7 điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi (Đề xuất)

1. Người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng sẽ không tham gia BHXH bắt buộc và tự nguyện

Tại điểm b và điểm d khoản 1 Điều 1, dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi bổ sung người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng vào điểm a khoản 4 và điểm a khoản 7 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Theo đó, công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên chỉ thuộc nhóm tham gia BHXH tự nguyện nếu không thuộc diện BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng.

Đồng thời, người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng được bổ sung vào nhóm không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

So với Luật BHXH hiện hành, điểm bổ sung là nêu rõ người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng trong cả hai quy định này.

2. Lao động trên nền tảng số có thể thuộc diện đóng BHXH bắt buộc theo lộ trình

Điểm c khoản 1 Điều 1 dự thảo sửa khoản 6 Điều 2 Luật BHXH, nêu rõ:

c) Sửa đổi, bổ sung khoản 6 như sau:

“Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, các đối tượng khác ngoài đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên đảm bảo lộ trình thực hiện phù hợp.”

Như vậy, người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác ngoài quy định có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên trong cơ chế xem xét tham gia BHXH bắt buộc.

Căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định, bảo đảm lộ trình phù hợp. Vì vậy, đây không phải quy định tự động yêu cầu mọi người làm việc trên nền tảng số tham gia BHXH bắt buộc ngay từ ngày Luật sửa đổi có hiệu lực.

Ngoài ra, điểm a khoản 1 Điều 1 dự thảo đề xuất sửa điểm k khoản 1 Điều 2 Luật BHXH thành người hoạt động không chuyên trách hưởng phụ cấp từ ngân sách nhà nước theo pháp luật về chính quyền địa phương, thay cho cách liệt kê ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố trong Luật BHXH hiện hành.

3. Người lao động được tự đóng bảo hiểm hưu trí bổ sung mà không cần doanh nghiệp cùng đóng

Khoản 5 Điều 3 Luật BHXH hiện xác định cơ chế tạo lập quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung từ đóng góp của người sử dụng lao động hoặc của người sử dụng lao động và người lao động.

Khoản 2 Điều 1 dự thảo bổ sung phương thức tạo lập quỹ từ đóng góp của riêng người lao động. Theo đó, người lao động trực tiếp tham gia trên cơ sở tự nguyện, không nhất thiết phải có đóng góp của người sử dụng lao động.

Bảo hiểm hưu trí bổ sung vẫn là loại hình tự nguyện theo nguyên tắc thị trường, nhằm bổ sung cho chế độ hưu trí trong BHXH bắt buộc; không đồng nhất với BHXH tự nguyện do Nhà nước tổ chức.

4. Đề xuất bỏ giới hạn 12 tháng khi ủy quyền nhận lương hưu và trợ cấp BHXH

Khoản 3 Điều 1 dự thảo sửa điểm d khoản 2 Điều 10 Luật BHXH theo hướng người thụ hưởng được ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện BHXH; việc ủy quyền thực hiện theo pháp luật dân sự.

So với Luật BHXH, dự thảo không giữ quy định riêng về hiệu lực tối đa 12 tháng của văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và chế độ khác, đồng thời không giữ yêu cầu chứng thực.

Thời hạn, hình thức và yêu cầu pháp lý cụ thể của việc ủy quyền phải được xác định theo quy định áp dụng của pháp luật dân sự. Quy định đề xuất không có nghĩa văn bản ủy quyền có hiệu lực vô thời hạn hoặc mọi trường hợp đều được miễn công chứng, chứng thực. 

5. Doanh nghiệp vẫn phải đóng BHXH khi lao động nghỉ ốm từ 14 ngày làm việc trong tháng đầu làm việc

Khoản 11 Điều 1 dự thảo sửa khoản 3 Điều 34 Luật BHXH:

11. Sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 34 như sau:

“3. Người sử dụng lao động không phải đóng bảo hiểm xã hội cho đối tượng theo quy định tại khoản 5 Điều 33 của Luật này, trừ trường hợp quy định tại khoản 6 Điều 33 của Luật này và trường hợp người sử dụng lao động có thỏa thuận với người lao động về việc có đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động tháng đó với căn cứ đóng bằng căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tháng gần nhất.”

