AI Luật giải đáp câu hỏi doanh nghiệp cần làm gì khi hàng nhập khẩu chưa kiểm tra chất lượng?

AI Luật trả lời: Doanh nghiệp không nên tự ý đưa hàng ra lưu thông hoặc đề nghị thông quan khi chưa đăng ký kiểm tra chất lượng. Cách xử lý phụ thuộc vào việc lô thiết bị thuộc nhóm rủi ro nào và pháp luật chuyên ngành có yêu cầu kiểm tra tại cửa khẩu hay không.

1. Việc cần làm ngay

Doanh nghiệp nên thực hiện đồng thời các bước sau:

1. Xác định chính xác mã HS, tên hàng, chủng loại, mục đích sử dụng và quy chuẩn kỹ thuật áp dụng để biết lô thiết bị thuộc:
   • Hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình; hoặc
   • Hàng hóa có mức độ rủi ro cao; hoặc
   • Hàng hóa thuộc diện quản lý chuyên ngành riêng.
2. Đăng ký kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa nhập khẩu với cơ quan kiểm tra chất lượng có thẩm quyền, thông thường thông qua Cổng thông tin một cửa quốc gia hoặc Cổng dịch vụ công quốc gia.
3. Thông báo cho cơ quan hải quan về việc doanh nghiệp đã đăng ký kiểm tra chất lượng và đề nghị:
   • Cho phép đưa hàng về địa điểm bảo quản; hoặc
   • Tiếp tục lưu giữ hàng tại khu vực giám sát hải quan nếu pháp luật chuyên ngành yêu cầu kiểm tra tại cửa khẩu.

2. Trường hợp thiết bị thuộc nhóm rủi ro cao

Đây là trường hợp thường gặp đối với thiết bị, máy móc có khả năng ảnh hưởng đến an toàn, sức khỏe, môi trường hoặc thuộc quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc.

Trường hợp đã có Giấy chứng nhận hợp quy

Doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ đăng ký kiểm tra, trong đó có:

• Bản đăng ký kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa nhập khẩu;
• Giấy chứng nhận hợp quy;
• Ảnh hoặc bản mô tả đặc tính hàng hóa và nội dung nhãn chính;
• Mẫu nhãn phụ, nếu nhãn chính chưa có đủ nội dung bắt buộc.

Cơ quan kiểm tra sẽ tiếp nhận hồ sơ. Nếu hồ sơ đầy đủ, phù hợp và không có vấn đề về nhãn, cơ quan kiểm tra ra thông báo hàng hóa đáp ứng yêu cầu chất lượng trong thời hạn 01 ngày làm việc kể từ ngày hồ sơ đầy đủ, hợp lệ để doanh nghiệp thực hiện thủ tục thông quan.

Trường hợp chưa có Giấy chứng nhận hợp quy

Theo khoản 2 Điều 83 Nghị định 37/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp cần:

1. Đăng ký kiểm tra nhà nước về chất lượng;
2. Nộp hồ sơ gồm bản đăng ký kiểm tra, ảnh hoặc bản mô tả hàng hóa, nhãn chính và nhãn phụ nếu có;
3. Làm thủ tục với cơ quan hải quan để đưa hàng về địa điểm bảo quản;
4. Liên hệ với tổ chức chứng nhận được chỉ định để đánh giá sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia;
5. Bổ sung kết quả đánh giá, chứng nhận hợp quy để cơ quan kiểm tra xem xét và cấp thông báo kết quả kiểm tra.

Việc được đưa hàng về bảo quản không đồng nghĩa với việc được đưa hàng ra sử dụng, bán hoặc lưu thông. Doanh nghiệp phải bảo quản nguyên trạng hàng hóa và chỉ được đưa vào lưu thông sau khi hoàn tất kiểm tra chất lượng và được cơ quan hải quan quyết định thông quan.

3. Có được đưa hàng về kho của doanh nghiệp không?

Có thể được xem xét cho đưa hàng về địa điểm bảo quản nếu đáp ứng điều kiện của pháp luật hải quan và cơ quan hải quan chấp thuận.

Theo điểm b khoản 3 Điều 1 Thông tư 121/2025/TT-BTC, sửa đổi khoản 3 Điều 32 Thông tư 38/2015/TT-BTC, đối với hàng hóa phải kiểm tra chất lượng, người khai hải quan có thể đề nghị đưa hàng về địa điểm bảo quản. Cơ quan hải quan nơi đăng ký tờ khai sẽ xác nhận việc cho phép đưa hàng về địa điểm bảo quản trên hệ thống, chậm nhất 01 giờ làm việc kể từ thời điểm hoàn thành kiểm tra hồ sơ hải quan hoặc kiểm tra thực tế hàng hóa, nếu doanh nghiệp không thuộc trường hợp bị từ chối đưa hàng về bảo quản.

Trong thời gian bảo quản:

• Doanh nghiệp phải giữ nguyên trạng hàng hóa;
• Không được tự ý tiêu thụ, lắp đặt hoặc đưa hàng vào sử dụng;
• Phải thông báo cho hải quan khi hàng hóa đã đến địa điểm bảo quản;
• Nếu cơ quan kiểm tra chuyên ngành yêu cầu lắp đặt, vận hành để kiểm tra thì phải thông báo bằng văn bản cho hải quan trước khi thực hiện;
• Chỉ được đưa hàng ra lưu thông sau khi có kết luận hàng hóa đáp ứng yêu cầu nhập khẩu và được thông quan.

Theo Điều 9 Nghị định 08/2015/NĐ-CP, doanh nghiệp được ưu tiên đưa hàng về kho để bảo quản trong thời gian chờ kiểm tra chuyên ngành, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành yêu cầu kiểm tra tại cửa khẩu.

4. Thời hạn hoàn thành kết quả kiểm tra

Theo điểm a khoản 5 Điều 1 Thông tư 121/2025/TT-BTC, người khai hải quan phải nộp kết quả kiểm tra chuyên ngành cho hải quan trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày đưa hàng về bảo quản, trừ trường hợp:

• Cơ quan kiểm tra chuyên ngành đã gửi kết luận cho cơ quan hải quan; hoặc
• Việc kiểm tra kéo dài và cơ quan kiểm tra chuyên ngành có xác nhận.

Nếu quá 30 ngày chưa có kết quả và không có xác nhận gia hạn, hải quan có thể kiểm tra việc bảo quản hàng hóa. Doanh nghiệp có thể bị hạn chế đưa các lô hàng tiếp theo về bảo quản nếu vi phạm.

Trường hợp doanh nghiệp không hoàn thiện hồ sơ hoặc không xuất trình hàng hóa để kiểm tra, hải quan có thể yêu cầu đưa hàng trở lại khu vực giám sát hải quan ban đầu trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày nhận được thông báo của cơ quan kiểm tra chuyên ngành; doanh nghiệp phải chịu các chi phí liên quan.

5. Khi nào được thông quan?

Theo Điều 24 Nghị định 85/2019/NĐ-CP, đối với hàng hóa thuộc danh mục phải kiểm tra chuyên ngành trước thông quan, cơ quan hải quan chỉ quyết định thông quan khi doanh nghiệp hoàn thành thủ tục hải quan và có một trong các giấy tờ phù hợp, như:

• Thông báo miễn kiểm tra;
• Thông báo kết quả kiểm tra đạt yêu cầu;
• Thông báo kết quả đánh giá phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của tổ chức đánh giá sự phù hợp được chỉ định, nếu pháp luật chuyên ngành cho phép sử dụng kết quả này để thông quan.

Quy định về thông quan hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành hiện cũng được thể hiện tại điểm d khoản 1 Điều 34 Thông tư 38/2015/TT-BTC, đã được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 22 Điều 1 Thông tư 39/2018/TT-BTC. Theo đó, hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành được thông quan sau khi có kết quả kiểm tra đáp ứng yêu cầu, giấy thông báo miễn kiểm tra hoặc kết luận, quyết định của cơ quan có thẩm quyền cho phép nhập khẩu.

6. Nếu thiết bị thuộc nhóm rủi ro trung bình

Theo khoản 1 Điều 82 Nghị định 37/2026/NĐ-CP, hàng hóa nhập khẩu thuộc danh mục rủi ro trung bình thì trước khi đưa ra lưu thông, doanh nghiệp thường không phải thực hiện kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu, nhưng phải:

• Công bố hợp quy phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng; hoặc
• Thực hiện biện pháp quản lý chất lượng theo pháp luật chuyên ngành.

Tuy nhiên, nếu thiết bị thuộc diện pháp luật chuyên ngành yêu cầu phải kiểm tra trước thông quan thì vẫn phải thực hiện kiểm tra theo quy định chuyên ngành.

7. Rủi ro nếu tự ý thông quan hoặc đưa hàng ra sử dụng

Tại thời điểm hiện nay, khoản 1 và khoản 3 Điều 19 Nghị định 169/2026/NĐ-CP quy định hành vi nhập khẩu hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành nhưng không có thông báo kết quả kiểm tra chuyên ngành có thể bị xử phạt theo giá trị tang vật:

• Từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng nếu tang vật trị giá dưới 20.000.000 đồng;
• Từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng nếu tang vật trị giá từ 20.000.000 đồng đến dưới 30.000.000 đồng;
• Từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng nếu tang vật trị giá từ 30.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng;
• Từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng nếu tang vật trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng;
• Từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng nếu tang vật trị giá từ 100.000.000 đồng trở lên mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngoài tiền phạt, hàng hóa nhập khẩu vi phạm còn có thể bị buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc buộc tái xuất trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận quyết định xử phạt.

Kết luận

Để xử lý lô thiết bị đang ở cảng, doanh nghiệp nên:

1. Giữ nguyên trạng hàng hóa, không tự ý đưa ra khỏi khu vực giám sát hoặc đưa vào sử dụng;
2. Xác định nhóm rủi ro và quy chuẩn kỹ thuật áp dụng;
3. Đăng ký kiểm tra chất lượng ngay trên Cổng thông tin một cửa quốc gia;
4. Nếu chưa có Giấy chứng nhận hợp quy, làm thủ tục đưa hàng về địa điểm bảo quản theo hướng dẫn của hải quan;
5. Liên hệ tổ chức chứng nhận được chỉ định để đánh giá sự phù hợp;
6. Nộp kết quả kiểm tra trong thời hạn 30 ngày hoặc thời hạn khác theo xác nhận của cơ quan kiểm tra;
7. Chỉ đưa hàng ra lưu thông sau khi có thông báo đáp ứng yêu cầu và được cơ quan hải quan thông quan.

Doanh nghiệp nhập khẩu từ Trung Quốc không đương nhiên được miễn kiểm tra. Việc có phải kiểm tra hay không phụ thuộc vào tên hàng, mã HS, quy chuẩn kỹ thuật, mức độ rủi ro và quy định quản lý chuyên ngành áp dụng cho chính thiết bị đó.