10 điểm đáng chú ý tại Nghị quyết 29/NQ-CP về Chương trình hành động phát triển kinh tế Nhà nước

1. Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn đối với kinh tế Nhà nước

Một trong những yêu cầu xuyên suốt của Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW ban hành kèm Nghị quyết 29/NQ-CP là các bộ, cơ quan, địa phương phải rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý để xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt về thể chế đối với kinh tế nhà nước.

Nghị quyết đồng thời yêu cầu phân định rõ chức năng sở hữu, chức năng quản lý kinh tế, chức năng thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận với chức năng kinh doanh của các tổ chức kinh tế nhà nước.

Song song với đó là yêu cầu xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật công bằng, minh bạch theo cơ chế thị trường trong khai thác và sử dụng nguồn lực quốc gia, tạo môi trường pháp lý thống nhất cho khu vực kinh tế nhà nước phát triển.

2. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm

Chương trình hành động đặt ra yêu cầu cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa thủ tục, giảm thời gian và chi phí tuân thủ, giảm thiểu can thiệp hành chính trực tiếp vào hoạt động của các tổ chức kinh tế nhà nước. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao tính tự chủ và tự chịu trách nhiệm.

Nghị quyết nhấn mạnh việc áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại. Các cơ quan quản lý nhà nước phải phối hợp trong hoạt động kiểm tra, thanh tra, kiểm toán theo hướng tránh chồng chéo, trùng lặp, không làm ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và tổ chức kinh tế nhà nước.

Đặc biệt, Chương trình hành động yêu cầu xây dựng cơ chế đủ mạnh để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong trường hợp không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi; thiết lập quy trình xem xét độc lập, toàn diện và minh bạch để đánh giá bản chất vụ việc.

3. Hoàn thiện pháp luật đất đai, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai

Trong lĩnh vực đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát, đề xuất sửa đổi Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành theo hướng phân cấp, phân quyền hợp lý trong quản lý, khai thác và sử dụng đất.

Việc hoàn thiện pháp luật đất đai phải bảo đảm tạo cơ hội bình đẳng cho các khu vực kinh tế trong tiếp cận đất đai; ưu tiên bố trí quỹ đất cho phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, công nghiệp, dịch vụ, phát triển đô thị và nhà ở xã hội; đồng thời làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và cương quyết thu hồi đất bỏ hoang, sử dụng sai mục đích, lãng phí.

Chương trình hành động cũng yêu cầu hoàn thiện việc đo đạc, thống kê, số hóa, làm sạch hệ thống dữ liệu đất đai trên toàn quốc; kết nối, chia sẻ liên thông với các hệ thống dữ liệu quốc gia khác; rà soát chính xác các loại đất để điều chỉnh quy hoạch phù hợp, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia kết hợp nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

4. Tăng cường điều tra, quản lý và khai thác hiệu quả tài nguyên

Nghị quyết 29/NQ-CP đặt ra yêu cầu đẩy mạnh điều tra, thăm dò, thống kê đầy đủ các nguồn tài nguyên, khoáng sản để thống nhất quản lý và sử dụng có hiệu quả.

Đồng thời, xây dựng và triển khai kế hoạch điều tra cơ bản; xây dựng hệ thống dữ liệu các loại tài nguyên khu vực biển, đảo; xây dựng và triển khai kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền đất nước.

Trong quản lý tài nguyên nước, Chương trình hành động yêu cầu hiện đại hóa quản trị nhằm điều hòa, phân phối, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, công bằng, hợp lý giữa các đối tượng sử dụng; áp dụng công cụ kinh tế, tài chính để nâng cao giá trị tài nguyên nước và bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh năng lượng.

5. Nghiên cứu triển khai các loại thuế mới và hoàn thiện pháp luật ngân sách

Bộ Tài chính được giao nghiên cứu và xây dựng lộ trình triển khai các loại thuế mới liên quan đến tài sản, mức phát thải carbon, bảo đảm bao quát các nguồn thu, mở rộng cơ sở thuế, tăng tính bền vững của cơ cấu nguồn thu, nâng cao tính công khai, minh bạch và phù hợp thông lệ quốc tế.

Bên cạnh đó, phải rà soát, hoàn thiện pháp luật về ngân sách theo hướng hạn chế tối đa việc lồng ghép chính sách xã hội trong chính sách thu; phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách gắn trực tiếp với quyền lợi và trách nhiệm của từng cấp; hạn chế tối đa quy định cụ thể tỷ lệ chi ngân sách cho từng ngành, lĩnh vực (trừ trường hợp có quy định riêng theo nghị quyết của Đảng) để bảo đảm tính linh hoạt trong phân bổ nguồn lực.

Nghị quyết cũng yêu cầu đa dạng hóa các kênh huy động vốn cho ngân sách, bảo đảm nguyên tắc cân đối ngân sách, chỉ vay cho chi đầu tư phát triển và trong phạm vi khả năng trả nợ; hoàn thiện pháp luật về quản lý đầu tư công để nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng và giải ngân vốn đầu tư công.

6. Rà soát, sáp nhập, giải thể quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách

Các bộ, ngành, địa phương phải rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến hoạt động của các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Việc sáp nhập, giải thể quỹ phải được thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động, mức độ trùng lặp về mục tiêu, nhiệm vụ và đối tượng thụ hưởng; sáp nhập các quỹ có chức năng, nhiệm vụ tương đồng; giải thể các quỹ hoạt động kém hiệu quả, không còn phù hợp với yêu cầu phát triển; bảo đảm công khai, minh bạch và xử lý đầy đủ tài sản, nguồn vốn, nghĩa vụ tài chính và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có liên quan.

Chương trình hành động cũng yêu cầu thực hiện nghiêm việc không hình thành mới quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, trừ trường hợp cấp bách theo yêu cầu của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

7. Củng cố và phát triển doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò chủ đạo

Nghị quyết yêu cầu tiếp tục củng cố, phát triển doanh nghiệp nhà nước, bảo đảm thực sự là lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước, góp phần phát triển kinh tế và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội.

Bộ Tài chính được giao nghiên cứu sửa đổi pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước; báo cáo danh mục doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế.

Các cơ quan đại diện chủ sở hữu phải xây dựng kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước theo giai đoạn, bảo đảm giảm đầu mối, tăng quy mô, không làm mất thương hiệu quốc gia và không làm thất thoát tài sản nhà nước.

8. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong doanh nghiệp Nhà nước

Chương trình hành động xác định rõ yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước phải đẩy mạnh và tiên phong hoạt động nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; xây dựng trung tâm nghiên cứu - phát triển, phòng thí nghiệm; từng bước làm chủ công nghệ chiến lược, công nghệ lõi.

Đồng thời, nghiên cứu, triển khai đầu tư vào các lĩnh vực giảm phát thải khí nhà kính, hấp thụ khí thải nhà kính, phát triển kinh tế tuần hoàn; ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế sản xuất, kinh doanh; nghiên cứu cơ chế thương mại để chia sẻ, lan tỏa công nghệ.

9. Cơ cấu lại vốn Nhà nước và hoàn thiện cơ chế hoạt động của các tổ chức quản lý vốn

Đối với doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, các bộ, ngành, địa phương phải xây dựng và triển khai kế hoạch chuyển giao vốn cho doanh nghiệp có chức năng kinh doanh và đầu tư vốn nhà nước hoặc doanh nghiệp nhà nước cùng ngành nghề để quản lý, đầu tư phát triển và thực hiện trách nhiệm của chủ sở hữu.

Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng cơ chế giám sát độc lập đối với quá trình chuyển giao và quản lý vốn của SCIC; xây dựng Nghị định riêng về cơ chế hoạt động và cơ chế tài chính của SCIC nhằm tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia.

10. Sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập, mở rộng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình

Các bộ, ngành, địa phương phải phân loại đơn vị sự nghiệp công lập theo mức độ tự chủ và tính chất nhiệm vụ; xây dựng phương án sáp nhập, hợp nhất hoặc tổ chức lại các đơn vị chưa tự chủ, hoạt động kém hiệu quả; chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập phù hợp sang mô hình doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Về cơ chế tài chính, phải chuyển mạnh từ cấp trực tiếp kinh phí sang hỗ trợ trực tiếp cho đối tượng chính sách; điều chỉnh giá, phí dịch vụ công theo hướng tính đúng, tính đủ chi phí với lộ trình phù hợp; tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bảo đảm công khai, minh bạch.

Trên đây là 10 điểm đáng chú ý tại Nghị quyết 29/NQ-CP về Chương trình hành động phát triển kinh tế Nhà nước.