Ngân hàng có trách nhiệm gì khi thực hiện thanh toán, chuyển tiền cho giao dịch chuyển khẩu hàng hóa?

1. Ngân hàng có trách nhiệm kiểm tra và theo dõi giao dịch chuyển khẩu 

1.1. Ngân hàng thực hiện việc kiểm tra đồng thời hợp đồng mua và hợp đồng bán hàng hóa

Khoản 1 Điều 5 Thông tư 43/2026/TT-NHNN quy định ngân hàng được phép phải:

“Xây dựng quy định nội bộ, trong đó có quy định về việc kiểm tra đồng thời cả hợp đồng mua hàng hóa và hợp đồng bán hàng hóa trong cùng một giao dịch kinh doanh chuyển khẩu khi thực hiện chuyển tiền ra nước ngoài...” 

Theo đó, khi thương nhân đề nghị chuyển tiền ra nước ngoài để thanh toán hợp đồng mua hàng hóa, ngân hàng không chỉ kiểm tra riêng hợp đồng mua mà còn phải kiểm tra cả hợp đồng bán chính hàng hóa đó trong cùng một giao dịch chuyển khẩu.

Việc kiểm tra đồng thời hai hợp đồng giúp ngân hàng xác định được mối liên hệ giữa:

• Giao dịch mua hàng hóa từ thương nhân nước ngoài;
• Giao dịch bán chính hàng hóa đó cho thương nhân nước ngoài;
• Khoản tiền chuyển ra để thanh toán hợp đồng mua;
• Khoản tiền nhận về từ hợp đồng bán.

Đây là cơ sở để ngân hàng theo dõi toàn bộ dòng tiền của cùng một giao dịch chuyển khẩu.

1.2. Ngân hàng phải theo dõi tiền chuyển ra và tiền nhận về trong cùng một giao dịch

Khoản 1 Điều 5 Thông tư 43/2026/TT-NHNN quy định yêu cầu ngân hàng:

“...giám sát luồng ngoại tệ chuyển ra – vào lãnh thổ Việt Nam trong kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa thông qua việc thống kê; theo dõi số liệu chuyển tiền ra và nhận tiền về trong cùng một giao dịch chuyển khẩu.” 

Theo đó, đối với mỗi giao dịch chuyển khẩu, ngân hàng phải theo dõi được hai chiều dòng tiền:

• Số tiền chuyển ra nước ngoài để thanh toán hợp đồng mua hàng hóa;
• Số tiền nhận về từ hợp đồng bán hàng hóa.

Như vậy, trách nhiệm của ngân hàng không dừng ở việc xử lý từng lệnh chuyển tiền riêng lẻ mà còn phải thống kê, theo dõi được mối liên hệ giữa tiền chuyển ra và tiền nhận về của cùng một giao dịch kinh doanh chuyển khẩu.

2. Ngân hàng có trách nhiệm kiểm tra, lưu giữ những giấy tờ

2.1. Ngân hàng xem xét, kiểm tra và lưu giữ chứng từ phù hợp với giao dịch thực tế

Khoản 2 Điều 5 Thông tư 43/2026/TT-NHNN quy định:

“Khi thực hiện các giao dịch bán ngoại tệ, thanh toán và chuyển tiền liên quan đến kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa cho khách hàng, ngân hàng được phép có trách nhiệm xem xét, kiểm tra, lưu giữ các giấy tờ và chứng từ phù hợp với các giao dịch thực tế...” 

Theo đó, ngân hàng phải thực hiện ba công việc đối với hồ sơ:

• Xem xét giấy tờ, chứng từ;
• Kiểm tra tính phù hợp của hồ sơ với giao dịch thực tế;
• Lưu giữ các giấy tờ, chứng từ liên quan.

Trong đó, căn cứ khoản 1 Điều 5, hồ sơ phải bảo đảm để ngân hàng có thể kiểm tra đồng thời hợp đồng mua và hợp đồng bán hàng hóa trong cùng giao dịch chuyển khẩu. Đối với các chứng từ khác, Thông tư không quy định cụ thể từng tên giấy tờ mà yêu cầu phải phù hợp với giao dịch thực tế.

2.2. Việc kiểm tra nhằm bảo đảm dịch vụ ngoại hối được sử dụng đúng mục đích

Khoản 2 Điều 5 Thông tư 43/2026/TT-NHNN quy định việc xem xét, kiểm tra và lưu giữ chứng từ nhằm:

“...đảm bảo việc cung ứng các dịch vụ ngoại hối được thực hiện đúng mục đích và phù hợp với quy định tại Thông tư này và quy định của pháp luật có liên quan.” 

Theo đó, khi bán ngoại tệ hoặc thực hiện thanh toán, chuyển tiền, ngân hàng phải xác định giao dịch có phù hợp với mục đích kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa hay không.

Việc kiểm tra hồ sơ cũng là cơ sở để ngân hàng bảo đảm khoản ngoại tệ bán cho thương nhân hoặc khoản tiền chuyển ra nước ngoài được sử dụng đúng cho giao dịch đã cung cấp hồ sơ.

3. Ngân hàng phải thực hiện những trách nhiệm nào khác khi thanh toán tiền hàng chuyển khẩu?

3.1. Phải tuân thủ quy định về phòng, chống rửa tiền và các hoạt động tài trợ bị cấm

Khoản 3 Điều 5 Thông tư 43/2026/TT-NHNN quy định ngân hàng phải:

“Tuân thủ quy định pháp luật về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt...” 

Theo đó, khi xử lý giao dịch chuyển khẩu hàng hóa, ngân hàng phải đồng thời thực hiện các yêu cầu pháp luật về:

• Phòng, chống rửa tiền;
• Phòng, chống tài trợ khủng bố;
• Phòng, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đây là nghĩa vụ được áp dụng song song với trách nhiệm kiểm tra hồ sơ và kiểm soát dòng tiền của giao dịch chuyển khẩu.

3.2. Phải thường xuyên giám sát giao dịch chuyển tiền

Khoản 3 Điều 5 còn quy định ngân hàng phải:

“...thường xuyên giám sát các giao dịch chuyển tiền liên quan đến kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa để đảm bảo các giao dịch được thực hiện phù hợp với các giao dịch thực tế.” 

Như vậy, trách nhiệm giám sát không chỉ phát sinh tại thời điểm ngân hàng nhận hồ sơ ban đầu.

Trong quá trình thực hiện giao dịch, ngân hàng còn phải thường xuyên theo dõi để bảo đảm các khoản chuyển tiền phát sinh phù hợp với giao dịch mua - bán hàng hóa thực tế mà thương nhân đã cung cấp hồ sơ.

3.3. Phải hướng dẫn khách hàng thực hiện đúng quy định

Khoản 4 Điều 5 Thông tư 43/2026/TT-NHNN quy định:

“Thực hiện nghiêm túc và hướng dẫn khách hàng thực hiện các quy định tại Thông tư này.” 

Theo đó, ngân hàng được phép không chỉ có trách nhiệm tự tuân thủ Thông tư mà còn phải hướng dẫn thương nhân thực hiện đúng các quy định về mua ngoại tệ, thanh toán và chuyển tiền liên quan đến giao dịch chuyển khẩu.

Việc hướng dẫn này có thể gắn với yêu cầu về hồ sơ, chứng từ, nguyên tắc thực hiện giao dịch tại cùng một ngân hàng và các nội dung khác mà Thông tư 43/2026/TT-NHNN quy định.

Có thể thấy, ngân hàng được phép khi thực hiện thanh toán, chuyển tiền cho giao dịch chuyển khẩu hàng hóa phải kiểm tra đồng thời hợp đồng mua và hợp đồng bán; theo dõi tiền chuyển ra, tiền nhận về; kiểm tra, lưu giữ chứng từ; bảo đảm giao dịch đúng mục đích; thực hiện quy định về phòng, chống rửa tiền; thường xuyên giám sát giao dịch và hướng dẫn khách hàng tuân thủ Thông tư.

Trên đây là thông tin về trách nhiệm của Ngân hàng khi thực hiện thanh toán, chuyển tiền cho giao dịch chuyển khẩu hàng hóa. Vui lòng xem chi tiết Thông tư 43/2026/TT-NHNN trên LuatVietnam.vn và các tính năng liên quan như: Tình trạng hiệu lực, Lược đồ..