự.

Mở rộng phạm vi tương trợ tư pháp về hình sự

Theo Điều 9 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, phạm vi tương trợ tư pháp bao gồm:

• Tống đạt, giao, gửi văn bản tố tụng;
• Khám xét, thu giữ;
• Tịch thu, trả lại, xử lý vật chứng, tài sản;
• Tổ chức cho người ở nước được yêu cầu sang nước yêu cầu để hỗ trợ điều tra, cung cấp chứng cứ;
• Tổ chức cho người có thẩm quyền ở nước yêu cầu sang nước được yêu cầu để có mặt trong quá trình thực hiện tương trợ tư pháp về hình sự;
• Chuyển giao tạm thời người đang bị tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù ở nước được yêu cầu sang nước yêu cầu để hỗ trợ điều tra, cung cấp chứng cứ;
• Lấy lời khai trực tiếp, trực tuyến và các hình thức thu thập, cung cấp chứng cứ khác;
• Chuyển giao truy cứu trách nhiệm hình sự;
• Trao đổi thông tin;
• Các hình thức tương trợ khác.

Miễn hợp pháp hóa lãnh sự hồ sơ yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự

Căn cứ Điều 10 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, đối với hồ sơ yêu cầu và kết quả thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự được miễn hợp pháp hóa lãnh sự khi được ký, đóng dấu bởi người, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác.

Quy định xem xét yêu cầu liên quan đến hình phạt tử hình

Điều 14 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, quy định các trường hợp nước ngoài yêu cầu Việt Nam không áp dụng hình phạt tử hình hoặc không thi hành án tử hình để thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự. 

Mặt khác, trong trường hợp Việt Nam yêu cầu nước ngoài không áp dụng hình phạt tử hình hoặc không thi hành án tử hình để thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đề nghị nước ngoài đưa ra cam kết bằng văn bản về nội dung này.

2. Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù có hiệu lực

Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025, số 101/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Một số chính sách mới nổi bật tại Luật Chuyển giao Người đang chấp hành án phạt tù có thể kể đến như:

- Áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù

Căn cứ Điều 6 Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025, việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù được thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện về tuân thủ nguyên tắc chuyển giao quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật này; cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài có cam kết bằng văn bản về việc thực hiện yêu cầu của Việt Nam trong trường hợp tương tự và việc chuyển giao phù hợp với thực tiễn và nhu cầu hợp tác về chuyển giao người đang chấp hành án phạt giữa Việt Nam và nước ngoài.

Đồng thời, Bộ Công an quyết định việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong việc chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù.

- Miễn hợp pháp hóa lãnh sự

Theo Điều 9 Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025, hồ sơ yêu cầu chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù được miễn hợp pháp hóa lãnh sự nếu được ký, đóng dấu bởi người, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác.

- Bộ Công an xử lý yêu cầu quá cảnh người đang chấp hành án phạt tù

Điều 12 Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025, quy định quá cảnh người đang chấp hành án phạt tù như sau:

Thứ nhất, việc quá cảnh người đang chấp hành án phạt tù qua lãnh thổ Việt Nam phải được thông báo trước bằng văn bản đến Bộ Công an để xử lý. Việc đồng ý hoặc từ chối quá cảnh người đang chấp hành án phạt tù được thực hiện theo quy định của pháp luật.

Thứ hai, trường hợp Việt Nam đề nghị nước ngoài cho phép quá cảnh người đang chấp hành án phạt tù thì Bộ Công an liên hệ với nước ngoài để thực hiện các thủ tục xin phép quá cảnh.

Bên cạnh đó, trường hợp được phép quá cảnh, nước đề nghị quá cảnh có trách nhiệm quản lý người đang chấp hành án phạt trong thời gian quá cảnh và chịu mọi chi phí quá cảnh.

Đối với trường hợp hạ cánh đột xuất bằng đường hàng không trên lãnh thổ Việt Nam, người đang chấp hành án phạt tù có thể bị quản lý theo quy định của pháp luật Việt Nam.

3. Luật Dẫn độ 2025 có hiệu lực

Ngày 01/7/2026, Luật Dân độ 2025 số 100/2025/QH15 chính thức có hiệu lực.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Dẫn độ 2025 là quy định về áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong dẫn độ. Cụ thể tại Điều 5 Luật Dẫn độ 2025 như sau:

Việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong dẫn độ được thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật và phù hợp với thực tiễn và nhu cấp hợp tác về dẫn độ giữa Việt Nam và nước ngoài.

Cơ quan trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về dẫn độ căn cứ quy định tại khoản 1 Điều này quyết định việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong dẫn độ. Trường hợp cần thiết, Cơ quan trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về dẫn độ lấy ý kiến của Bộ Ngoại giao và các cơ quan có liên quan trước khi quyết định.

Bên cạnh đó, Luật Dẫn độ 2025 miễn hợp pháp hóa lãnh sự đối với hồ sơ yêu cầu dẫn độ, yêu cầu giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ khi được ký, đóng dấu bởi người, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác. 

Ngoài ra, một trong những điểm chú ý của Luật Dẫn độ 2025 là quy định về Bộ Công an là Cơ quan trung ương về dẫn độ từ 01/7/2026. Theo Điều 6 Luật Dẫn độ 2025 đã quy định cơ quan trung của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về dẫn độ là Bộ Công an. 

Luật Dẫn độ 2025 quy định áp dụng dẫn độ với người có hành vi phạm tội bị phạt tù từ 1 năm trở lên theo Điều 7.

Một trong những chính sách mới của Luật Dẫn độ 2025 là cho phép giữ người đến 45 ngày trước khi dẫn độ. Theo khoản 1, khoản 2 Điều 33 Luật Dẫn độ 2025, số 100/2025/QH15 quy định về việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ như sau:

- Trường hợp nước ngoài yêu cầu Việt Nam giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ theo quy định tại điều ước quốc tế về dẫn độ mà Việt Nam và nước đó cùng là thành viên, Bộ Công an kiểm tra tính hợp lệ của văn bản yêu cầu giữ người theo quy định tại điều ước quốc tế đó. Nếu văn bản yêu cầu giữ người hợp lệ, Bộ Công an chuyển ngay cho cơ quan Công an có thẩm quyền quyết định giữ người và đưa vào cơ sở lưu trú theo quy định tại các khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 33. 

Thời hạn giữ người và nội dung văn bản yêu cầu giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ được thực hiện theo quy định tại điều ước quốc tế đó.   

- Trường hợp nước ngoài yêu cầu Việt Nam giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ mà Việt Nam và nước đó không cùng là thành viên của điều ước quốc tế về dẫn độ 

Bộ Công an kiểm tra tính hợp lệ của văn bản yêu cầu giữ người theo quy định tại khoản 3 Điều 33 Luật Dẫn độ 2025.  Trường hợp văn bản yêu cầu giữ người hợp lệ, Bộ Công an chuyển ngay cho cơ quan Công an có thẩm quyền quyết định giữ người và đưa vào cơ sở lưu trú theo quy định tại các khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 33. Thời hạn giữ người trong trường hợp khẩn cấp là 45 ngày kể từ ngày đưa vào cơ sở lưu trú.

Như vậy, Việt Nam có thể giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ; thời hạn giữ người thực hiện theo điều ước quốc tế (nếu hai bên cùng là thành viên), còn trường hợp không có điều ước quốc tế chung thì thời hạn giữ người tối đa là 45 ngày kể từ ngày đưa vào cơ sở lưu trú.

4. Luật Thi hành án hình sự 2025 có hiệu lực

Luật Thi hành án hình sự số 127/2025/QH15 (gọi tắt là Luật Thi hành án hình sự 2025) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Các chính sách mới trong thi hành án hình sự đáng chú ý sau:

Thứ nhất, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số vào thi hành án hình sự

Điều 4 Luật Thi hành án hình sự 2025 bổ sung nguyên tắc: Ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động thi hành án hình sự.

Đồng thời, không còn quy định nguyên tắc: Thi hành án đối với người dưới 18 tuổi chủ yếu nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành người có ích cho xã hội từng quy định tại khoản 5 Điều 4 Luật Thi hành án hình sự 2019.

