Mâu thuẫn, bất đồng không phải là việc hiếm gặp trong quá trình làm việc. Với những xung đột khó có thể tự giải quyết, người lao động được quyền khởi kiện ra Tòa án. Vậy trường hợp nào người lao động được miễn án phí?
1. Các phương thức giải quyết tranh chấp lao động
Trong quan hệ lao động, tranh chấp có thể phát sinh giữa người lao động và người sử dụng lao động liên quan đến tiền lương, tiền thưởng, bảo hiểm, chế độ phúc lợi, việc làm hoặc các quyền, nghĩa vụ khác của các bên.
Theo khoản 1 Điều 179 Bộ luật Lao động 2019, tranh chấp lao động bao gồm tranh chấp lao động cá nhân và tranh chấp lao động tập thể về quyền hoặc về lợi ích.
Tùy từng loại tranh chấp, pháp luật quy định cá nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết khác nhau. Cụ thể:
Đối với tranh chấp lao động cá nhân:
Theo Điều 187 Bộ luật Lao động 2019, các chủ thể có thẩm quyền giải quyết gồm:
- Hòa giải viên lao động.
- Hội đồng trọng tài lao động.
- Tòa án nhân dân.
Theo khoản 1 Điều 188 Bộ luật Lao động 2019, tranh chấp lao động cá nhân phải được giải quyết thông qua thủ tục hòa giải trước khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án giải quyết, trừ các trường hợp không bắt buộc hòa giải theo quy định.
Chẳng hạn, người lao động có thể khởi kiện trực tiếp ra Tòa án mà không bắt buộc phải hòa giải trước đối với tranh chấp về xử lý kỷ luật sa thải, đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động hoặc tranh chấp về bồi thường thiệt hại, trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động.
Đối với tranh chấp lao động tập thể về quyền:
Theo khoản 1 Điều 191 Bộ luật Lao động 2019, thẩm quyền giải quyết thuộc về:
- Hòa giải viên lao động.
- Hội đồng trọng tài lao động.
- Tòa án nhân dân.
Theo khoản 2 Điều 191, tranh chấp lao động tập thể về quyền phải được giải quyết thông qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án giải quyết.
Như vậy, Chủ tịch UBND cấp huyện không còn là chủ thể trực tiếp giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền theo cơ chế của Bộ luật Lao động 2012.
Đối với tranh chấp lao động tập thể về lợi ích:
Thẩm quyền giải quyết theo khoản 1 Điều 195 Bộ luật Lao động 2019 thuộc về:
- Hòa giải viên lao động.
- Hội đồng trọng tài lao động.
Theo khoản 2 Điều 195, tranh chấp lao động tập thể về lợi ích phải được giải quyết thông qua thủ tục hòa giải trước khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động giải quyết hoặc tiến hành thủ tục đình công.
Như vậy, không phải mọi tranh chấp lao động đều được giải quyết bằng cách khởi kiện ra Tòa án. Người lao động cần căn cứ vào loại tranh chấp và điều kiện giải quyết tương ứng để lựa chọn phương thức phù hợp.
Đối với các tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, người lao động có thể phải nộp tiền tạm ứng án phí, án phí theo quy định. Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định những trường hợp người lao động được miễn các khoản tiền này khi khởi kiện.

Miễn án phí cho người lao động (Ảnh minh họa)
2. Các trường hợp người lao động được miễn án phí
Theo điểm a khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, người lao động khởi kiện doanh nghiệp thuộc các trường hợp luật định được miễn nộp tiền tạm ứng án phí và án phí.
Cụ thể, 08 nhóm trường hợp được miễn gồm:
(1) Người lao động khởi kiện đòi tiền lương
Đây là trường hợp người lao động yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về việc doanh nghiệp không trả lương hoặc trả không đủ tiền lương theo thỏa thuận và quy định pháp luật.
(2) Người lao động khởi kiện đòi trợ cấp mất việc làm
Trường hợp người lao động bị mất việc làm và phát sinh tranh chấp về khoản trợ cấp mất việc làm mà doanh nghiệp có trách nhiệm chi trả theo Điều 47 Bộ luật Lao động 2019.
(3) Người lao động khởi kiện đòi trợ cấp thôi việc
Trường hợp người lao động đáp ứng điều kiện hưởng trợ cấp thôi việc theo Điều 46 Bộ luật Lao động 2019 nhưng doanh nghiệp không chi trả hoặc các bên phát sinh tranh chấp về khoản trợ cấp này.
(4) Người lao động khởi kiện đòi bảo hiểm xã hội
Trường hợp người lao động khởi kiện giải quyết tranh chấp liên quan đến quyền lợi bảo hiểm xã hội theo quy định pháp luật và thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
(5) Người lao động khởi kiện đòi tiền bồi thường về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp
Trường hợp người lao động yêu cầu doanh nghiệp bồi thường do bị tai nạn lao động hoặc mắc bệnh nghề nghiệp theo quy định pháp luật.
(6) Người lao động khởi kiện giải quyết những vấn đề bồi thường thiệt hại
Trường hợp người lao động khởi kiện yêu cầu giải quyết các vấn đề về bồi thường thiệt hại phát sinh trong quan hệ lao động, thuộc phạm vi quy định tại điểm a khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.
(7) Người lao động khởi kiện vì bị sa thải
Trường hợp người lao động khởi kiện liên quan đến việc bị doanh nghiệp xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải.
(8) Người lao động khởi kiện vì bị chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật
Trường hợp người lao động cho rằng doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng lao động trái quy định và khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Như vậy, người lao động khởi kiện thuộc một trong 08 nhóm trường hợp nêu trên được miễn cả tiền tạm ứng án phí và án phí, không phải chỉ được miễn án phí khi vụ án đã giải quyết xong.
Theo khoản 1 Điều 14 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, người đề nghị được miễn tiền tạm ứng án phí, án phí thuộc trường hợp quy định tại Điều 12 phải có đơn đề nghị gửi Tòa án có thẩm quyền kèm theo tài liệu, chứng cứ chứng minh thuộc trường hợp được miễn.
Đơn đề nghị phải có những nội dung chính sau:
- Ngày, tháng, năm làm đơn.
- Họ, tên, địa chỉ của người làm đơn.
- Lý do và căn cứ đề nghị miễn tiền tạm ứng án phí, án phí.
Theo khoản 2 Điều 14 Nghị quyết này, thẩm quyền xem xét, quyết định việc miễn tiền tạm ứng án phí thuộc về Thẩm phán được Chánh án Tòa án phân công giải quyết vụ án.
Đối với việc miễn án phí, thẩm quyền quyết định thuộc về Hội đồng xét xử khi giải quyết vụ án.
Ngoài ra, khoản 3 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 quy định trường hợp các đương sự thỏa thuận một bên chịu toàn bộ hoặc một phần án phí mà bên nhận chịu án phí thuộc diện được miễn thì Tòa án chỉ xem xét miễn đối với phần án phí mà người đó phải chịu theo quy định.
Phần án phí mà người được miễn nhận nộp thay cho người khác không được miễn.
Như vậy, người lao động khi khởi kiện thuộc trường hợp được miễn án phí cần nêu rõ yêu cầu và cung cấp các tài liệu, chứng cứ có liên quan để Tòa án xem xét, giải quyết.
Trong quan hệ lao động, khi các bên không thể tự thương lượng, hòa giải thì việc yêu cầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết là một trong những phương thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Đối với các tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa án, người lao động cần xác định đúng yêu cầu khởi kiện và trường hợp được miễn án phí để thực hiện thủ tục theo quy định.
RSS