9 điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi (Đề xuất)

1. Đề xuất hỗ trợ tiền đóng BHXH bắt buộc cho chủ hộ kinh doanh và một số nhóm đối tượng khác

Một điểm mới đáng chú ý tại khoản 5 Điều 6 và khoản 9 Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 được sử đổi, bổ sung bởi dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi là bổ sung chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH đối với một số người tham gia BHXH bắt buộc.

Theo đó, Nhà nước không chỉ hỗ trợ người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện mà còn hỗ trợ người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thuộc các đối tượng quy định tại các điểm g, h, m và n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Các nhóm đối tượng này gồm:

• Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;
• Vợ hoặc chồng đi theo thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài;
• Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh;
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc phần vốn của doanh nghiệp không hưởng tiền lương.

Đồng thời, dự thảo bổ sung khoản 9 Điều 33 giao Chính phủ quy định cụ thể mức hỗ trợ, đối tượng hỗ trợ và thời gian thực hiện chính sách.

Đây là điểm hoàn toàn mới bởi Điều 6 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện chỉ quy định Nhà nước hỗ trợ tiền đóng đối với người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

2. Người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội sẽ không được tham gia BHXH tự nguyện

Khoản 1 Điều 1 dự thảo sửa đổi Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng bổ sung người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội vào nhóm không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội.

Cụ thể, điểm a khoản 4 Điều 2 được sửa đổi quy định người từ đủ 15 tuổi trở lên chỉ được tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện nếu không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và không phải là người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội.

Đồng thời, điểm a khoản 7 Điều 2 cũng bổ sung người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội vào nhóm không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội.

Đây là nội dung mới bởi Luật hiện hành chưa đề cập đến đối tượng đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

3. Đóng BHXH lẻ từ 1 tháng có thể được tính 0,25 năm khi xác định mức hưởng

Dự thảo sửa đổi khoản 6 Điều 5 Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng chi tiết hóa cách quy đổi thời gian đóng bảo hiểm xã hội có tháng lẻ khi tính mức hưởng chế độ.

Cụ thể:

• Từ 01 đến 03 tháng được tính là 0,25 năm;
• Từ 04 đến 06 tháng được tính là 0,5 năm;
• Từ 07 đến 09 tháng được tính là 0,75 năm;
• Từ 10 đến 11 tháng được tính là 01 năm.

Trong khi đó, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện hành chỉ quy định:

• Từ 01 đến 06 tháng được tính là nửa năm;
• Từ 07 đến 11 tháng được tính là một năm.

Như vậy, dự thảo đã chia nhỏ hơn các khoảng thời gian tháng lẻ nhằm phản ánh chính xác hơn thời gian đóng thực tế của người lao động khi tính mức hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tử tuất hằng tháng.

4. Đề xuất bỏ quy định giấy ủy quyền nhận lương hưu chỉ có hiệu lực tối đa 12 tháng

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo là sửa đổi điểm d khoản 2 Điều 10 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 theo hướng đơn giản hóa thủ tục ủy quyền trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội.

Theo Phương án 1 của dự thảo, người tham gia và người thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội được ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội và việc ủy quyền được thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự.

Đáng chú ý, dự thảo không còn quy định riêng đối với trường hợp ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và các chế độ khác.

Trong khi đó, điểm d khoản 2 Điều 10 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện hành quy định văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và các chế độ khác chỉ có hiệu lực tối đa 12 tháng kể từ ngày xác lập việc ủy quyền. Đồng thời, văn bản ủy quyền bắt buộc phải được chứng thực theo quy định của pháp luật về chứng thực.

5. Doanh nghiệp không có công đoàn cơ sở được tự quyết thời gian nghỉ dưỡng sức của người lao động

Tại khoản 19 và khoản 20 Điều 1 dự thảo, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 liên quan đến chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau và sau thai sản.

Theo dự thảo, thời gian nghỉ dưỡng sức vẫn do người sử dụng lao động và Ban Chấp hành công đoàn cơ sở quyết định. Trường hợp có ý kiến khác nhau thì người sử dụng lao động quyết định trên cơ sở đề nghị của Ban Chấp hành công đoàn cơ sở.

Tuy nhiên, dự thảo bổ sung thêm trường hợp đơn vị sử dụng lao động chưa có công đoàn cơ sở hoặc thuộc trường hợp không tổ chức công đoàn cơ sở theo quy định thì người sử dụng lao động được quyền quyết định thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe của người lao động.