Thứ hai, công an xã được giao thêm một số nhiệm vụ thi hành án hình sự

Theo Luật Thi hành án hình sự 2025, Công an cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ thi hành án hình sự như:

- Quản lý, giám sát, giáo dục người được hưởng án treo

- Quản lý, giám sát, giáo dục người bị phạt cải tạo không giam giữ

- Quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án phạt cấm cư trú về cư trú, người bị quản chế…

Thứ ba, thu nhập thông tin sinh trắc học trong hoạt động thi hành án hình sự

Đây là quy định hoàn toàn mới tại Điều 11, 12, 13, 14, 24 Luật Thi hành án hình sự 2025. Cụ thể, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu, trại giam có nhiệm vụ:

Tổ chức thu thập thông tin sinh trắc học gồm mống mắt, ADN, giọng nói của người chấp hành hình phạt chính là cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, trục xuất, án treo và phạm nhân trong trường hợp chưa có thông tin trong cơ sở dữ liệu.

Thứ tư, phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể

Đây là một quyền mới của phạm nhân được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 23 Luật Thi hành án hình sự 2025. Theo đó, phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể; được hưởng chế độ, chính sách theo quy định pháp luật về hiến mô, bộ phận cơ thể người.

5. Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú có hiệu lực

Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú 2025, số 128/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. 

Luật này điều chỉnh các nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự như tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú. Đồng thời quy định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý, thi hành các biện pháp này, cũng như quyền và nghĩa vụ của người bị tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú.

6. Quy định chế độ, chính sách đối với người tham gia thi hành án tử hình

Theo Điều 3 Nghị định 203/2026/NĐ-CP, quy định chế độ, chính sách đối với người tham gia thi hành án tử hình như sau:

- Người tham gia Đội Thi hành án tử hình được hưởng chế độ bồi dưỡng bằng ba lần mức lương cơ sở khi thi hành án tử hình đối với 01 người và nghỉ dưỡng 10 ngày theo quy định chung về chế độ nghỉ dưỡng đối với cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân, Quân đội nhân dân.

- Người tham gia Hội đồng thi hành án tử hình, thư ký Hội đồng thi hành án tử hình, cán bộ quản giáo, người ghi âm, ghi hình, chụp ảnh, phiên dịch, thực hiện lăn tay người bị thi hành án tử hình, khâm liệm, giao tử thi, tro cốt hoặc mai táng được hưởng chế độ bồi dưỡng bằng một lần mức lương cơ sở khi thi hành án tử hình đối với 01 người.

- Người tham gia bảo đảm an ninh, trật tự; đại diện Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu (sau đây gọi là Ủy ban nhân dân cấp xã); điều tra viên được hưởng chế độ bồi dưỡng bằng một phần hai mức lương cơ sở khi thi hành án tử hình đối với 01 người.

7. Cơ sở dữ liệu thi hành án hình sự thống nhất toàn quốc

Theo Điều 3 Nghị định 160/2026/NĐ-CP, cơ sở dữ liệu về thi hành án hình sự được xây dựng và quản lý tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Việc quản lý, cập nhật, khai thác và sử dụng dữ liệu phải bảo đảm phân công, phân quyền rõ ràng, xác định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và bảo đảm tính đầy đủ, chính xác, kịp thời của dữ liệu.

Nghị định cũng quy định cơ sở dữ liệu về thi hành án hình sự phải được xây dựng bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu, phù hợp với Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia; đồng thời bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành có liên quan, bảo đảm dữ liệu được thu thập, cập nhật một lần và được khai thác, sử dụng nhiều lần theo quy định của pháp luật.

8. Quy định quản lý người cấm đi khỏi nơi cư trú trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư

Căn cứ Điều 3 Thông tư 56/2026/TT-BCA, việc quản lý người bị cấm đi khỏi nơi cư trú được thực hiện theo quy định của pháp luật, đảm bảo thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự và thủ tục và công tác quản lý người bị cấm đi khỏi nơi cư trú được thực hiện thống nhất, có sự phối hợp chặt chẽ giữa Công an các địa phương và các đơn vị.

Theo đó, tại Điều 4, Điều 5 Thông tư 56/2026/TT-BCA trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú phải trình diện với Công an cấp xã.

Khi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú thực hiện trình diện với Công an cấp xã thì Trưởng Công an cấp xã có trách nhiệm lập hồ sơ quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú; thực hiện ghi chép vào sổ và cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, phần mềm nghiệp vụ quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú.

Trên đây là chính sách mới về Hình sự hiệu lực tháng 7/2026...