Dẫn chiếu khoản 6 Điều 33 như sau:

6. Trường hợp trong tháng đầu làm việc hoặc trong tháng đầu trở lại làm việc mà người lao động nghỉ việc hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên thì vẫn phải đóng bảo hiểm xã hội của tháng đó.

Theo đó, không áp dụng việc người sử dụng lao động không phải đóng BHXH đối với trường hợp trong tháng đầu làm việc hoặc tháng đầu trở lại làm việc mà người lao động nghỉ hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên.

6. Đơn vị thuộc diện không tổ chức công đoàn cơ sở được quyết định số ngày nghỉ dưỡng sức

Khoản 15 và khoản 16 Điều 1 dự thảo sửa khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Điều 60 Luật BHXH:

15. Sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 46 như sau:

 “2. Thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe do người sử dụng lao động và Ban Chấp hành công đoàn cơ sở quyết định; trường hợp hai bên có ý kiến khác nhau thì người sử dụng lao động quyết định số ngày nghỉ trên cơ sở đề nghị của Ban Chấp hành công đoàn cơ sở; trường hợp đơn vị sử dụng lao động chưa có công đoàn cơ sở và trường hợp không tổ chức công đoàn cơ sở theo quy định thì do người sử dụng lao động quyết định. Thời gian nghỉ dưỡng sức phục hồi sức khỏe tối đa được quy định như sau:

a) 10 ngày đối với người lao động sức khỏe chưa phục hồi sau thời gian ốm đau do mắc bệnh cần chữa trị dài ngày;

b) 07 ngày đối với người lao động sức khỏe chưa phục hồi sau thời gian ốm đau do phải phẫu thuật;

c) 05 ngày đối với trường hợp khác.”

16. Sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 60 như sau:

 “2. Thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe quy định tại khoản 1 Điều này do người sử dụng lao động và Ban Chấp hành công đoàn cơ sở quyết định; trường hợp hai bên có ý kiến khác nhau thì người sử dụng lao động quyết định số ngày nghỉ trên cơ sở đề nghị của Ban Chấp hành công đoàn cơ sở; trường hợp đơn vị sử dụng lao động chưa có công đoàn cơ sở và trường hợp không tổ chức công đoàn cơ sở theo quy định thì do người sử dụng lao động quyết định. Thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe tối đa được quy định như sau:

a) 10 ngày đối với lao động nữ sinh một lần từ hai con trở lên;

b) 07 ngày đối với lao động nữ sinh con phải phẫu thuật;

c) 05 ngày đối với trường hợp khác.”

Như vậy, dự thảo, bổ sung trường hợp đơn vị sử dụng lao động không tổ chức công đoàn cơ sở theo quy định thì người sử dụng lao động quyết định thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe.

Trường hợp có công đoàn cơ sở, thời gian nghỉ vẫn do người sử dụng lao động và Ban Chấp hành công đoàn cơ sở quyết định; nếu có ý kiến khác nhau thì người sử dụng lao động quyết định số ngày nghỉ trên cơ sở đề nghị của Ban Chấp hành.

Dự thảo giữ các mức tối đa 10 ngày, 07 ngày hoặc 05 ngày tương ứng từng trường hợp tại khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Điều 60.

7. Tháng lẻ đóng BHXH trước tuổi nghỉ hưu được chuyển sang giai đoạn sau để tính trợ cấp một lần

Khoản 1 Điều 68 Luật BHXH quy định lao động nam đóng BHXH cao hơn 35 năm, lao động nữ đóng cao hơn 30 năm thì khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp một lần.

Khoản 17 Điều 1 dự thảo sửa quy định này, bổ sung cách tính trong trường hợp có thời gian đóng trước và sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu theo Điều 64 và Điều 65: nếu thời gian đóng trước thời điểm đủ tuổi có tháng lẻ thì chuyển những tháng lẻ đó sang giai đoạn đóng sau thời điểm đủ tuổi để tính trợ cấp một lần.

Bên cạnh đó, dự thảo vẫn giữ hệ số 0,5 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH cho mỗi năm đóng vượt ngưỡng đến tuổi nghỉ hưu

Trên đây là thông tin về đề xuất 7 điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi.