Giải thưởng Tạ Quang Bửu dành cho ai, xét tặng trong những lĩnh vực nào?

1. Đối tượng và những lĩnh vực được xét tặng giải thưởng Tạ Quang Bửu

1.1. Đối tượng được xét tặng Giải thưởng Tạ Quang Bửu

Khoản 1 Điều 2 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN quy định:

"Nhà khoa học có quốc tịch Việt Nam có kết quả nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong các lĩnh vực quy định tại Điều 3 Thông tư này."

Theo đó, người được xét tặng Giải thưởng Tạ Quang Bửu phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản sau:

• Về quốc tịch: Là nhà khoa học có quốc tịch Việt Nam.
• Về kết quả nghiên cứu: Có kết quả nghiên cứu cơ bản xuất sắc.
• Về lĩnh vực nghiên cứu: Thuộc một trong các lĩnh vực được quy định.

Như vậy, Giải thưởng được xét tặng cho cá nhân nhà khoa học đáp ứng các yêu cầu nêu trên, không phải giải thưởng xét tặng trực tiếp cho cơ quan, tổ chức nghiên cứu khoa học. 

1.2. Sáu lĩnh vực được xét tặng Giải thưởng Tạ Quang Bửu

Điều 3 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN quy định:

"Giải thưởng được xét tặng trong nghiên cứu ở các lĩnh vực:

1. Khoa học tự nhiên;

2. Khoa học kỹ thuật và công nghệ;

3. Khoa học y, dược;

4. Khoa học nông nghiệp;

5. Khoa học xã hội;

6. Khoa học nhân văn."

Như vậy, Giải thưởng Tạ Quang Bửu được xét tặng trong 06 lĩnh vực nghiên cứu nêu trên. Phạm vi xét tặng không chỉ bao gồm khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ mà còn có khoa học xã hội và khoa học nhân văn.

Theo mục C, Mẫu TQB01 ban hành kèm Thông tư, nhà khoa học tự ứng cử hoặc được đề cử chỉ được lựa chọn đăng ký một lĩnh vực đề nghị xét tặng trong mỗi hồ sơ.

1.3. Giải thưởng được tổ chức bao lâu một lần?

Khoản 1 Điều 4 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN quy định:

"Giải thưởng Tạ Quang Bửu là Giải thưởng của Bộ Khoa học và Công nghệ, được tổ chức định kỳ hai (02) năm một lần nhằm khích lệ và tôn vinh các nhà khoa học có kết quả nghiên cứu cơ bản xuất sắc, đóng góp vào sự phát triển ngành, lĩnh vực trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; góp phần phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao vị thế khoa học và công nghệ của Việt Nam trên trường quốc tế."

Theo đó:

• Cơ quan tổ chức Giải thưởng: Bộ Khoa học và Công nghệ.
• Chu kỳ tổ chức: Định kỳ 02 năm một lần.
• Mục đích: Tôn vinh nhà khoa học có kết quả nghiên cứu cơ bản xuất sắc và những đóng góp đối với sự phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, khoản 2 Điều 4 quy định Lễ trao Giải thưởng được tổ chức trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5 hằng năm.

2. Tiêu chuẩn xét tặng Giải thưởng Tạ Quang Bửu

2.1. Kết quả nghiên cứu phải đáp ứng các tiêu chuẩn về công bố khoa học

Khoản 2 Điều 8 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN quy định kết quả nghiên cứu phải đáp ứng các tiêu chuẩn sau:

Thứ nhất, được thực hiện chủ yếu tại Việt Nam

Đây là yêu cầu về nơi thực hiện hoạt động nghiên cứu có kết quả được đề nghị xét tặng.

Thứ hai, kết quả nghiên cứu phải là bài báo khoa học được công bố trên tạp chí quốc tế có uy tín

Theo điểm b khoản 2 Điều 8, tạp chí quốc tế có uy tín là tạp chí khoa học thuộc danh mục tạp chí của một trong hai cơ sở dữ liệu:

• Web of Science;
• Scopus.

Đồng thời, thời gian công bố bài báo tính đến thời điểm kết thúc nhận hồ sơ không quá 05 năm.

Thứ ba, kết quả nghiên cứu không được trùng với công trình đã được xét tặng hoặc trao thưởng trong các Giải thưởng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo khác

Do đó, không phải mọi bài báo khoa học quốc tế đều đáp ứng tiêu chuẩn xét tặng. Kết quả nghiên cứu còn phải đáp ứng yêu cầu về địa điểm thực hiện, tạp chí công bố, thời gian công bố và tính không trùng lặp với công trình đã được xét tặng, trao thưởng.

2.2. Nhà khoa học phải có đóng góp quan trọng, mang tính quyết định

Khoản 3 Điều 8 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN quy định:

"Cá nhân được đề nghị xét tặng phải có đóng góp khoa học quan trọng, mang tính quyết định đối với kết quả nghiên cứu quy định tại khoản 2 Điều này; chứng minh được vai trò chủ yếu trong việc hình thành ý tưởng, tổ chức thực hiện hoặc công bố kết quả nghiên cứu;"

Theo đó, nhà khoa học phải chứng minh được vai trò chủ yếu của mình trong một hoặc các hoạt động:

• Hình thành ý tưởng nghiên cứu;
• Tổ chức thực hiện nghiên cứu;
• Công bố kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh đó, khoản 4 Điều 8 yêu cầu kết quả nghiên cứu được đề nghị xét tặng phải có giá trị khoa học nổi bật. Việc đánh giá không chỉ dựa vào việc nhà khoa học có tên trong bài báo mà còn xem xét vai trò và mức độ đóng góp đối với kết quả nghiên cứu.

2.3. Các điều kiện khác đối với nhà khoa học

Ngoài những yêu cầu trên, Điều 8 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN còn quy định:

• Về hồ sơ: Cá nhân ứng cử hoặc được đề cử phải có hồ sơ đầy đủ, hợp lệ..
• Về số lần tham gia: Mỗi nhà khoa học chỉ được đề cử hoặc tự ứng cử 01 lần trong mỗi kỳ xét tặng.
• Về liêm chính khoa học: Không vi phạm quy định về liêm chính nghiên cứu, đạo đức khoa học, quyền tác giả.
• Về tình trạng công trình: Không thuộc trường hợp có tranh chấp, khiếu nại hoặc có kết luận vi phạm liên quan đến công trình được đề nghị xét tặng tại thời điểm nộp hồ sơ.

Theo khoản 5 Điều 8 Quy chế, tổ chức, cá nhân có thể đề cử nhiều nhà khoa học khác nhau, nhưng mỗi nhà khoa học chỉ được tham gia một lần trong cùng kỳ xét tặng. Đồng thời, khoản 3 Điều 10 quy định chất lượng, uy tín, chỉ số tác động và xếp hạng quốc tế của tạp chí khoa học đăng tải kết quả nghiên cứu chỉ là thông tin tham khảo trong quá trình xét chọn. Việc xét tặng phải bảo đảm công khai, khách quan, minh bạch và lấy chất lượng khoa học làm tiêu chí quyết định.

3. Cơ cấu Giải thưởng, mức thưởng và quyền lợi của nhà khoa học

3.1. Giải thưởng Tạ Quang Bửu

Điều 5 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN quy định:

"Mỗi lĩnh vực quy định tại Điều 3 của Quy chế này được xét trao thưởng tối đa 01 Giải thưởng chính và 01 Giải thưởng dành cho nhà khoa học trẻ dưới ba mươi lăm (35) tuổi tính đến thời điểm kết thúc thời hạn nhận hồ sơ."

Theo đó, mỗi lĩnh vực có thể xét trao hai loại giải:

Giải thưởng chính

Dành cho nhà khoa học đáp ứng tiêu chuẩn xét tặng theo Quy chế.

Giải thưởng dành cho nhà khoa học trẻ

Dành cho nhà khoa học dưới 35 tuổi tính đến thời điểm kết thúc thời hạn nhận hồ sơ và đáp ứng các tiêu chuẩn xét tặng tương ứng.

Mỗi lĩnh vực được xét trao tối đa 01 giải chính và 01 giải dành cho nhà khoa học trẻ.

Như vậy, với 06 lĩnh vực nghiên cứu, cơ cấu Giải thưởng cho phép xét trao tối đa 12 giải trong một kỳ. Tuy nhiên, theo khoản 5 Điều 10 Quy chế, không bắt buộc mỗi kỳ xét tặng phải có giải ở tất cả các lĩnh vực hoặc trao đủ số lượng tối đa.

3.2. Mức tiền thưởng đối với từng loại giải

Điểm a khoản 3 Điều 7 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN quy định mức tiền thưởng như sau:

3.3. Quyền lợi của nhà khoa học được trao Giải thưởng

Khoản 1 Điều 6 Quy chế ban hành kèm Thông tư 50/2026/TT-BKHCN quy định cá nhân được tặng Giải thưởng có các quyền:

• Được nhận Bằng chứng nhận Giải thưởng;
• Được nhận tiền thưởng;
• Được mời tham dự Lễ trao Giải thưởng;
• Hưởng các quyền lợi khác, nếu có, theo Quy chế xét tặng Giải thưởng.

Đồng thời, khoản 2 Điều 6 yêu cầu cá nhân được trao Giải thưởng tuân thủ pháp luật về thi đua, khen thưởng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ khi được yêu cầu và không sử dụng danh hiệu, giải thưởng vào mục đích vi phạm pháp luật.

Trường hợp vi phạm Quy chế xét thưởng và quy định pháp luật, cá nhân phải trả lại hiện vật và tiền thưởng theo quyết định thu hồi Giải thưởng của cơ quan có thẩm quyền.

Trên đây là thông tin về đối tượng và các lĩnh vực xét tặng Giải thưởng Tạ Quang Bửu. Vui lòng xem chi tiết Thông tư 50/2026/TT-BKHCN trên LuatVietnam.vn để cập nhật nội dung văn bản, tình trạng hiệu lực và các quy định liên quan.