Trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập bị sáp nhập, giải thể [theo Nghị định 299/2026/NĐ-CP]

1. 3 trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập phải tổ chức lại, sáp nhập

Khoản 2 Điều 5 Nghị định 299 2026 NĐ CP quy định đơn vị sự nghiệp công lập được tổ chức lại dưới các hình thức chia, tách, sáp nhập, hợp nhất hoặc điều chỉnh tên gọi gắn với việc điều chỉnh vị trí, chức năng, nhiệm vụ khi thuộc một trong các trường hợp sau:

Thứ nhất, có sự điều chỉnh về vị trí, chức năng, nhiệm vụ hoặc quyền hạn để phù hợp với quy hoạch ngành (nếu có) hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực. Đồng thời, việc tổ chức lại phải bảo đảm nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng quy định về số lượng người làm việc tối thiểu.

Thứ hai, đơn vị không còn đáp ứng điều kiện thành lập. Cụ thể, nếu đơn vị không đáp ứng các tiêu chí, điều kiện thành lập theo quy định của pháp luật chuyên ngành hoặc không bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu thì có thể phải tổ chức lại.

Thứ ba, không bảo đảm mức độ tự chủ tài chính theo phương án đã được phê duyệt. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng nếu việc thay đổi mức độ tự chủ xuất phát từ việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ hoặc do nguyên nhân khách quan như biến động kinh tế - xã hội, thiên tai, dịch bệnh hoặc các trường hợp bất khả kháng làm thay đổi nguồn thu, nhiệm vụ chi của đơn vị.

Riêng đối với đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, ngoài việc đáp ứng một trong các điều kiện trên còn phải bảo đảm phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận giữa Việt Nam với nước sở tại về việc tổ chức lại đơn vị.

2. 4 trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập bị giải thể

Theo khoản 3 Điều 5 Nghị định 299/2026/NĐ-CP, đơn vị sự nghiệp công lập bị giải thể khi thuộc một trong các trường hợp sau:

- Không còn chức năng, nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công hoặc phục vụ quản lý nhà nước.

- Không đáp ứng điều kiện thành lập, gồm không đáp ứng phương án phát triển mạng lưới, tiêu chí thành lập theo pháp luật chuyên ngành hoặc không bảo đảm số lượng người làm việc tối thiểu theo quy định.

- Ba năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ theo đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.

- Thực hiện theo quy hoạch ngành hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài, việc giải thể ngoài các điều kiện nêu trên còn phải bảo đảm phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận với nước sở tại.

3. Điểm mới về trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập bị sáp nhập, giải thể 

So với Nghị định 120/2020/NĐ-CP, các trường hợp tổ chức lại và giải thể về cơ bản vẫn được kế thừa nhưng Nghị định 299/2026/NĐ-CP đã quy định cụ thể và chặt chẽ hơn.

Điểm thay đổi đáng chú ý đầu tiên là thay "quy hoạch mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập" bằng "phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo ngành, lĩnh vực", phù hợp với việc bãi bỏ quy hoạch mạng lưới trong nhiều lĩnh vực và chuyển sang mô hình quản lý mới.

Bên cạnh đó, điều kiện tổ chức lại do không bảo đảm mức độ tự chủ tài chính được quy định theo hướng linh hoạt hơn. Nếu Nghị định 120/2020/NĐ-CP yêu cầu việc tổ chức lại không được làm giảm mức độ tự chủ tài chính của đơn vị, thì Nghị định 299/2026/NĐ-CP chuyển sang xem xét việc không bảo đảm mức độ tự chủ theo phương án đã được phê duyệt là căn cứ để tổ chức lại, đồng thời bổ sung các trường hợp ngoại lệ khi sự thay đổi xuất phát từ nguyên nhân khách quan hoặc bất khả kháng. 

Ngoài ra, Nghị định 299/2026/NĐ-CP cũng mở rộng căn cứ xem xét giải thể khi bổ sung trường hợp đơn vị không đáp ứng yêu cầu về phương án phát triển mạng lưới và số lượng người làm việc tối thiểu, thay vì chỉ quy định chung là "không đáp ứng tiêu chí thành lập" như Nghị định 120/2020/NĐ-CP. 

Trên đây là thông tin về trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập bị sáp nhập, giải thể.