Tài nguyên giáo dục mở là gì, được quy định tại Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT ra sao?

1. Tài nguyên giáo dục mở là gì?

Căn cứ khoản 2 Điều 3 Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT, tài nguyên giáo dục mở là học liệu phục vụ hoạt động giảng dạy, học tập và nghiên cứu dưới bất kỳ định dạng hoặc phương tiện nào, tồn tại trong phạm vi công cộng hoặc thuộc quyền tác giả nhưng được phát hành theo giấy phép mở.

Tài nguyên giáo dục mở bao gồm giáo trình, bài giảng, tài liệu tham khảo, khóa học trực tuyến, học liệu đa phương tiện, dữ liệu học tập và các tài nguyên giáo dục khác.

Đặc điểm của loại tài nguyên này là cho phép người sử dụng thực hiện các quyền sau theo quy định của giấy phép mở:

• Giữ lại: Tải xuống, sao chép, lưu giữ và sở hữu một bản sao của tài nguyên mở.
• Sử dụng lại: Khai thác toàn bộ hoặc một phần nội dung tài nguyên mở gốc.
• Sửa đổi: Điều chỉnh nội dung tài nguyên mở phù hợp với mục đích sử dụng.
• Kết hợp lại: Kết hợp các nội dung tài nguyên mở khác nhau để tạo ra nội dung mới.
• Phân phối lại: Chia sẻ bản sao tài nguyên gốc hoặc tài nguyên đã được sửa đổi, kết hợp lại cho người khác.

Các quyền trên được giải thích cụ thể tại khoản 5 đến khoản 9 Điều 3 Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT và phải được thực hiện phù hợp với giấy phép mở.

Giấy phép mở là loại giấy phép tôn trọng quyền tác giả, cung cấp quyền truy cập, giữ lại, sử dụng lại, sửa đổi, kết hợp lại và phân phối lại tài nguyên mở.

Giấy phép mở không phải giấy phép hành chính, giấy phép hoạt động giáo dục đại học hoặc điều kiện đầu tư kinh doanh.

Về quyền truy cập, khoản 4 Điều 3 Thông tư này cho phép người sử dụng truy cập tự do và hợp pháp đến tài nguyên mở trên môi trường trực tuyến để đọc, tải về, sao chép, in, liên kết và chia sẻ mà không cần trả chi phí hoặc xin phép, nhưng vẫn phải tuân thủ pháp luật và điều kiện của giấy phép mở.

Riêng trong hoạt động giáo dục đại học, tài nguyên giáo dục mở là tài nguyên được cơ sở đào tạo, tổ chức, cá nhân xây dựng, phát triển, biên soạn, lựa chọn, thẩm định, duyệt, công bố, chia sẻ, khai thác, sử dụng và quản lý để phục vụ hoạt động giáo dục đại học.

2. Tài nguyên giáo dục mở sử dụng trong giáo dục đại học phải đáp ứng yêu cầu gì?

Điều 6 Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT quy định các yêu cầu đối với tài nguyên giáo dục mở được sử dụng trong hoạt động giáo dục đại học.

Trước hết, tài nguyên phải phù hợp với mục tiêu, nội dung của chương trình hoặc ngành đào tạo ở các trình độ đã được phê duyệt, có tính cập nhật và đáp ứng yêu cầu thực tế của việc giảng dạy, học tập, nghiên cứu.

Bên cạnh đó, tài nguyên phải được gắn và áp dụng giấy phép mở với phạm vi, điều kiện khai thác, sử dụng rõ ràng, phù hợp pháp luật sở hữu trí tuệ và bảo đảm minh bạch thông tin về quyền tác giả, quyền liên quan.

Về chất lượng, tài nguyên phải bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm và độ tin cậy, có cấu trúc rõ ràng, dễ sử dụng và thuận lợi cho việc tích hợp vào giảng dạy, học tập.

Đặc biệt, tài nguyên phải được thẩm định, rà soát trước khi sử dụng với tư cách học liệu tham khảo, học liệu bổ trợ hoặc học liệu chính thức.

Ngoài ra, tài nguyên có đầy đủ thông tin về tên, tác giả hoặc tổ chức sở hữu, nội dung, từ khóa, đối tượng sử dụng, giấy phép mở, định dạng tệp, điều kiện truy cập, ngày công bố và lịch sử cập nhật.

Về kỹ thuật, tài nguyên phải đáp ứng khả năng tích hợp, chia sẻ, sử dụng lại, hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận và tương thích với nhiều thiết bị, hệ điều hành, nền tảng công nghệ.

Trường hợp tài nguyên gồm nhiều thành phần, nhiều chủ thể sở hữu hoặc áp dụng nhiều giấy phép khác nhau, cần xác định rõ quyền sử dụng của từng thành phần, điều kiện giấy phép, cách ghi nhận tác giả, nguồn gốc và phạm vi phân phối, chỉnh sửa tài nguyên phái sinh.

3. Việc khai thác, sử dụng tài nguyên giáo dục mở được quy định như thế nào?

3.1. Cơ sở đào tạo phải có quy trình thẩm định và sử dụng tài nguyên giáo dục mở

Theo khoản 1 Điều 7 Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT, người đứng đầu cơ sở đào tạo phải ban hành quy định nội bộ về kiểm soát chất lượng, quy trình, tiêu chí, hồ sơ, điều kiện và thẩm quyền thẩm định, phê duyệt tài nguyên giáo dục mở.

Quy định nội bộ phải xác định rõ việc sử dụng tài nguyên làm học liệu tham khảo, học liệu bổ trợ hoặc học liệu chính thức, cũng như tài nguyên phục vụ kiểm tra, đánh giá, công nhận kết quả học tập và chuyển đổi tín chỉ.

Đồng thời, cơ sở đào tạo phải quy định về hội đồng thẩm định, cơ chế đánh giá và tiếp nhận phản hồi của người sử dụng, chu kỳ rà soát, cập nhật và việc gỡ bỏ học liệu không đáp ứng yêu cầu.

Về hạ tầng, người đứng đầu cơ sở đào tạo ban hành yêu cầu kỹ thuật đối với việc lưu trữ, chia sẻ, khai thác tài nguyên trên nền tảng giáo dục mở của cơ sở, bảo đảm khả năng liên thông với Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia.

Ngoài ra, cơ sở đào tạo phải có quy định nội bộ về sử dụng tài nguyên giáo dục mở cho học phần, chương trình đào tạo, cấp chứng chỉ, kiểm tra, đánh giá, công nhận và chuyển đổi tín chỉ, cấp văn bằng theo quy chế của cơ sở và quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

3.2. Tài nguyên giáo dục mở được sử dụng trong những hoạt động nào?

Cơ sở đào tạo được sử dụng tài nguyên giáo dục mở làm học liệu chính thức, học liệu tham khảo hoặc học liệu bổ trợ trong chương trình đào tạo cấp văn bằng ở các trình độ giáo dục đại học. (Căn cứ khoản 2 Điều 9 Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT).

Tài nguyên này còn được sử dụng làm học liệu cho khóa học, khóa học trực tuyến, cấp chứng chỉ, phục vụ nghiên cứu, công bố học thuật và các hoạt động giáo dục kỹ năng theo quy định.

Tuy nhiên, khoản 3 Điều 9 Thông tư này yêu cầu việc sử dụng tài nguyên trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, công nhận và chuyển đổi tín chỉ, cấp chứng chỉ và văn bằng phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm tính minh bạch, công bằng, khách quan.

Đồng thời, việc sử dụng phải bảo đảm chất lượng chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra của học phần, chương trình đào tạo.

3.3. Người sử dụng tài nguyên giáo dục mở có quyền và trách nhiệm gì?

Về quyền sử dụng, khoản 1 Điều 8 Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT cho phép tổ chức, cá nhân truy cập, khai thác, sao chép, chia sẻ, sử dụng lại, chỉnh sửa và kết hợp tài nguyên theo phạm vi giấy phép mở.

Tài nguyên có thể được sử dụng cho giảng dạy, học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và các mục đích hợp pháp khác.

Đối với trách nhiệm, người sử dụng cần tuân thủ điều kiện giấy phép mở, ghi nhận tên tác giả, kiểm tra nguồn gốc tài nguyên, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và không thực hiện các hành vi bị cấm.

Đặc biệt, khi tích hợp tài nguyên vào giáo trình, khóa học trực tuyến, chương trình đào tạo hoặc sản phẩm nghiên cứu, khoản 3 Điều 8 Thông tư này yêu cầu phải kiểm tra tính hợp lệ của giấy phép, trích dẫn đầy đủ, chính xác và tuân thủ các quy định về sở hữu trí tuệ, trí tuệ nhân tạo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, liêm chính học thuật.

Trường hợp tài nguyên có sử dụng nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra, người sử dụng phải bảo đảm tính minh bạch theo quy định của pháp luật hiện hành.

4. Những hành vi nào bị cấm khi khai thác, sử dụng tài nguyên giáo dục mở?

Có 05 nhóm hành vi không được thực hiện khi khai thác, sử dụng tài nguyên giáo dục mở theo Điều 5 Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT quy định.

Theo đó, tổ chức, cá nhân không được sử dụng tài nguyên giáo dục mở để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm an ninh quốc gia, quốc phòng, trật tự, an toàn xã hội hoặc gây phương hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Việc sử dụng tài nguyên trái đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục; xuyên tạc nội dung học thuật, cung cấp hoặc lan truyền thông tin sai lệch gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động giáo dục cũng bị nghiêm cấm.

Đặc biệt, nghiêm cấm xâm phạm quyền tác giả; khai thác, sao chép, sửa đổi, kết hợp hoặc phân phối tài nguyên vượt quá phạm vi giấy phép mở; cố ý loại bỏ hoặc thay đổi thông tin về quyền sở hữu tác giả.

Ngoài ra, tổ chức, cá nhân không được sử dụng tài nguyên giáo dục mở để đăng tải nội dung xâm phạm quyền riêng tư, bí mật cá nhân, dữ liệu cá nhân; quảng cáo dịch vụ trái phép, phát tán mã độc hoặc thông tin gây mất an toàn hệ thống thông tin.

Đồng thời, Thông tư còn nghiêm cấm công bố, chia sẻ tài nguyên chứa nội dung thuộc bí mật nhà nước hoặc liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Về xử lý vi phạm, Điều 10 Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT quy định khi nhận được phản ánh, khiếu nại hoặc chứng cứ hợp lệ về hành vi vi phạm, cơ quan quản lý Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia hoặc nền tảng của cơ sở đào tạo phải tạm dừng hoạt động công bố, khai thác, sử dụng tài nguyên có liên quan trực tiếp đến nội dung phản ánh, khiếu nại trong thời hạn ít nhất 15 ngày làm việc để xác minh.

Việc xử lý tiếp theo thực hiện theo pháp luật về sở hữu trí tuệ và pháp luật có liên quan, đồng thời không được ảnh hưởng đến quyền hợp pháp của các chủ thể đã tuân thủ điều kiện giấy phép mở.

Trên đây là thông tin về “Tài nguyên giáo dục mở là gì, được quy định tại Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT ra sao?” theo Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/9/2026.