7 điểm mới của dự thảo Luật Thủ đô 2026

1. Mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật

Theo đó, tại Điều 5 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định:

- Trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Thủ đô và luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề thì áp dụng Luật Thủ đô

- Trường hợp văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành sau có quy định ưu đãi hoặc thuận lợi hơn thì việc áp dụng do Hội đồng nhân dân Thành phố quyết định

- Văn bản quy phạm pháp luật ban hành để thi hành Luật Thủ đô được áp dụng khi có nhiều văn bản quy định khác nhau về cùng một vấn đề

Trong khi đó, Luật Thủ đô 2024 quy định:

- Trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Thủ đô và luật, nghị quyết khác của Quốc hội thì áp dụng Luật Thủ đô

- Trường hợp luật, nghị quyết ban hành sau có quy định khác thì phải quy định cụ thể việc áp dụng; nếu chưa quy định thì Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định

Như vậy, dự thảo đã cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quyết định áp dụng quy định thuận lợi hơn và làm rõ cơ chế áp dụng văn bản thi hành Luật Thủ đô.

2. Bổ sung quy định về miễn trách nhiệm pháp lý

Theo khoản 2 Điều 34 dự thảo Luật Thủ đô 2026, người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị; công chức, viên chức; người tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Luật Thủ đô được loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý nếu:

• Tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định
• Không vụ lợi
• Vẫn xảy ra thiệt hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

Trong khi đó, Luật Thủ đô 2024 không có quy định về nội dung miễn trách nhiệm pháp lý trong trường hợp này.

3. Bổ sung mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt

Điều 6 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định đơn vị hành chính thuộc thành phố Hà Nội bao gồm:

- Xã

- Phường

- Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt

Trong đó, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố Hà Nội do Quốc hội  quyết định thành lập tại địa bàn có vị trí chiến lược để thực hiện vai trò đô thị  chức năng, là cực tăng trưởng mới của Thành phố theo Quy hoạch tổng thể Thủ  đô; được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt  trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng  cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô. 

Trong khi đó, Luật Thủ đô 2024 chỉ quy định hệ thống chính quyền địa phương theo mô hình chung gồm các cấp chính quyền địa phương và không có đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt

4. Bổ sung thẩm quyền của HĐND Thành phố về tổ chức bộ máy

Cụ thể theo Điều 7 dự thảo Luật Thủ đô 2026, Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định:

- Tỷ lệ đại biểu Hội đồng nhân dân chuyên trách

- Số lượng, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các Ban của Hội đồng nhân dân Thành phố và cấp xã

Hiện hành, Luật Thủ đô 2024 quy định cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thực hiện theo Luật này và pháp luật có liên quan

Như vậy, dự thảo bổ sung thẩm quyền cụ thể cho Hội đồng nhân dân Thành phố trong việc quyết định tổ chức bộ máy.

5. Bổ sung quy định về mức xử phạt vi phạm hành chính

Khoản 4, Điều 14 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định, Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định mức tiền phạt vi phạm hành chính trên địa bàn cao hơn nhưng không quá 02 lần mức tiền phạt chung. Bên cạnh đó, thẩm quyền phạt tiền tương ứng do Chính phủ quy định

Luật Thủ đô 2024 không có quy định riêng về việc tăng mức xử phạt vi phạm hành chính.

6. Cụ thể hóa các biện pháp ngừng cung cấp điện, nước

Khoản 5 Điều 14 dự thảo Luật Thủ đô 2026 quy định:

- Hội đồng nhân dân Thành phố được quy định ban hành các biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh nhằm bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn trong trường hợp cần thiết, áp dụng đối với các trường hợp sau:

- Công trình xây dựng vi phạm quy hoạch; xây dựng không có giấy phép trong trường hợp bắt buộc phải có giấy phép; xây dựng sai nội dung giấy phép; hoặc xây dựng không đúng thiết kế đã được phê duyệt đối với trường hợp được miễn giấy phép;

- Công trình xây dựng trên phần đất bị lấn, chiếm theo quy định của pháp luật về đất đai;

- Công trình thuộc diện phải thẩm duyệt hoặc thẩm định thiết kế về phòng cháy, chữa cháy nhưng vẫn thi công khi chưa có giấy chứng nhận hoặc văn bản thẩm duyệt, thẩm định của cơ quan có thẩm quyền;

- Công trình thi công không đúng với thiết kế phòng cháy, chữa cháy đã được thẩm duyệt hoặc thẩm định;

- Công trình, hạng mục công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã đưa vào hoạt động khi chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy theo quy định;

- Cơ sở kinh doanh dịch vụ vũ trường, karaoke không đáp ứng các điều kiện bảo đảm an toàn về phòng cháy, chữa cháy;

- Cơ sở sản xuất, kinh doanh hoặc công trình xây dựng vi phạm quy định về môi trường nhưng không chấp hành yêu cầu dừng vi phạm, quyết định đình chỉ hoạt động hoặc biện pháp khắc phục hậu quả của cơ quan có thẩm quyền;

- Công trình thuộc diện phải phá dỡ và đã có quyết định di dời khẩn cấp của cơ quan có thẩm quyền.

Hiện hành theo quy định của Luật Thủ đô 2024 thì người cung cấp dịch vụ điện, nước phải ngừng cung cấp khi có yêu cầu của người có thẩm quyền và quy định chi tiết do Hội đồng nhân dân Thành phố ban hành.

Như vậy, dự thảo đã bổ sung cụ thể các trường hợp áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước.