Nội dung và thủ tục kiểm tra chuyên ngành các lĩnh vực thuộc quản lý của Bộ Tài chính

1. Nội dung và thủ tục kiểm tra chuyên ngành các lĩnh vực thuộc quản lý của Bộ Tài chính được quy định thế nào?

Theo Chương II và Chương III Thông tư 104/2026/TT-BTC, nội dung kiểm tra là việc chấp hành pháp luật trong từng lĩnh vực.

Thủ tục gồm ban hành quyết định, lập kế hoạch tiến hành kiểm tra, kiểm tra trực tiếp hoặc trực tuyến, lập biên bản, xử lý vi phạm, báo cáo kết quả và theo dõi thực hiện quyết định xử lý.

Về phạm vi áp dụng, điểm b khoản 1 Điều 1 quy định quy trình này áp dụng trong các lĩnh vực: thống kê; ngân sách nhà nước; dự trữ quốc gia; hải quan; chứng khoán và thị trường chứng khoán; kinh doanh bảo hiểm; quản lý, sử dụng tài sản công; đầu tư nước ngoài; viện trợ nước ngoài dành cho Việt Nam; kế toán; quy hoạch; phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể; quản lý tài chính các tổ chức tài chính và dịch vụ tài chính; phí, lệ phí.

Đối với lĩnh vực không được liệt kê trên, khoản 2 Điều này yêu cầu thực hiện theo văn bản quy phạm pháp luật trong từng lĩnh vực. Nếu chưa có quy định cụ thể về quy trình kiểm tra thì có thể áp dụng quy trình tại Thông tư này.

2. Nội dung kiểm tra chuyên ngành trong từng lĩnh vực gồm những gì?

Căn cứ khoản 2 các Điều 5 đến Điều 12, khoản 2 các Điều 14 đến Điều 16 và khoản 2 Điều 18 Thông tư 104/2026/TT-BTC, nội dung kiểm tra được xác định như sau:

Căn cứ	Lĩnh vực	Nội dung kiểm tra
Khoản 2 Điều 5	Hải quan	Chấp hành pháp luật hải quan đối với trường hợp có dấu hiệu vi phạm ngoài phạm vi kiểm tra sau thông quan được dẫn chiếu tại khoản 3 Điều 77 Luật Hải quan
Khoản 2 Điều 6	Dự trữ quốc gia	Chấp hành pháp luật về dự trữ quốc gia và pháp luật liên quan
Khoản 2 Điều 7	Quản lý, sử dụng tài sản công	Chấp hành pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công và pháp luật liên quan
Khoản 2 Điều 8	Kế toán	Chấp hành pháp luật về kế toán và pháp luật liên quan
Khoản 2 Điều 9	Phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể	Chấp hành pháp luật về doanh nghiệp, hợp tác xã, phát triển kinh tế tư nhân và pháp luật liên quan
Khoản 2 Điều 10	Kinh doanh bảo hiểm	Chấp hành pháp luật về kinh doanh bảo hiểm và pháp luật liên quan
Khoản 2 Điều 11	Đầu tư nước ngoài, xúc tiến đầu tư, khu công nghiệp và khu kinh tế	Chấp hành pháp luật về đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài, xúc tiến đầu tư, quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế
Khoản 2 Điều 12	Viện trợ nước ngoài cho Việt Nam	Chấp hành pháp luật về quản lý, sử dụng viện trợ không hoàn lại không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức của cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài dành cho Việt Nam và pháp luật liên quan
Khoản 2 Điều 14	Thống kê	Chấp hành pháp luật về thống kê và pháp luật liên quan
Khoản 2 Điều 15	Ngân sách nhà nước	Chấp hành pháp luật về ngân sách nhà nước và pháp luật liên quan, trừ nội dung lập, phân bổ, giao dự toán được phân công kiểm tra riêng
Khoản 2 Điều 16	Chứng khoán và thị trường chứng khoán	Chấp hành pháp luật về chứng khoán, thị trường chứng khoán và pháp luật liên quan
Điểm a khoản 2 Điều 18	Lập, phân bổ, giao dự toán ngân sách nhà nước	Chấp hành pháp luật về lập, phân bổ, giao dự toán ngân sách nhà nước và pháp luật liên quan
Điểm b khoản 2 Điều 18	Phí, lệ phí	Chấp hành pháp luật về phí, lệ phí và pháp luật liên quan
Điểm c khoản 2 Điều 18	Quy hoạch	Chấp hành pháp luật về quy hoạch và pháp luật liên quan
Điểm d khoản 2 Điều 18	Quản lý tài chính các tổ chức tài chính và dịch vụ tài chính	Chấp hành pháp luật về tài chính các tổ chức tài chính, dịch vụ tài chính trong các hoạt động được liệt kê tại điểm này

Đối với dòng cuối của bảng, điểm d khoản 2 Điều 18 liệt kê các hoạt động liên quan đến xếp hạng tín nhiệm; bảo hiểm xã hội; quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung; quản lý dự trữ ngoại hối; in, đúc, tiêu hủy tiền; bảo hiểm tiền gửi Việt Nam; xổ số; trò chơi điện tử có thưởng dành cho người nước ngoài; casino; đặt cược đua ngựa, đua chó và bóng đá quốc tế.

Riêng khoản 2 Điều 5 quy định hoạt động kiểm tra thuế, kiểm tra hải quan đã có quy định trong pháp luật hải quan, quản lý thuế thì thực hiện theo pháp luật đó.

3. Quyết định kiểm tra và kế hoạch tiến hành kiểm tra được thực hiện thế nào?

Theo khoản 1 Điều 20, quyết định kiểm tra chuyên ngành được ban hành khi:

• Phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc sự cố, sự kiện, dấu hiệu bất thường theo pháp luật chuyên ngành;
• Có chỉ đạo của Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước thực hiện kiểm tra; có yêu cầu, đề nghị của cơ quan, người có thẩm quyền;
• Thực hiện kế hoạch kiểm tra chuyên đề đã được phê duyệt, ban hành.

Khoản 2 và khoản 3 Điều 20 quy định người có thẩm quyền kiểm tra ban hành quyết định, trong đó xác định căn cứ; phạm vi, nội dung; đối tượng; thời kỳ, thời hạn; địa điểm, hình thức kiểm tra và thành phần đoàn kiểm tra.

Về gửi quyết định, khoản 4 Điều 20 cho phép gửi qua bưu chính, hệ thống quản lý văn bản điện tử, thư điện tử hoặc hình thức khác, nếu có. Đối với kiểm tra theo kế hoạch chuyên đề, quyết định và đề cương báo cáo, nếu có, phải được gửi trước khi kiểm tra ít nhất 07 ngày làm việc.

Sau đó, Điều 21 giao Trưởng đoàn xây dựng, ban hành kế hoạch tiến hành kiểm tra và phân công nhiệm vụ cho thành viên. Khi cần thiết, Trưởng đoàn có thể điều chỉnh kế hoạch.

4. Thủ tục kiểm tra trực tiếp và trực tuyến khác nhau thế nào?

4.1. Kiểm tra trực tiếp

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 25, Trưởng đoàn công bố quyết định kiểm tra; đoàn kiểm tra yêu cầu cung cấp thông tin, hồ sơ, tài liệu, sản phẩm hàng hóa, dịch vụ liên quan và đánh giá việc chấp hành pháp luật.

Khi cần làm rõ thông tin, Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn, thành viên đoàn yêu cầu đối tượng kiểm tra hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan giải trình trực tiếp hoặc bằng văn bản.

Về biên bản, Thông tư này yêu cầu Phó Trưởng đoàn, thành viên báo cáo bằng văn bản kết quả nhiệm vụ trước khi đoàn lập biên bản. Biên bản ghi thành phần, đối tượng, nội dung kiểm tra, kết quả xác minh và ý kiến liên quan.

Biên bản phải có chữ ký của Trưởng đoàn, đối tượng kiểm tra và tổ chức, cá nhân liên quan, nếu có. Nếu đối tượng kiểm tra không ký, biên bản phải ghi rõ lý do và có chữ ký của ít nhất một người chứng kiến hoặc đại diện Ủy ban nhân dân cấp xã nơi kiểm tra.

4.2. Kiểm tra trực tuyến, từ xa

Theo Điều 22, người có thẩm quyền lựa chọn hình thức kiểm tra căn cứ tình hình thực tế. Hình thức trực tuyến, từ xa được ưu tiên khi có dữ liệu số đầy đủ, kết nối, liên thông với hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và bảo đảm điều kiện xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.

Khoản 1 và khoản 2 Điều 26 quy định công bố quyết định bằng hình thức trực tuyến; các bên thống nhất phương thức liên hệ, trao đổi thông tin. Hồ sơ, tài liệu được cung cấp bằng dữ liệu điện tử; khi cần xác minh, Trưởng đoàn yêu cầu giải trình bằng văn bản.

Về biên bản, yêu cầu đoàn gửi biên bản có chữ ký Trưởng đoàn đến đối tượng kiểm tra. Trong không quá 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận, đối tượng kiểm tra phải rà soát, ký và gửi lại.

Việc ký, gửi nhận được thực hiện bằng chữ ký số hợp lệ và thư điện tử đã xác định; hoặc ký, ghi họ tên, đóng dấu nếu có và gửi bưu điện bảo đảm.

Theo khoản 4 Điều 26, Trưởng đoàn báo cáo người ra quyết định xem xét chuyển sang kiểm tra trực tiếp nếu:

• Có trở ngại kỹ thuật, không đủ điều kiện kiểm tra trực tuyến;
• Đối tượng không cung cấp hồ sơ, không giải trình hoặc giải trình không đầy đủ;
• Đối tượng không phản hồi hoặc không ký, gửi lại biên bản.
• Việc chuyển hình thức phải có quyết định gửi đối tượng kiểm tra và các bên liên quan.

5. Xử lý vi phạm, báo cáo kết quả và theo dõi sau kiểm tra ra sao?

5.1. Xử lý vi phạm phát hiện qua kiểm tra

Theo Điều 27, nếu phát hiện vi phạm hành chính, đoàn kiểm tra lập biên bản và xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Trường hợp chưa đủ thẩm quyền xem xét, đánh giá, làm rõ, Trưởng đoàn báo cáo người ra quyết định để đề nghị cơ quan thanh tra có thẩm quyền tiến hành thanh tra.

Nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm, Trưởng đoàn phải báo cáo để kiến nghị khởi tố, chuyển hồ sơ và tài liệu liên quan đến cơ quan điều tra xem xét, quyết định khởi tố vụ án hình sự.

5.2. Thời hạn báo cáo và trách nhiệm thực hiện kết quả

Căn cứ Điều 28, Trưởng đoàn xây dựng báo cáo kết quả và dự thảo văn bản yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục tồn tại, hạn chế, nếu có, trình người ra quyết định kiểm tra.

Thời hạn xây dựng báo cáo không quá 07 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc tiến hành kiểm tra; trường hợp phức tạp có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày làm việc.

Trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận báo cáo, người ra quyết định phê duyệt báo cáo và văn bản yêu cầu chấn chỉnh, khắc phục sau kiểm tra.

Theo Điều 29, người có thẩm quyền chỉ đạo theo dõi, đôn đốc thực hiện quyết định xử lý và văn bản yêu cầu khắc phục. Đối tượng kiểm tra, tổ chức, cá nhân liên quan phải thực hiện nghiêm túc, đầy đủ; kết quả thực hiện là căn cứ quyết định kết thúc hoặc tiếp tục theo dõi, đôn đốc.

Trên đây là thông tin về “Nội dung và thủ tục kiểm tra chuyên ngành các lĩnh vực thuộc quản lý của Bộ Tài chính”. Bạn đọc có thể tham khảo toàn văn Thông tư 104/2026/TT-BTC cùng tình trạng hiệu lực, lược đồ và các văn bản liên quan trên LuatVietnam.vn.