Luật Xuất bản sửa đổi 2026: 8 điểm đáng chú ý

1. Xuất bản phẩm có nội dung tạo bằng AI phải được thông báo, gắn nhãn

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật Xuất bản sửa đổi 2026 là bổ sung quy định đối với xuất bản phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Cụ thể điểm đ khoản 1 Điều 27 Luật Xuất bản 2012 được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 17 Điều 1 Luật Xuất bản sửa đổi 2026 quy định:

đ) Xuất bản phẩm có nội dung được tạo lập toàn bộ hoặc một phần bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo phải được thông báo, gắn nhãn và không làm thay đổi trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với xuất bản phẩm theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Theo đó, xuất bản phẩm có nội dung được tạo lập toàn bộ hoặc một phần bằng hệ thống AI phải được thông báo, gắn nhãn.

Đồng thời, việc sử dụng AI không làm thay đổi trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với xuất bản phẩm theo quy định của Luật Xuất bản và các quy định pháp luật có liên quan.

Như vậy, không chỉ xuất bản phẩm được tạo hoàn toàn bằng AI, trường hợp AI chỉ tham gia tạo lập một phần nội dung cũng thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định này.

2. Bổ sung quy định cấm đăng, phát sản phẩm có tính chất xuất bản phẩm trên không gian mạng dưới dạng sách

Theo khoản 6 Điều 1 Luật Xuất bản sửa đổi 2026, sửa đổi Điều 10 Luật Xuất bản 2012, một trong những hành vi bị nghiêm cấm là đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm trên không gian mạng dưới dạng sách.

Đồng thời, khoản 3 Điều 1 Luật sửa đổi đã bổ sung khái niệm sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm trên không gian mạng tại khoản 15 Điều 4 Luật Xuất bản 2012.

Theo đó, đây là tác phẩm, tài liệu do tổ chức, cá nhân tạo lập, có hình thức thể hiện tương tự xuất bản phẩm điện tử, được phổ biến đến công chúng nhưng không thực hiện xuất bản, phát hành, nhập khẩu theo quy định của Luật Xuất bản.

Tuy nhiên, khái niệm này không bao gồm sản phẩm báo chí, tác phẩm điện ảnh, sản phẩm quảng cáo, chương trình phát thanh, truyền hình và các loại thông tin khác theo quy định của pháp luật.

3. Bổ sung trường hợp được cấp lại chứng chỉ hành nghề biên tập

Theo khoản 11 Điều 1 Luật Xuất bản sửa đổi 2026, sửa đổi khoản 4 Điều 20 Luật Xuất bản 2012, chứng chỉ hành nghề biên tập được cấp lại trong các trường hợp:

• Chứng chỉ hành nghề biên tập bị mất hoặc bị hư hỏng.
• Biên tập viên chuyển công tác đến làm biên tập viên tại nhà xuất bản khác.
• Biên tập viên hoàn thành khóa bồi dưỡng theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 19 Luật Xuất bản sau khi hết thời hạn bị thu hồi chứng chỉ hành nghề biên tập.

Trong khi đó, khoản 5 Điều 20 Luật Xuất bản 2012 quy định:

Chứng chỉ hành nghề biên tập được cấp lại trong trường hợp bị mất hoặc bị hư hỏng.

Như vậy, so với quy định tại Luật Xuất bản 2012, quy định mới đã bổ sung 02 trường hợp được cấp lại chứng chỉ hành nghề biên tập, gồm:

- Biên tập viên chuyển công tác đến làm biên tập viên tại nhà xuất bản khác.

- Biên tập viên hoàn thành khóa bồi dưỡng theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 19 Luật Xuất bản sau khi hết thời hạn bị thu hồi chứng chỉ hành nghề biên tập.

4. Quy định mới về bổ nhiệm lãnh đạo nhà xuất bản

Căn cứ khoản 9 Điều 1 Luật Xuất bản sửa đổi 2026 sửa đổi khoản 2 Điều 16 Luật Xuất bản 2012 về bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức các chức danh lãnh đạo nhà xuất bản.

Theo đó, việc bổ nhiệm tổng giám đốc hoặc giám đốc, phó tổng giám đốc hoặc phó giám đốc, tổng biên tập, phó tổng biên tập nhà xuất bản được thực hiện sau khi có văn bản chấp thuận của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch theo quy định của Chính phủ.

Bên cạnh đó, khoản 10 Điều 1 Luật sửa đổi đã sửa đổi Điều 17 Luật Xuất bản 2012 về tiêu chuẩn đối với các chức danh lãnh đạo nhà xuất bản.

Đặc biệt, trường hợp nhà xuất bản được thành lập hoặc sắp xếp, tổ chức lại mà có chức năng xuất bản tạp chí thì tổng giám đốc hoặc giám đốc nhà xuất bản phải đáp ứng đầy đủ điều kiện theo pháp luật về báo chí và đồng thời là tổng biên tập tạp chí.

5. Quy định cụ thể các đối tượng được thành lập nhà xuất bản

Căn cứ khoản 1 Điều 12 Luật xuất bản 2012 được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 7 Điều 1 Luật Xuất bản sửa đổi 2026 quy định các đối tượng được thành lập nhà xuất bản như sau:

1. Cơ quan, tổ chức sau đây được thành lập nhà xuất bản (sau đây gọi là cơ quan chủ quản nhà xuất bản):

a) Bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, tổ chức chính trị ở trung ương và cấp tỉnh, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương và cấp tỉnh.

Trường hợp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh không thành lập nhà xuất bản thì cơ quan chuyên môn về văn hóa thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được thành lập nhà xuất bản;

b) Đơn vị sự nghiệp công lập ở trung ương; hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở trung ương trực tiếp sáng tạo tác phẩm, tài liệu khoa học, học thuật;

c) Cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc bộ, cơ quan ngang bộ.

Trong khi đó, khoản 1 Điều 12 Luật hiện hành quy định cơ quan, tổ chức được thành lập nhà xuất bản gồm:

• Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương và cấp tỉnh;
• Đơn vị sự nghiệp công lập ở trung ương, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp ở trung ương trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm và tài liệu khoa học, học thuật.

Đồng thời, Luật quy định nhà xuất bản tổ chức và hoạt động theo một trong hai loại hình:

• Đơn vị sự nghiệp công lập.
• Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

6. Nhà xuất bản không được chuyển giao quyền quyết định nội dung xuất bản phẩm khi liên kết

Một trong những nội dung đáng chú ý tại Luật Xuất bản sửa đổi 2026 là quy định về việc chuyển giao quyền quyết định nội dung xuất bản phẩm.

Theo đó, tại điểm c khoản 1 Điều 23 Luật Xuất bản 2012 được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 14 Luật Xuất bản sửa đổi 2026 quy định như sau:

c) Nhà xuất bản trực tiếp tổ chức biên tập hoàn chỉnh bản thảo; việc biên tập và quyết định nội dung xuất bản phẩm phải được thực hiện độc lập, khách quan, tuân thủ quy định của Luật này; không được chuyển giao quyền quyết định nội dung xuất bản phẩm dưới bất kỳ hình thức nào và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung xuất bản phẩm;

Do đó, nhà xuất bản phải trực tiếp tổ chức biên tập hoàn chỉnh bản thảo. Việc biên tập và quyết định nội dung xuất bản phẩm phải được thực hiện độc lập, khách quan, tuân thủ pháp luật.

Đặc biệt, nhà xuất bản không được chuyển giao quyền quyết định nội dung xuất bản phẩm dưới bất kỳ hình thức nào và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung xuất bản phẩm.

7. Kinh doanh phát hành xuất bản phẩm phải thông báo với UBND cấp xã

Khoản 22 Điều 1 Luật Xuất bản sửa đổi 2026, sửa đổi bổ sung Điều 36 Luật Xuất bản 2012 về hoạt động phát hành xuất bản phẩm.

Theo đó, cơ sở phát hành và cá nhân phát hành xuất bản phẩm nhằm mục đích kinh doanh phải đáp ứng các yêu cầu:

• Người đứng đầu cơ sở phát hành, cá nhân phát hành xuất bản phẩm phải thường trú tại Việt Nam.
• Có địa điểm kinh doanh hợp pháp tại Việt Nam; trường hợp kinh doanh trên môi trường điện tử phải tuân thủ các điều kiện pháp luật có liên quan.
• Thông báo việc đáp ứng các yêu cầu trên với Uỷ ban nhân dân cấp xã trước khi hoạt động, khi thay đổi thông tin hoạt động hoặc chấm dứt hoạt động.

Tuy nhiên, các yêu cầu này không áp dụng đối với trường hợp nhà xuất bản tự phát hành xuất bản phẩm do mình xuất bản theo ngoại lệ tại khoản 2 Điều 36.

Như vậy, Uỷ ban nhân dân cấp xã là cơ quan tiếp nhận thông báo hoạt động phát hành xuất bản phẩm theo quy định mới.

8. Từ 01/01/2029, áp dụng quy định mới về in xuất khẩu xuất bản phẩm

Một điểm đáng chú ý khác là quy định về in xuất khẩu xuất bản phẩm tại khoản 21 Điều 1 Luật Xuất bản sửa đổi 2026, sửa đổi Điều 34 Luật Xuất bản 2012.

Theo đó, cơ sở in được thực hiện chế bản, in, gia công sau in xuất bản phẩm để xuất khẩu 100% theo đơn đặt hàng của tổ chức, cá nhân nước ngoài sau khi được cấp giấy phép theo quy định.

Đồng thời, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền cấp giấy phép in xuất khẩu xuất bản phẩm cho cơ sở in có giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm trên địa bàn.

Đáng chú ý, xuất bản phẩm in xuất khẩu cho tổ chức, cá nhân nước ngoài phải được xuất khẩu 100%. Trường hợp phát hành, sử dụng tại Việt Nam phải thực hiện nhập khẩu theo quy định pháp luật.

Bên cạnh đó khoản 2 Điều 3 Luật số 17/2026/QH16, quy định về in xuất khẩu xuất bản phẩm có hiệu lực từ ngày 01/01/2029.

Như vậy từ 01/01/2029, việc in ấn xuất khẩu bản phẩm sẽ áp dụng theo quy định tại Luật Xuất bản sửa đổi 2026.

Trên đây là thông tin liên quan đến những điểm đáng chú ý tại Luật Xuất bản 2026…