Doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh nào được tham gia Hệ sinh thái tận dụng các FTA?

1. Điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh trở thành thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA

1.1. Điều kiện công nhận thành viên đối với từng nhóm chủ thể

Khoản 1 Điều 6 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định 03 nhóm tiêu chí xác định thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA, gồm:

• Nhóm tiêu chí 1: Tư cách pháp lý và năng lực hoạt động.
• Nhóm tiêu chí 2: Mức độ liên quan và nhu cầu tận dụng FTA.
• Nhóm tiêu chí 3: Mức độ sẵn sàng tham gia, kết nối và tuân thủ.

Theo khoản 3 Điều 6 Nghị định này, Bộ Công Thương thẩm định hồ sơ đăng ký bằng phương thức xem xét điều kiện bắt buộc kết hợp chấm điểm, với thang điểm đánh giá là 100.

Mức điểm để được công nhận thành viên được quy định tại khoản 4 Điều 6 Nghị định như sau:

Như vậy, mỗi loại hình chủ thể được áp dụng một mức điểm tối thiểu khác nhau, nhưng đều phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí bắt buộc.

1.2. Những tiêu chí nào bắt buộc phải đáp ứng?

Theo Mục II Phụ lục I ban hành kèm Nghị định 240/2026/NĐ-CP, các tiêu chí bắt buộc áp dụng đối với doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh gồm:

• Có tư cách pháp lý hợp lệ;
• Có hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế;
• Có năng lực tổ chức sản xuất, cung ứng;
• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý cơ bản theo quy định;
• Cam kết tuân thủ quy chế Hệ sinh thái và pháp luật;
• Cam kết phối hợp kiểm tra, giám sát, hậu kiểm và chịu trách nhiệm về thông tin đã kê khai.

Các tiêu chí này đồng thời được tính điểm trong quá trình đánh giá hồ sơ. Yêu cầu cụ thể về tư cách pháp lý, hoạt động sản xuất, kinh doanh và năng lực cung ứng được quy định riêng cho từng loại hình chủ thể.

2. Tiêu chí cụ thể đối với doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh

2.1. Doanh nghiệp phải đáp ứng những tiêu chí nào?

Theo phần 1 Mục II Phụ lục I ban hành kèm Nghị định 240/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp được đánh giá theo 03 nhóm tiêu chí với tổng điểm tối đa 100.

Về tư cách pháp lý và năng lực hoạt động (30 điểm)

Doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ 04 tiêu chí bắt buộc:

• Có đăng ký doanh nghiệp hợp pháp, còn hiệu lực.
• Có phát sinh doanh thu, hợp đồng, hóa đơn hoặc hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế trong 12 tháng gần nhất.
• Có nhà máy, xưởng sản xuất, chế biến hoặc hệ thống cung ứng phục vụ xuất khẩu hoặc tham gia chuỗi giá trị.
• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và các nghĩa vụ pháp lý cơ bản khác theo quy định tại thời điểm đăng ký.

Về mức độ liên quan và nhu cầu tận dụng FTA (30 điểm)

Doanh nghiệp được chấm điểm dựa trên:

• Có sản phẩm, dịch vụ hoặc hoạt động sản xuất, kinh doanh có khả năng hưởng lợi từ các FTA hoặc tham gia chuỗi giá trị xuất khẩu.
• Có nhu cầu mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả tận dụng FTA.
• Có nhu cầu nâng cao năng lực về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hoặc đáp ứng yêu cầu thị trường FTA.
• Có khả năng liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc các chủ thể khác trong chuỗi cung ứng.

Về mức độ sẵn sàng tham gia, kết nối và tuân thủ (40 điểm)

Doanh nghiệp được đánh giá khả năng cung cấp thông tin, tham gia các hoạt động của Hệ sinh thái, hợp tác với các thành viên khác và thực hiện các cam kết.

Trong đó, cam kết tuân thủ quy chế, pháp luật và cam kết kiểm tra, giám sát, hậu kiểm là hai tiêu chí bắt buộc.

Như vậy, doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí bắt buộc và đạt ít nhất 65/100 điểm để được xem xét công nhận thành viên.

2.2. Hợp tác xã phải đáp ứng những tiêu chí nào?

Theo phần 2 Mục II Phụ lục I ban hành kèm Nghị định 240/2026/NĐ-CP, hợp tác xã cũng được đánh giá theo 03 nhóm tiêu chí với tổng điểm tối đa 100.

Về tư cách pháp lý và năng lực hoạt động (30 điểm)

Hợp tác xã phải đáp ứng các điều kiện bắt buộc:

• Có đăng ký hợp tác xã hợp pháp, còn hiệu lực.
• Có hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc dịch vụ phát sinh trong 12 tháng gần nhất.
• Có vùng nguyên liệu, tổ chức thành viên hoặc năng lực tổ chức sản xuất, cung ứng phục vụ xuất khẩu hoặc tham gia chuỗi giá trị.
• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội và các nghĩa vụ pháp lý cơ bản khác tại thời điểm đăng ký.

So với doanh nghiệp, tiêu chí về năng lực sản xuất, cung ứng của hợp tác xã có đề cập cụ thể đến vùng nguyên liệu và tổ chức thành viên.

Về mức độ liên quan và nhu cầu tận dụng FTA (30 điểm)

Các nội dung chấm điểm gồm:

• Có sản phẩm nông sản, hàng hóa hoặc dịch vụ có khả năng tham gia xuất khẩu hoặc cung ứng cho chuỗi giá trị xuất khẩu theo các FTA.
• Có nhu cầu mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả tận dụng FTA.
• Có nhu cầu nâng cao tiêu chuẩn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, tổ chức sản xuất và đáp ứng yêu cầu thị trường FTA.
• Có khả năng liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã khác trong chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ.

Về mức độ sẵn sàng tham gia, kết nối và tuân thủ (40 điểm)

Hợp tác xã được đánh giá về việc sẵn sàng cung cấp thông tin, tham gia đào tạo, xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu và hợp tác với các thành viên khác.

Đồng thời, hợp tác xã phải cam kết tuân thủ pháp luật, quy chế Hệ sinh thái và phối hợp kiểm tra, giám sát, hậu kiểm.

Theo khoản 4 Điều 6 Nghị định 240/2026/NĐ-CP, hợp tác xã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí bắt buộc và đạt từ 55/100 điểm trở lên được công nhận là thành viên.

2.3. Hộ kinh doanh phải đáp ứng những tiêu chí nào?

Theo phần 3 Mục II Phụ lục I ban hành kèm Nghị định 240/2026/NĐ-CP, tiêu chí đánh giá hộ kinh doanh được quy định phù hợp với đặc điểm hoạt động của loại hình này.

Về tư cách pháp lý và năng lực hoạt động (30 điểm)

Hộ kinh doanh phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí bắt buộc:

• Có đăng ký hộ kinh doanh hoặc được chính quyền địa phương xác nhận hoạt động hợp pháp.
• Có hoạt động sản xuất, kinh doanh phát sinh trong thời gian gần nhất.
• Có khả năng sản xuất, cung ứng sản phẩm hoặc tham gia chuỗi cung ứng với doanh nghiệp, hợp tác xã.
• Thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định nếu thuộc diện phải thực hiện.

Phụ lục I ban hành kèm Nghị định cho phép hộ kinh doanh sử dụng Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh hoặc xác nhận của UBND cấp xã, phường nếu không có đăng ký, theo yêu cầu tài liệu minh chứng tại tiêu chí Mục (1.1)

Về mức độ tham gia chuỗi giá trị tận dụng FTA (30 điểm)

Hộ kinh doanh được đánh giá khả năng có sản phẩm hoặc dịch vụ có tiềm năng tận dụng FTA, tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu và các nội dung liên quan đến nhu cầu, khả năng kết nối trong chuỗi giá trị.

Về mức độ sẵn sàng tham gia, kết nối và tuân thủ (40 điểm)

Hộ kinh doanh được đánh giá về việc cung cấp thông tin, tham gia các hoạt động kết nối, hợp tác với thành viên khác và thực hiện các cam kết tuân thủ quy chế, pháp luật, kiểm tra, giám sát, hậu kiểm.

Theo khoản 4 Điều 6 Nghị định 240/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh được công nhận là thành viên khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí bắt buộc và đạt tối thiểu 50/100 điểm.

3. Hồ sơ, thủ tục đăng ký tham gia Hệ sinh thái tận dụng các FTA

Sau khi đối chiếu các tiêu chí, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh có nhu cầu tham gia Hệ sinh thái thực hiện thủ tục đăng ký theo Điều 9 Nghị định 240/2026/NĐ-CP.

3.1. Thành phần hồ sơ đăng ký

Khoản 1 Điều 9 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh nộp 01 bộ hồ sơ đến Bộ Công Thương.

Hồ sơ bao gồm:

• Phiếu đăng ký tham gia Hệ sinh thái tận dụng các Hiệp định thương mại tự do theo Mẫu số 01 tại Phụ lục III ban hành kèm Nghị định.
• Tài liệu theo quy định tại Phụ lục I ban hành kèm Nghị định.

Về tài liệu minh chứng, Phụ lục I quy định cụ thể theo từng tiêu chí. Chẳng hạn, đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế, doanh nghiệp và hợp tác xã có thể cung cấp một trong các tài liệu như hóa đơn bán hàng, hợp đồng, tờ khai hải quan, báo cáo tài chính, sao kê ngân hàng hoặc tài liệu tương đương. Đối với hộ kinh doanh, tài liệu chứng minh có thể là đơn hàng, chứng từ bán hàng, xác nhận của khách hàng hoặc tài liệu tương đương.

3.2. Trình tự công nhận thành viên

Theo khoản 2 đến khoản 6 Điều 9 Nghị định 240/2026/NĐ-CP, thủ tục công nhận thành viên được thực hiện như sau:

Như vậy, Bộ Công Thương là cơ quan tiếp nhận, thẩm định và quyết định công nhận thành viên Hệ sinh thái tận dụng các FTA.

3.3. Được công nhận thành viên có đương nhiên được hưởng hỗ trợ không?

Việc được công nhận thành viên không đồng nghĩa với việc đương nhiên được hưởng các chính sách hỗ trợ.

Khoản 1 Điều 7 Nghị định 240/2026/NĐ-CP quy định doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh đã được công nhận thành viên được xem xét lựa chọn hưởng hỗ trợ khi đáp ứng các nhóm tiêu chí về:

• Mức độ cần thiết phải hỗ trợ;
• Khả năng hấp thụ và sử dụng hiệu quả hỗ trợ;
• Hiệu quả kinh tế - xã hội và khả năng lan tỏa;
• Cam kết thực hiện mục tiêu, chế độ báo cáo, hậu kiểm và tuân thủ quy định.

Theo khoản 4 Điều 7 Nghị định này, mức điểm xét lựa chọn hưởng hỗ trợ là:

Ngoài yêu cầu về tiêu chí và điểm số, khoản 5 Điều 7 Nghị định còn quy định việc lựa chọn đối tượng hưởng hỗ trợ phải căn cứ vào khả năng cân đối ngân sách nhà nước, nguồn lực thực hiện và các nguồn lực hợp pháp khác.

Trên đây là nội dung về doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh được tham gia Hệ sinh thái tận dụng các FTA. Vui lòng xem chi tiết Nghị định 240/2026/NĐ-CP cùng các Phụ lục kèm theo trên LuatVietnam.vn để tra cứu đầy đủ tiêu chí, tài liệu minh chứng và thủ tục công nhận thành viên.