Mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ đạo đức AI theo Thông tư 05/2026/TT-BKHCN là mẫu nào?

Theo Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ đạo đức AI là “Hướng dẫn mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia”. Phiếu này gồm các nhóm nội dung đánh giá về thông tin chung của hệ thống AI và 4 nguyên tắc đạo đức AI được quy định tại Điều 3 Thông tư.

Nội dung mẫu phiếu bao gồm:

• Thông tin chung về hệ thống trí tuệ nhân tạo: tên hệ thống, mục tiêu, phạm vi, người bị ảnh hưởng, giai đoạn vòng đời.
• Nguyên tắc 1: An toàn, độ tin cậy, không gây hại.
• Nguyên tắc 2: Quyền con người, công bằng, minh bạch, không phân biệt đối xử.
• Nguyên tắc 3: Hạnh phúc, thịnh vượng, phát triển bền vững.
• Nguyên tắc 4: Đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội.
• Kết luận và kiến nghị về việc duy trì, điều chỉnh, tạm dừng hoặc mở rộng triển khai.

Trong đó, phần đánh giá được thiết kế theo từng tiêu chí cụ thể để tổ chức, cá nhân xác định mức độ đáp ứng, cung cấp minh chứng và đề xuất phương án xử lý nếu chưa đáp ứng yêu cầu.  

2. Mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ đạo đức AI áp dụng với những ai?

Mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia được áp dụng trong phạm vi các chủ thể thuộc đối tượng áp dụng của Thông tư 05/2026/TT-BKHCN. Theo khoản 2 Điều 1 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, Thông tư áp dụng đối với cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân dưới vai trò nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai hoặc người sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ hoạt động quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công.

Cụ thể, các nhóm đối tượng áp dụng gồm:

• Cơ quan quản lý nhà nước có liên quan đến việc nghiên cứu, phát triển, triển khai hoặc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ hoạt động quản lý nhà nước.
• Tổ chức, cá nhân với vai trò nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo trong các hoạt động thuộc phạm vi áp dụng của Thông tư.
• Người sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ hoạt động quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công.

Ngoài các trường hợp nêu trên, khoản 3 Điều 1 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN quy định tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam được khuyến khích áp dụng Thông tư này.

3. Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia gồm những nguyên tắc nào?

Theo Điều 3 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia gồm 4 nhóm nguyên tắc nền tảng. Các nguyên tắc này là cơ sở để xây dựng nội dung đánh giá trong mẫu phiếu tự đánh giá tại Phụ lục II.

3.1. Bảo đảm an toàn, độ tin cậy và không gây hại

Theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm bảo đảm hệ thống trí tuệ nhân tạo an toàn, đáng tin cậy và không gây hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và đời sống tinh thần của con người.

Nguyên tắc này bao gồm các yêu cầu như:

• Thiết kế an toàn ngay từ đầu, xác định trước các kịch bản gây hại và xây dựng biện pháp phòng ngừa.
• Thiết lập tiêu chí chất lượng dữ liệu, mô hình, kết quả đầu ra.
• Xây dựng cơ chế kiểm thử, xác nhận, kiểm định nội bộ trước khi triển khai.
• Duy trì cơ chế giám sát, can thiệp của con người.
• Có biện pháp bảo vệ hệ thống trước nguy cơ xâm nhập, chiếm quyền điều khiển, đầu độc dữ liệu, đầu độc mô hình, tấn công đối nghịch và rò rỉ dữ liệu.

3.2. Tôn trọng quyền con người, bảo đảm công bằng, minh bạch

Theo khoản 2 Điều 3 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, việc phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo phải bảo đảm tôn trọng quyền con người, quyền công dân, công bằng, minh bạch và không phân biệt đối xử.

Theo đó, tổ chức, cá nhân cần:

• Rà soát để hệ thống AI không xâm phạm quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và các quyền hợp pháp khác.
• Nhận diện, giảm thiểu thiên lệch dữ liệu, thiên lệch mô hình và thiên lệch vận hành.
• Cung cấp thông tin phù hợp về mục tiêu, phạm vi, dữ liệu và giới hạn của hệ thống.
• Xác định trách nhiệm giải trình đối với các quyết định do hệ thống AI tạo ra.

3.3. Thúc đẩy hạnh phúc, thịnh vượng và phát triển bền vững

Theo khoản 3 Điều 3 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, hệ thống trí tuệ nhân tạo cần hướng tới lợi ích của con người, cộng đồng và xã hội, đồng thời bảo đảm phát triển bền vững.

Nội dung này bao gồm:

• Xác định lợi ích công cộng, giá trị gia tăng và tác động tích cực của hệ thống AI.
• Bảo đảm khả năng tiếp cận, góp phần thu hẹp khoảng cách số.
• Xem xét mức tiêu thụ năng lượng, tài nguyên tính toán và tác động môi trường.
• Tôn trọng văn hóa và giá trị xã hội Việt Nam trong quá trình thiết kế hệ thống AI.

3.4. Khuyến khích đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội

Theo khoản 4 Điều 3 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI cần gắn với đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội.

Tổ chức, cá nhân cần phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong vòng đời hệ thống AI, xây dựng cơ chế tiếp nhận phản ánh, xử lý khiếu nại, đào tạo kỹ năng sử dụng AI an toàn và tăng cường hợp tác về đạo đức AI.

4. Ai có trách nhiệm thực hiện tự đánh giá tuân thủ Khung đạo đức AI?

Theo Điều 1 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, Thông tư áp dụng đối với cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân dưới vai trò nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai hoặc người sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ hoạt động quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công.

Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 1 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN khuyến khích tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam áp dụng Thông tư này.

Ngoài mẫu phiếu tự đánh giá tại Phụ lục II, Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 05/2026/TT-BKHCN cũng hướng dẫn trách nhiệm theo từng nhóm chủ thể gồm:

• Người sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.
• Nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo.
• Cơ quan nhà nước, tổ chức cung cấp dịch vụ công.

Trên đây là thông tin về “Mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ đạo đức AI theo Thông tư 05/2026/TT-BKHCN là mẫu nào”. Vui lòng xem chi tiết Thông tư 05/2026/TT-BKHCN ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia.