Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định chính sách đặc thù khi xử lý vi phạm về kinh tế và ứng dụng khoa học, công nghệ như thế nào?

1. Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định chính sách đặc thù khi xử lý vi phạm về kinh tế và ứng dụng khoa học, công nghệ như thế nào?

1.1. Phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết 37/2026/QH16

Điều 1 Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định về phạm vi điều chỉnh như sau

“Điều 1. Phạm vi điều chỉnh
Nghị quyết này quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hình sự và xử lý kỷ luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhưng vì lợi ích chung.”

Theo quy định trên, Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hình sự và xử lý kỷ luật liên quan đến các lĩnh vực sau vì lợi ích chung: 

• Kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân 
• Ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số 

Các chính sách đặc thù được cụ thể hóa tại Chương II của Nghị quyết như sau:

• Điều 5 quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự
• Điều 6 quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gây thiệt hại trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số
• Điều 7 quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự
• Điều 8 quy định về miễn trách nhiệm hình sự
• Điều 9 quy định về không khởi tố vụ án hình sự; tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra vụ án; tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra đối với bị can; tạm đình chỉ, đình chỉ vụ án; tạm đình chỉ, đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo và hoãn phiên tòa
• Điều 10 quy định về hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù; miễn, giảm hình phạt tù; xóa án tích đối với trường hợp đã có bản án
• Điều 11 quy định về xử lý kỷ luật người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, cán bộ, công chức, viên chức

1.2. Đối tượng áp dụng của Nghị quyết 37/2026/QH16

Điều 2 Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định về đối tượng áp dụng như sau:

“Điều 2. Đối tượng áp dụng
Nghị quyết này áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến vi phạm, xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.”

Theo quy định này, Nghị quyết 37/2026/QH16 áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến vi phạm và xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

1.3. Nguyên tắc thực hiện của Nghị quyết 37/2026/QH16

Về nguyên tắc thực hiện Nghị quyết, Điều 3 Nghị quyết 37/2026/QH16 xác định gồm 06 nguyên tắc như sau:

• Nguyên tắc 1. Tuân thủ Hiến pháp, bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, đúng người, đúng vi phạm, thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; khuyến khích, bảo vệ người năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.
• Nguyên tắc 2. Bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm, bối cảnh lịch sử cụ thể, hậu quả thiệt hại, kết quả khắc phục hậu quả thiệt hại và hiệu quả về chính trị, kinh tế - xã hội để xử lý phù hợp.
• Nguyên tắc 3. Phân định rõ giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm hành chính với trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân; xử lý nghiêm hành vi tham nhũng; khoan hồng, giảm nhẹ các hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục hậu quả thiệt hại; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.
• Nguyên tắc 4. Tách bạch giữa xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân vi phạm với các giải pháp giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khắc phục hậu quả thiệt hại (nếu có) đối với dự án, công trình liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
• Nguyên tắc 5. Không áp dụng quy định của Nghị quyết này để xem xét lại bản án hình sự, quyết định xử lý kỷ luật đã có hiệu lực pháp luật đối với tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Đối với các trường hợp đã bị xử lý hình sự, xử lý kỷ luật, nếu có đủ điều kiện thì được xem xét hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt, xóa án tích đối với trường hợp đã có bản án, miễn kỷ luật, chưa xem xét kỷ luật theo quy định của Nghị quyết này.
• Nguyên tắc 6. Xử lý nghiêm hành vi lợi dụng quy định của Nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm.

2. Nghị quyết 37/2026/QH16 có hiệu lực trong bao lâu?

Điều 12 Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định về hiệu lực văn bản như sau:

“Điều 12. Điều khoản thi hành
1.Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 9 năm 2026.
2. Nghị quyết này được thực hiện trong thời hạn 03 năm, kể từ ngày Nghị quyết này có hiệu lực thi hành. Sau thời điểm Nghị quyết này hết hiệu lực thi hành mà quyết định tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, tạm đình chỉ điều tra vụ án, tạm đình chỉ điều tra đối với bị can, tạm đình chỉ vụ án, tạm đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo, hoãn phiên tòa, hoãn chấp hành hình phạt, chưa xem xét kỷ luật theo quy định tại Nghị quyết này chưa hết thời hạn thì được tiếp tục thực hiện quy định của Nghị quyết này đến khi kết thúc.
3. Đối với các vi phạm của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân có liên quan đến đất đai thì áp dụng quy định tại Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.” 

Theo quy định trên, Nghị quyết 37/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 01/9/2026 và được thực hiện trong thời hạn 03 năm kể từ ngày có hiệu lực.

Đối với các quyết định đã được ban hành theo Nghị quyết nhưng đến thời điểm Nghị quyết hết hiệu lực vẫn chưa hết thời hạn thực hiện, như quyết định tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; tạm đình chỉ điều tra; tạm đình chỉ vụ án; hoãn phiên tòa; hoãn chấp hành hình phạt hoặc chưa xem xét kỷ luật, thì tiếp tục áp dụng Nghị quyết 37/2026/QH16 cho đến khi kết thúc thời hạn của quyết định đó.

Riêng đối với vi phạm của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân có liên quan đến đất đai, khoản 3 Điều 12 xác định không áp dụng cơ chế tại Nghị quyết 37/2026/QH16 mà thực hiện theo Nghị quyết 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật về đất đai.

Trên đây là thông tin về “Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định chính sách đặc thù khi xử lý vi phạm về kinh tế và ứng dụng khoa học, công nghệ như thế nào?”. Nghị quyết thiết lập nhiều cơ chế từ không truy cứu, loại trừ hoặc tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đến miễn, giảm hình phạt và xử lý kỷ luật, áp dụng đối với các trường hợp đáp ứng đúng điều kiện được quy định tại từng điều của Nghị quyết.