So với Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện hành, đây là nội dung mới. Khoản 2 Điều 46 và khoản 2 Điều 60 hiện chỉ quy định trường hợp đơn vị chưa có công đoàn cơ sở thì người sử dụng lao động quyết định thời gian nghỉ dưỡng sức, chưa đề cập đến trường hợp doanh nghiệp thuộc diện không tổ chức công đoàn cơ sở theo quy định pháp luật.

Đáng lưu ý, dự thảo không thay đổi điều kiện hưởng, mức hưởng hoặc số ngày nghỉ dưỡng sức tối đa hiện hành.

6. Sổ BHXH điện tử sẽ là hình thức chính, sổ giấy chỉ cấp khi có yêu cầu

Khoản 12 Điều 1 dự thảo sửa đổi khoản 2 Điều 25 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội.

Theo dự thảo, sổ bảo hiểm xã hội được cấp bằng bản điện tử. Đối với sổ bảo hiểm xã hội bằng bản giấy, cơ quan bảo hiểm xã hội chỉ cấp khi người tham gia có yêu cầu và sổ giấy có giá trị pháp lý như bản điện tử.

Như vậy, dự thảo đã xác định rõ sổ bảo hiểm xã hội điện tử là hình thức quản lý mặc định, còn sổ giấy chuyển sang cơ chế cấp theo nhu cầu của người tham gia.

Bên cạnh đó, khoản 13 Điều 1 dự thảo còn sửa đổi Điều 26 Luật Bảo hiểm xã hội theo hướng tăng cường giao dịch điện tử trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, đồng thời giao Chính phủ quy định việc thay thế hoặc cắt giảm thành phần hồ sơ hành chính trên cơ sở khai thác dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Đây là bước tiến đáng chú ý so với Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện hành trong lộ trình số hóa toàn bộ hoạt động quản lý và giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội.

7. Dự kiến thay đổi cách điều chỉnh tiền lương đóng BHXH để tính lương hưu

Một nội dung kỹ thuật nhưng có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi người lao động là sửa đổi Điều 73 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 về điều chỉnh tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội để tính mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội.

Theo dự thảo sửa đổi điểm a khoản 1 Điều 73, đối với người lao động hưởng lương theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định và tham gia bảo hiểm xã hội trước ngày 01/01/2016, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội sẽ được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của mức tham chiếu của từng thời kỳ.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định tiền lương đã đóng bảo hiểm xã hội trước ngày Luật mới có hiệu lực sẽ được điều chỉnh theo mức lương cơ sở tại thời điểm Luật có hiệu lực trước khi chuyển sang điều chỉnh theo mức tham chiếu.

Trong khi đó, Điều 73 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện hành chưa có cơ chế chuyển tiếp này.

8. Chính phủ được quyết định giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 tuổi

Một trong những đề xuất đáng chú ý liên quan đến chính sách an sinh xã hội là sửa đổi khoản 3 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội.

Theo quy định hiện hành, Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan quyết định việc điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Tuy nhiên, theo Phương án 2 của dự thảo, Chính phủ sẽ được trao thẩm quyền quyết định giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách.

Trường hợp tiếp tục giảm xuống dưới 70 tuổi thì Chính phủ vẫn phải trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.

Như vậy, dự thảo đã phân định rõ hơn thẩm quyền giữa Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tạo cơ chế điều hành linh hoạt hơn trong quá trình thực hiện chính sách trợ cấp hưu trí xã hội.

9. Thay đổi thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai về bảo hiểm xã hội

Dự thảo sửa đổi Điều 130 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 liên quan đến thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai.

Theo điểm b khoản 3 Điều 130 được sửa đổi, người khiếu nại có quyền khiếu nại lần hai đến Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc khởi kiện tại Tòa án.

Đồng thời, điểm b khoản 4 Điều 130 cũng xác định Thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp là người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai.

Trong khi đó, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện hành đang sử dụng khái niệm "Thủ trưởng cơ quan bảo hiểm xã hội cấp trên trực tiếp".

Việc thay đổi cách quy định này nhằm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới của cơ quan nhà nước sau quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức.

Trên đây là thông tin về đề xuất 9 điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi.