Người mua phải khai bổ sung thuế thế nào khi có kết luận người bán sử dụng hóa đơn không hợp pháp?

1. Người mua phải khai bổ sung thuế thế nào khi có kết luận người bán sử dụng hóa đơn không hợp pháp?

Theo điểm b khoản 5 Điều 12 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, người mua sử dụng hóa đơn của người bán thuộc phạm vi kết luận vi phạm phải khai bổ sung để điều chỉnh nghĩa vụ thuế, kể cả khi kỳ tính thuế đã được thanh tra, kiểm tra. Việc khai bổ sung được thực hiện theo khoản 6 Điều này; người mua bị xử lý theo pháp luật quản lý thuế như trường hợp cơ quan có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra phát hiện.

Cụ thể, quy định được áp dụng khi cơ quan điều tra, Tòa án, Kiểm toán nhà nước, cơ quan thanh tra hoặc cơ quan thuế có kết luận, bản án, quyết định kết luận người bán có hành vi:

• Sử dụng hóa đơn không hợp pháp.
• Sử dụng không hợp pháp hóa đơn.

Đồng thời, người mua hàng hóa, dịch vụ đã sử dụng hóa đơn của người bán thuộc phạm vi kết luận.

Như vậy, căn cứ xác định trách nhiệm khai bổ sung của người mua là nội dung kết luận, bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền và việc sử dụng hóa đơn thuộc phạm vi kết luận đó. Trên cơ sở này, người mua thực hiện điều chỉnh nghĩa vụ thuế trong các hồ sơ có liên quan.

2. Kỳ tính thuế đã được thanh tra, kiểm tra có phải khai bổ sung không?

Điểm b khoản 5 Điều 12 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định rõ trách nhiệm khai bổ sung của người mua áp dụng kể cả trường hợp kỳ tính thuế đã được thanh tra, kiểm tra.

Theo đó, nếu người mua sử dụng hóa đơn thuộc phạm vi kết luận vi phạm của người bán, việc kỳ tính thuế đã được thanh tra, kiểm tra không loại trừ trách nhiệm khai bổ sung theo quy định này.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 12 Nghị định 252/2026/NĐ-CP yêu cầu việc khai bổ sung hồ sơ khai thuế phải bảo đảm xác định đầy đủ, chính xác nghĩa vụ thuế nhưng không làm thay đổi hiệu lực của các kết luận, quyết định xử lý qua thanh tra, kiểm tra của cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền.

Vì vậy, đối với kỳ đã được thanh tra, kiểm tra, người mua vẫn thực hiện trách nhiệm điều chỉnh nghĩa vụ thuế khi thuộc trường hợp nêu trên. Việc khai bổ sung phải tuân thủ nguyên tắc về hiệu lực của kết luận, quyết định xử lý đã ban hành.

Ngoài ra, người mua bị xử lý theo pháp luật quản lý thuế như trường hợp cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra phát hiện. 

3. Người mua phải khai bổ sung vào kỳ tính thuế nào?

3.1. Khai bổ sung cho kỳ phát sinh sai, sót

Theo điểm a khoản 6 Điều 12 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, người nộp thuế thực hiện khai bổ sung cho kỳ phát sinh sai, sót.

Khoản 6 cũng quy định người nộp thuế khai bổ sung cho từng hồ sơ khai thuế, khoản thu khác có sai, sót thuộc các trường hợp tại Điều này.

Do đó, người mua cần xác định hồ sơ có sai, sót và kỳ phát sinh tương ứng để thực hiện khai bổ sung. Việc xác định nghĩa vụ điều chỉnh phải gắn với hóa đơn thuộc phạm vi kết luận và nội dung đã kê khai trong hồ sơ thuế.

3.2. Chênh lệch thuế giá trị gia tăng được khấu trừ chuyển kỳ sau được khai vào kỳ phát hiện sai, sót

Cũng theo điểm a khoản 6 Điều 12 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, nếu việc khai bổ sung làm tăng hoặc giảm số thuế giá trị gia tăng được khấu trừ chuyển kỳ sau, người nộp thuế khai số thuế chênh lệch tăng, giảm vào kỳ phát hiện sai, sót.

Như vậy, cần phân biệt việc khai bổ sung hồ sơ của kỳ phát sinh sai, sót với việc kê khai chênh lệch thuế giá trị gia tăng được khấu trừ chuyển kỳ sau. Mỗi nội dung được thực hiện theo quy định tương ứng tại khoản 6.

Đồng thời, riêng trường hợp người nộp thuế phát hiện số thuế giá trị gia tăng đầu vào khi kê khai, khấu trừ bị sai, sót thì thực hiện kê khai theo pháp luật thuế giá trị gia tăng.

4. Nếu khai bổ sung làm tăng số tiền phải nộp thì xử lý thế nào?

4.1. Nộp đủ khoản tăng thêm hoặc khoản đã được miễn, giảm, hoàn

Nếu việc khai bổ sung làm tăng số thuế, khoản thu khác phải nộp hoặc giảm số thuế, khoản thu khác đã được miễn, giảm, hoàn, điểm a khoản 6 Điều 12 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định người nộp thuế phải nộp đủ vào ngân sách nhà nước:

• Số tiền phải nộp tăng thêm.
• Hoặc số tiền đã được miễn, giảm, hoàn.
• Tiền chậm nộp, nếu có.

Theo đó, sau khi điều chỉnh hồ sơ, người mua phải thực hiện nghĩa vụ nộp tiền tương ứng với kết quả khai bổ sung. Trường hợp có tiền chậm nộp thì thực hiện nộp cùng các khoản phải nộp theo quy định.

4.2. Bị xử lý vi phạm theo quy định

Theo điểm b khoản 5 Điều 12 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, người mua thuộc trường hợp sử dụng hóa đơn nằm trong phạm vi kết luận vi phạm của người bán bị xử lý như trường hợp cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra phát hiện.

Đồng thời, điểm b khoản 6 Điều 12 quy định người nộp thuế thuộc trường hợp này thực hiện khai bổ sung theo điểm a khoản 6 và bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế.

Nghị định không quy định một mức phạt cụ thể ngay tại các nội dung trên. Vì vậy, việc xử lý phải thực hiện theo quy định của pháp luật quản lý thuế và pháp luật về xử phạt tương ứng.

Trên đây là quy định về người mua phải khai bổ sung thuế thế nào khi có kết luận người bán sử dụng hóa đơn không hợp pháp. Bạn đọc có thể truy cập LuatVietnam.vn để tra cứu văn bản và cập nhật các quy định pháp luật về thuế, hóa đơn.