Hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa phát sinh nhiều nghĩa vụ thuế, từ kê khai, nộp thuế đến miễn, giảm, hoàn thuế và xử lý tiền thuế nợ. Thông tư 86/2026/TT-BTC đã hướng dẫn cụ thể các nội dung quản lý thuế này, với những quy định đáng chú ý được tổng hợp dưới đây.
- 1. Quy định về khai thuế và nộp thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
- 1.1. Khai thuế theo từng lần phát sinh
- 2.2. Hồ sơ khai thuế được nộp bằng phương thức điện tử hoặc bản giấy
- 2.3. Thời hạn nộp thuế phát sinh sau thông quan
- 2. Gia hạn nộp thuế, xử lý tiền thuế nộp thừa và tiền chậm nộp
- 2.1. Gia hạn nộp thuế đối với trường hợp đáp ứng điều kiện
- 2.2. Xử lý tiền thuế và các khoản nộp thừa
- 2.3. Xác định và miễn tiền chậm nộp
- 3. Quản lý tiền thuế nợ, ấn định thuế và kiểm tra thuế
- 3.1. Cơ quan hải quan thực hiện ấn định thuế theo quy định
- 3.2. Khoanh nợ, xóa nợ và nộp dần tiền thuế nợ
- Thứ nhất, về khoanh tiền thuế nợ
- Thứ hai, về xóa tiền thuế nợ
- Thứ ba, về nộp dần tiền thuế nợ

1. Quy định về khai thuế và nộp thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu
1.1. Khai thuế theo từng lần phát sinh
Theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 86/2026/TT-BTC, việc khai thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được thực hiện theo từng lần phát sinh.
Cụ thể, quy định nêu:
"Khai thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo từng lần phát sinh bao gồm khai thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế tự vệ, thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng."
Việc khai thuế, khai bổ sung, thời hạn nộp hồ sơ khai thuế, các chỉ tiêu thông tin và tỷ giá tính thuế được thực hiện theo pháp luật về hải quan.
Tuy nhiên, khoản 2 Điều 3 Thông tư 86/2026/TT-BTC quy định một số trường hợp không phải khai thuế theo từng lần phát sinh, gồm:
- Điện năng xuất khẩu, nhập khẩu; hàng hóa bán trong khu vực cách ly tại sân bay quốc tế theo phạm vi quy định; hàng hóa cung cấp cho hành khách trên chuyến bay quốc tế và xăng, dầu cung ứng cho tàu bay xuất cảnh.
- Một số hoạt động mua bán, gia công, thuê, mượn, giao nhận hàng hóa giữa doanh nghiệp ưu tiên.
- Các trường hợp khác theo quy định.
2.2. Hồ sơ khai thuế được nộp bằng phương thức điện tử hoặc bản giấy
Căn cứ khoản 3 Điều 3 Thông tư 86, hồ sơ khai thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu là hồ sơ hải quan, được nộp cho cơ quan hải quan nơi đăng ký tờ khai hải quan.
Về hình thức nộp, khoản 4 Điều 3 quy định hai phương thức.
Thứ nhất, nộp hồ sơ điện tử:
Người nộp thuế khai đầy đủ, chính xác thông tin trên tờ khai hải quan và các chứng từ, tài liệu liên quan thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
Các chỉ tiêu khai báo được thực hiện theo Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư.
Nếu hệ thống chưa cho phép khai báo một số chỉ tiêu, người nộp thuế gửi bản chụp được ký số của chứng từ, tài liệu liên quan qua hệ thống.
Thứ hai, nộp hồ sơ giấy:
Đối với trường hợp phải nộp bản chính theo Thông tư, người nộp thuế có thể nộp trực tiếp hoặc gửi qua đường bưu chính. Nếu Thông tư không yêu cầu bản chính thì được nộp bản chụp.
Theo khoản 8 Điều 3 Thông tư 86/2026/TT-BTC quy định:
"Trường hợp các chứng từ trong hồ sơ miễn thuế; giảm thuế; hoàn thuế; không thu thuế; không chịu thuế; xử lý tiền thuế, khoản thu khác, tiền chậm nộp, tiền phạt nộp thừa; gia hạn nộp thuế, khoản thu khác, tiền chậm nộp, tiền phạt; miễn tiền chậm nộp; thông báo Danh mục miễn thuế; khoanh tiền thuế nợ; xóa tiền thuế nợ; nộp dần tiền thuế nợ đã có trên Cổng thông tin một cửa quốc gia, Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành được chia sẻ, kết nối với cơ quan hải quan thì người nộp thuế không phải nộp cho cơ quan hải quan."
Trong trường hợp này, người nộp thuế cung cấp thông tin liên quan đến chứng từ để cơ quan hải quan khai thác.
2.3. Thời hạn nộp thuế phát sinh sau thông quan
Đối với hàng hóa phát sinh số thuế phải nộp sau khi thông quan hoặc giải phóng hàng hóa, Điều 4 Thông tư 86/2026/TT-BTC quy định thời hạn tương ứng với từng trường hợp.
Cụ thể:
- Hàng hóa cần phân tích, phân loại hoặc giám định: Nếu phải khai bổ sung làm tăng số thuế, thời hạn nộp là 05 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan hải quan yêu cầu khai bổ sung qua hệ thống.
- Hàng hóa chưa có giá chính thức khi đăng ký tờ khai: Nếu giá chính thức làm tăng số thuế, thời hạn nộp phần chênh lệch là 05 ngày làm việc kể từ thời điểm có giá chính thức.
- Phát sinh khoản điều chỉnh cộng vào trị giá hải quan: Đối với phí bản quyền, phí giấy phép và các khoản tiền liên quan chưa xác định được khi đăng ký tờ khai, thời hạn nộp thuế là 05 ngày làm việc kể từ ngày xác định được khoản điều chỉnh theo chứng từ liên quan.
Riêng trường hợp cơ quan hải quan ấn định thuế, khoản 5 Điều 4 Thông tư quy định thời hạn nộp thuế theo từng tình huống cụ thể.
Về ngày nộp thuế, khoản 1 Điều 5 Thông tư 86/2026/TT-BTC xác định ngày nộp theo phương thức điện tử là ngày thực hiện giao dịch trích tiền từ tài khoản người nộp thuế hoặc người nộp thay và được tổ chức cung ứng dịch vụ xác nhận giao dịch nộp tiền thành công.
Đối với nộp trực tiếp, ngày nộp là ngày tổ chức tiếp nhận hoặc thu tiền theo quy định cấp chứng từ nộp tiền.
2. Gia hạn nộp thuế, xử lý tiền thuế nộp thừa và tiền chậm nộp
2.1. Gia hạn nộp thuế đối với trường hợp đáp ứng điều kiện
Người nộp thuế được gia hạn nộp thuế, khoản thu khác, tiền chậm nộp, tiền phạt, theo khoản 1 Điều 6 Thông tư 86/2026/TT-BTC hướng dẫn hồ sơ đối với các trường hợp gặp thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ, trường hợp bất khả kháng khác và trường hợp phải di dời cơ sở sản xuất, kinh doanh theo quy định.
Theo khoản 2 và khoản 3 Điều 6 Thông tư này, hồ sơ gồm công văn đề nghị gia hạn và các tài liệu chứng minh tương ứng.
Về thời hạn xử lý, cơ quan hải quan phản hồi yêu cầu giải trình, bổ sung trong 03 ngày làm việc nếu hồ sơ chưa đầy đủ hoặc có sai sót.
Sau khi nhận đủ hồ sơ, cơ quan hải quan kiểm tra và ban hành quyết định gia hạn hoặc thông báo không chấp thuận trong 05 ngày làm việc.
2.2. Xử lý tiền thuế và các khoản nộp thừa
Việc xử lý các khoản nộp nhầm, nộp thừa được thực hiện thông qua hoàn trả hoặc bù trừ nghĩa vụ phải nộp được quy định tại Điều 7 và Điều 8 Thông tư 86/2026/TT-BTC.
Các khoản được xử lý bao gồm thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế tự vệ, thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế GTGT và các khoản thu khác, tiền chậm nộp, tiền phạt nộp nhầm, nộp thừa.
Đối với tiền thuế GTGT nộp thừa khi nhập khẩu, điểm a khoản 2 Điều 7 quy định:
"Trường hợp người nộp thuế có số tiền thuế giá trị gia tăng nộp thừa khi nhập khẩu hàng hóa và đã thực hiện kê khai khấu trừ số tiền thuế nộp thừa với cơ quan thuế, người nộp thuế có trách nhiệm kê khai điều chỉnh số tiền thuế giá trị gia tăng đã được cơ quan hải quan hoàn với cơ quan thuế nơi quản lý người nộp thuế;"
Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan hải quan kiểm tra để ban hành quyết định hoàn hoặc thông báo hồ sơ chưa đủ điều kiện hoàn.
Theo Điều 8 Thông tư 86, nếu người nộp thuế còn nghĩa vụ phải nộp, cơ quan hải quan thực hiện bù trừ theo quy định; trường hợp sau bù trừ còn tiền thừa thì hoàn trả cho người nộp thuế.
2.3. Xác định và miễn tiền chậm nộp
Việc xác định tiền chậm nộp và trách nhiệm thông báo của cơ quan hải quan theo điều 9 Thông tư 86/2026/TT-BTC. Trong đó, nếu sau 30 ngày kể từ ngày người nộp thuế nộp tiền thuế, khoản thu khác, tiền phạt mà chưa xác định số tiền chậm nộp, cơ quan hải quan xác định và thông báo theo mẫu quy định.
Trường hợp sau 30 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp thuế mà chưa nộp tiền thuế nợ, cơ quan hải quan thông báo số tiền thuế nợ và số ngày chậm nộp.
Bên cạnh đó, Điều 10 Thông tư 86/2026/TT-BTC hướng dẫn miễn tiền chậm nộp đối với các trường hợp đáp ứng điều kiện. Theo khoản 1 Điều 10, đối với trường hợp gặp thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ, số tiền chậm nộp được miễn là số còn nợ tại thời điểm xảy ra sự kiện và không vượt quá giá trị thiệt hại vật chất sau khi trừ khoản bồi thường, bảo hiểm theo quy định.
Về thủ tục, khoản 2 Điều 10 Thông tư này quy định cơ quan hải quan kiểm tra hồ sơ trong 07 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận đầy đủ hồ sơ để quyết định miễn hoặc thông báo lý do không miễn.
3. Quản lý tiền thuế nợ, ấn định thuế và kiểm tra thuế
3.1. Cơ quan hải quan thực hiện ấn định thuế theo quy định
Về căn cứ tính thuế, điểm a khoản 2 Điều 33 Thông tư 86/2026/TT-BTC quy định:
"Số tiền thuế ấn định được xác định căn cứ vào tên hàng, số lượng, chủng loại, mã số, xuất xứ, trị giá, mức thuế, tỷ giá tính thuế và phương pháp tính thuế theo quy định;"
Đối với những trường hợp không có đủ dữ liệu từ tờ khai ban đầu, Điều 33 còn quy định việc sử dụng dữ liệu về hàng hóa giống hệt hoặc tương tự để xác định số tiền thuế ấn định.
Theo khoản 6 Điều 33, quyết định ấn định thuế được ban hành theo Mẫu số 39 Phụ lục I, thể hiện lý do, căn cứ pháp lý, số tiền thuế ấn định, thời hạn nộp và các nội dung liên quan.
3.2. Khoanh nợ, xóa nợ và nộp dần tiền thuế nợ
Tại Điều 34, Điều 35 và Điều 36 Thông tư 86/2026/TT-BTC, quy định cụ thể về hồ sơ, thủ tục khoanh tiền thuế nợ, xóa tiền thuế nợ và nộp dần tiền thuế nợ đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Thứ nhất, về khoanh tiền thuế nợ
Hồ sơ khoanh tiền thuế nợ được xác định theo từng trường hợp theo Điều 34 Thông tư nêu trên, bao gồm:
- Người nộp thuế đã chết hoặc mất năng lực hành vi dân sự: Giấy chứng tử, giấy báo tử, giấy tờ thay thế hoặc quyết định của Tòa án.
- Người nộp thuế đang làm thủ tục giải thể: Quyết định giải thể hoặc thông tin về việc làm thủ tục giải thể trên Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký kinh doanh.
- Người nộp thuế đang thực hiện thủ tục phá sản: Thông báo của Tòa án về việc thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản hoặc văn bản đề nghị khoanh nợ của Tòa án theo quy định.
- Người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký: Văn bản xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã.
- Trường hợp bị thu hồi giấy chứng nhận hoặc giấy phép hoạt động: Văn bản thu hồi của cơ quan có thẩm quyền theo quy định.
Khi có đầy đủ hồ sơ, cơ quan hải quan ban hành quyết định khoanh tiền thuế nợ theo Mẫu số 41 Phụ lục I.
Đối với trường hợp người nộp thuế tiếp tục hoạt động kinh doanh hoặc thuộc trường hợp chấm dứt khoanh nợ khác, cơ quan hải quan ban hành quyết định chấm dứt hiệu lực của quyết định khoanh nợ theo Mẫu số 42 Phụ lục I.
Thứ hai, về xóa tiền thuế nợ
Căn cứ Điều 35 Thông tư 86/2026/TT-BTC, hồ sơ gồm:
- Công văn đề nghị xóa nợ của cơ quan hải quan nơi phát sinh khoản nợ theo Mẫu số 15 Phụ lục II hoặc Mẫu số 43 Phụ lục I đối với hồ sơ giấy.
- Giấy chứng tử, quyết định của Tòa án về tình trạng của cá nhân hoặc quyết định tuyên bố phá sản doanh nghiệp, tùy trường hợp.
- Quyết định thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy phép hoạt động hoặc các giấy tờ tương ứng.
- Quyết định cưỡng chế hoặc hồ sơ thực hiện biện pháp cưỡng chế, nếu có.
Riêng trường hợp người nộp thuế bị ảnh hưởng bởi thiên tai, thảm họa, dịch bệnh có phạm vi rộng theo điểm d khoản 1 Điều 21 Luật Quản lý thuế, hồ sơ còn gồm văn bản xác nhận của cơ quan có thẩm quyền, quyết định miễn tiền chậm nộp, gia hạn nộp thuế (nếu có) và tài liệu chứng minh không có khả năng phục hồi sản xuất, kinh doanh, không có khả năng nộp tiền thuế nợ.
Về thẩm quyền, khoản 3 Điều 35 Thông tư 86 quy định cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định xóa nợ tùy theo số tiền nợ và phạm vi quản lý.
Trong đó, Chi cục Hải quan khu vực giải quyết đối với khoản nợ dưới 05 tỷ đồng thuộc phạm vi quản lý.
Các trường hợp khác thuộc thẩm quyền của Cục trưởng Cục Hải quan hoặc Bộ trưởng Bộ Tài chính được thực hiện theo trình tự tại khoản 3 Điều 35. Quyết định xóa nợ sử dụng Mẫu số 44 Phụ lục I.
Thứ ba, về nộp dần tiền thuế nợ
Theo khoản 2 Điều 36 Thông tư 86/2026/TT-BTC, thời gian nộp dần tối đa như sau:
|
Số tiền thuế nợ |
Thời gian nộp dần tối đa |
|
Từ 500 triệu đồng đến dưới 01 tỷ đồng |
03 tháng |
|
Từ 01 tỷ đồng đến dưới 02 tỷ đồng |
06 tháng |
|
Từ 02 tỷ đồng trở lên |
12 tháng |
Thời hạn nộp dần được tính từ ngày cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản chấp thuận và phải nằm trong thời hạn hiệu lực của thư bảo lãnh.
Về hồ sơ, khoản 3 Điều 36 Thông tư quy định người nộp thuế phải có:
- Công văn đề nghị nộp dần tiền thuế nợ.
- Thư bảo lãnh của tổ chức tín dụng theo quy định; trường hợp bảo lãnh điện tử thì không phải nộp chứng từ này.
Thời hạn giải quyết là 01, 02 hoặc 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, tùy theo cơ quan hải quan có thẩm quyền tiếp nhận và giải quyết.
heo quy định mới, đồng thời phải xem xét các trường hợp chuyển tiếp tương ứng.
Trên đây là những nội dung chính về Thông tư 86/2026/TT-BTC quy định về quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Người nộp thuế cần căn cứ từng hoạt động và nghĩa vụ phát sinh để thực hiện đúng hồ sơ, thời hạn và thủ tục. Bạn đọc có thể tham khảo toàn văn Thông tư cùng các phụ lục trên LuatVietnam.vn.
RSS