LuatVietnam tham gia Hội thảo “Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số" của báo Nhân Dân

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh kinh tế số đang làm thay đổi mạnh mẽ cách thức sáng tạo, lưu giữ, phổ biến và khai thác các sản phẩm văn hóa. Tài sản trí tuệ ngày càng trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng, đồng thời đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với việc bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường trực tuyến.

Theo thông tin được nêu tại Hội thảo, năm 2025, doanh thu tiền sử dụng quyền tác giả do Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam thu đạt hơn 424,3 tỷ đồng, trong đó nguồn thu từ website và ứng dụng số đạt gần 298 tỷ đồng. Những con số này cho thấy tiềm năng lớn của thị trường nội dung số, nhưng cũng phản ánh yêu cầu cấp thiết phải xây dựng cơ chế quản trị quyền minh bạch, hiệu quả và phù hợp với sự phát triển của công nghệ.

Phát biểu khai mạc, Tiến sĩ Phan Văn Hùng, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, khẳng định sở hữu trí tuệ cần được nhìn nhận là một bộ phận của hạ tầng thể chế cho kinh tế số, kinh tế tri thức và phát triển văn hóa. Việc bảo hộ không chỉ nhằm ngăn chặn hành vi xâm phạm mà còn phải tạo điều kiện để tài sản trí tuệ được xác lập, định giá, giao dịch và chuyển hóa thành giá trị kinh tế - xã hội.

Trước đặc tính lan truyền nhanh chóng, không giới hạn của môi trường số, phương thức bảo vệ quyền cũng cần chuyển từ xử lý thụ động từng vụ việc sang quản trị chủ động, phòng ngừa vi phạm dựa trên định danh và truy vết. Đây là điều kiện quan trọng để xây dựng hệ sinh thái văn hóa số an toàn, minh bạch và khai thác hiệu quả nguồn lực sáng tạo.

Hội thảo góp phần nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, công nghệ và thực thi trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Các ý kiến được trao đổi cho thấy cần sớm xây dựng cơ chế quản trị đồng bộ, vừa bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững văn hóa số.

LuatVietnam chia sẻ kinh nghiệm phát triển AI Luật

Tại hội thảo, ông Trần Văn Trí, Giám đốc Công ty Cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam trình bày tham luận “Quyền sở hữu trí tuệ trong phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo”, được xây dựng từ thực tiễn phát triển AI Luật - ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ giải đáp các quy định pháp luật.

Đại diện LuatVietnam cho rằng, quyền sở hữu trí tuệ trong ứng dụng AI không nên chỉ được xem xét ở câu hỏi ai sở hữu sản phẩm do AI tạo ra. Ranh giới quyền cần được xác định xuyên suốt vòng đời của hệ thống AI, từ dữ liệu đầu vào, quá trình huấn luyện, phần mềm, mô hình đến kết quả đầu ra.

Đối với dữ liệu đầu vào, doanh nghiệp không thể chỉ căn cứ vào việc dữ liệu có thể truy cập được hay không, mà còn phải kiểm tra quyền sao chép, lưu trữ, huấn luyện, tinh chỉnh và khai thác thương mại. Việc quản trị cần bắt đầu từ xác định nguồn thu thập, chủ thể cung cấp, căn cứ và phạm vi sử dụng, điều kiện giấy phép, lịch sử xử lý dữ liệu cũng như cơ chế loại bỏ khi có yêu cầu hợp pháp.

Từ kinh nghiệm phát triển AI Luật, ông Trần Văn Trí cho biết văn bản quy phạm pháp luật và văn bản hành chính không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi sản phẩm trí tuệ hình thành xung quanh văn bản pháp luật đều có thể được tự do sao chép.

Giá trị của AI Luật không nằm ở việc tuyên bố quyền độc quyền đối với nội dung văn bản pháp luật, mà được tạo nên từ quá trình chuẩn hóa dữ liệu đến từng điều, khoản; xác định hiệu lực; liên kết văn bản sửa đổi, bổ sung và xây dựng cơ chế để câu trả lời dựa trên căn cứ pháp lý phù hợp. Quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp có thể được xác định đối với các thành phần trực tiếp phát triển như phần mềm, mã nguồn, câu lệnh hệ thống, cơ chế truy xuất căn cứ pháp lý, quy trình kiểm tra và nội dung biên tập có tính sáng tạo.

Đại diện LuatVietnam cũng lưu ý việc phát triển một hệ thống AI thường có sự tham gia của nhiều bên. Vì vậy, hợp đồng cần phân định rõ quyền sở hữu và quyền sử dụng đối với dữ liệu, mã nguồn, mô hình được tinh chỉnh, câu lệnh hệ thống và kết quả đầu ra; đồng thời phân biệt tài sản đã có trước khi hợp tác với tài sản được tạo ra trong quá trình phát triển hệ thống.

Đối với kết quả có sử dụng AI, quyền tác giả và quyền liên quan chỉ được xem xét khi con người có đóng góp đáng kể, mang tính quyết định vào quá trình sáng tạo; chịu trách nhiệm về nội dung, tính hợp pháp của sản phẩm và không gây phương hại đến quyền đối với dữ liệu đầu vào. Khi yêu cầu bảo vệ quyền, chủ thể phải chứng minh phần đóng góp của mình và kê khai trung thực việc sử dụng AI.

Từ thực tiễn vận hành, LuatVietnam kiến nghị tiếp tục làm rõ phạm vi sử dụng dữ liệu để phát triển AI; xây dựng cơ chế minh bạch, truy xuất nguồn gốc dữ liệu; phân định quyền và trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi phát triển AI; đồng thời nghiên cứu cơ chế bảo hộ phù hợp đối với các sản phẩm trí tuệ có sự tham gia của AI.