Hệ sinh thái tận dụng các FTA là gì? Tiêu chí xác định thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA?

1. Khái niệm và đối tượng tham gia Hệ sinh thái tận dụng các FTA

1.1. Hệ sinh thái tận dụng các FTA được hiểu như thế nào?

Khoản 1 Điều 3 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định:

“Hệ sinh thái tận dụng các FTA là cơ chế phối hợp kết nối các chủ thể có liên quan đến việc tận dụng các FTA mà Việt Nam đã tham gia. Các chủ thể này bao gồm: doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng; các cơ quan quản lý trung ương và địa phương.”

Như vậy, Hệ sinh thái tận dụng các FTA được xác định là cơ chế phối hợp, kết nối các chủ thể, không phải một loại hình doanh nghiệp hoặc tổ chức kinh tế độc lập được quy định tại Nghị định.

Thông qua cơ chế này, các chủ thể có liên quan tham gia hoạt động tận dụng các Hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết, tham gia.

1.2. Những chủ thể nào được tham gia Hệ sinh thái tận dụng các FTA?

Khoản 1 Điều 3 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định Hệ sinh thái tận dụng các FTA là cơ chế phối hợp, kết nối các chủ thể có liên quan đến việc tận dụng các Hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã tham gia.

Theo đó, các chủ thể tham gia Hệ sinh thái tận dụng các FTA bao gồm:

• Doanh nghiệp;
• Hợp tác xã;
• Hộ kinh doanh;
• Hiệp hội doanh nghiệp;
• Hiệp hội ngành hàng;
• Các cơ quan quản lý trung ương và địa phương.

Tuy nhiên, cần phân biệt các chủ thể tham gia Hệ sinh thái với các chủ thể đăng ký để được công nhận là thành viên theo cơ chế chấm điểm. Cụ thể, khoản 4 Điều 6 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định việc xét công nhận thành viên trên cơ sở đáp ứng các tiêu chí bắt buộc và mức điểm tối thiểu đối với 03 nhóm chủ thể:

• Doanh nghiệp: Phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí bắt buộc và đạt từ 65/100 điểm trở lên.
• Hợp tác xã: Phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí bắt buộc và đạt từ 55/100 điểm trở lên.
• Hộ kinh doanh: Phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí bắt buộc và đạt từ 50/100 điểm trở lên.

2. Các nhóm tiêu chí xác định thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA

Khoản 1 Điều 6 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định việc xác định thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA dựa trên 03 nhóm tiêu chí:

• Nhóm 1: Tư cách pháp lý và năng lực hoạt động;
• Nhóm 2: Mức độ liên quan và nhu cầu tận dụng FTA;
• Nhóm 3: Mức độ sẵn sàng tham gia, kết nối và tuân thủ.

Các nhóm được phân tích cụ thể dưới đây:

2.1. Nhóm tiêu chí về tư cách pháp lý và năng lực hoạt động

Mục II Phụ lục I ban hành kèm Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định nhóm tiêu chí này có tối đa 30 điểm, áp dụng với doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh.

Các nội dung được đánh giá gồm:

Thứ nhất, tư cách pháp lý hợp lệ

• Doanh nghiệp phải có đăng ký doanh nghiệp hợp pháp, còn hiệu lực.
• Hợp tác xã phải có đăng ký hợp tác xã hợp pháp, còn hiệu lực.
• Hộ kinh doanh phải có đăng ký hộ kinh doanh hoặc được chính quyền địa phương xác nhận hoạt động hợp pháp.

Thứ hai, hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế

Đối với doanh nghiệp và hợp tác xã, Phụ lục I yêu cầu có hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc dịch vụ thực tế phát sinh trong 12 tháng gần nhất.

Đối với hộ kinh doanh, yêu cầu là có hoạt động sản xuất, kinh doanh phát sinh trong thời gian gần nhất.

Thứ ba, năng lực tổ chức sản xuất, cung ứng

• Doanh nghiệp có nhà máy, xưởng sản xuất, chế biến hoặc hệ thống cung ứng phục vụ xuất khẩu hoặc tham gia chuỗi giá trị.
• Hợp tác xã có vùng nguyên liệu, tổ chức thành viên hoặc năng lực sản xuất, cung ứng phục vụ xuất khẩu hoặc tham gia chuỗi giá trị.
• Hộ kinh doanh có khả năng sản xuất, cung ứng sản phẩm hoặc tham gia chuỗi cung ứng với doanh nghiệp, hợp tác xã.

Thứ tư, thực hiện nghĩa vụ pháp lý cơ bản

Doanh nghiệp và hợp tác xã phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và các nghĩa vụ pháp lý cơ bản khác theo quy định tại thời điểm đăng ký.

Đối với hộ kinh doanh, tiêu chí này yêu cầu thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định nếu thuộc diện phải thực hiện.

2.2. Nhóm tiêu chí về mức độ liên quan và nhu cầu tận dụng FTA

Mục II Phụ lục I ban hành kèm Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định nhóm tiêu chí thứ hai có tối đa 30 điểm.

Đối với doanh nghiệp và hợp tác xã, các nội dung chấm điểm chủ yếu gồm:

• Có sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ hoặc hoạt động sản xuất, kinh doanh có tiềm năng tận dụng FTA, tham gia xuất khẩu hoặc chuỗi giá trị xuất khẩu;
• Có nhu cầu mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả tận dụng FTA;
• Có nhu cầu nâng cao năng lực đáp ứng các yêu cầu của thị trường FTA, như tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hoặc tổ chức sản xuất;
• Có khả năng tham gia hoặc mở rộng liên kết chuỗi giá trị với các doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể khác.

Đối với hộ kinh doanh, Phụ lục I quy định nhóm tiêu chí này theo hướng đánh giá mức độ tham gia chuỗi giá trị tận dụng FTA, có xét đến khả năng cung ứng sản phẩm và liên kết với các chủ thể trong chuỗi cung ứng xuất khẩu.

2.3. Nhóm tiêu chí về mức độ sẵn sàng tham gia, kết nối và tuân thủ

Mục II Phụ lục I ban hành kèm Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định nhóm tiêu chí này có tối đa 40 điểm.

Các nội dung đánh giá gồm:

• Sẵn sàng cung cấp thông tin: Cam kết cập nhật thông tin về hoạt động, sản phẩm, năng lực và nhu cầu hỗ trợ theo yêu cầu của Hệ sinh thái.
• Sẵn sàng tham gia hoạt động: Cam kết tham gia đào tạo, xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu, diễn đàn doanh nghiệp khi phù hợp.
• Sẵn sàng hợp tác, liên kết: Có thiện chí hợp tác, chia sẻ thông tin và tham gia liên kết với các thành viên khác trong Hệ sinh thái.
• Cam kết tuân thủ quy chế và pháp luật: Không gian lận thương mại, gian lận xuất xứ, trục lợi chính sách và phải tuân thủ pháp luật liên quan.
• Cam kết kiểm tra, giám sát, hậu kiểm: Phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động kiểm tra, giám sát, hậu kiểm và chịu trách nhiệm về thông tin đã kê khai.

Trong đó, cam kết tuân thủ quy chế, pháp luật và cam kết kiểm tra, giám sát, hậu kiểm là các tiêu chí bắt buộc, đồng thời được chấm điểm.

Theo Mục I Phụ lục I, chủ thể không đáp ứng bất kỳ tiêu chí bắt buộc nào sẽ không được tiếp tục xem xét chấm điểm các tiêu chí còn lại và bị loại khỏi danh sách thẩm định. Do đó, việc đạt mức điểm cao ở các tiêu chí khác không thay thế được yêu cầu phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí bắt buộc.

3. Hồ sơ, thủ tục công nhận thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA

3.1. Thành phần hồ sơ đăng ký

Khoản 1 Điều 9 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh nộp 01 bộ hồ sơ đến Bộ Công Thương.

Hồ sơ gồm:

• Phiếu đăng ký tham gia Hệ sinh thái tận dụng các Hiệp định thương mại tự do theo Mẫu số 01 tại Phụ lục III ban hành kèm Nghị định;
• Tài liệu theo quy định tại Phụ lục I để chứng minh việc đáp ứng các tiêu chí tương ứng.

Việc xác định tiêu chí bắt buộc dựa trên thông tin kê khai tại Mẫu số 01, hồ sơ, tài liệu minh chứng nếu có và dữ liệu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.

Đối với một số tiêu chí, Phụ lục I yêu cầu tài liệu cụ thể, chẳng hạn như hóa đơn bán hàng, hợp đồng, tờ khai hải quan, báo cáo tài chính hoặc tài liệu chứng minh năng lực sản xuất, cung ứng.

Vì vậy, chủ thể đăng ký cần chuẩn bị hồ sơ phù hợp với từng tiêu chí áp dụng cho loại hình của mình.

3.2. Trình tự công nhận thành viên

Khoản 2 đến khoản 6 Điều 9 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định việc tiếp nhận, kiểm tra, thẩm định và công nhận thành viên được thực hiện như sau:

Như vậy, Bộ Công Thương là cơ quan tiếp nhận, thẩm định và quyết định công nhận thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA.

Trên đây là nội dung về hệ sinh thái tận dụng các FTA cùng các tiêu chí xác định thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA. Vui lòng xem chi tiết Nghị định 240/2026/NĐ-CP và các Phụ lục kèm theo trên LuatVietnam.vn để tra cứu tiêu chí, hồ sơ minh chứng và thủ tục công nhận thành viên.