Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia từ 10/3/2026: 4 nguyên tắc quan trọng cần lưu ý

1. Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia từ 10/3/2026 và 4 nguyên tắc quan trọng

Điều 3 Thông tư 05/2026/TT-BKHCN quy định 04 nguyên tắc đạo đức Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia, làm nền tảng cho toàn bộ hoạt động phát triển, triển khai và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam.

1.1 Bảo đảm an toàn, độ tin cậy và không gây hại cho con người

Hệ thống AI phải được thiết kế an toàn ngay từ đầu, có khả năng nhận diện và phòng ngừa rủi ro; thiết lập tiêu chí chất lượng đối với dữ liệu, mô hình và kết quả đầu ra; thực hiện kiểm thử, xác nhận trước khi triển khai.

Đồng thời, phải bảo đảm luôn có sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người, có cơ chế phát hiện, xử lý sự cố, kế hoạch dự phòng và áp dụng các biện pháp bảo mật nhằm phòng ngừa các nguy cơ như tấn công, chiếm quyền điều khiển, đầu độc dữ liệu, rò rỉ thông tin.

1.2 Tôn trọng quyền con người, quyền công dân, bảo đảm công bằng, minh bạch và không phân biệt đối xử

Các hệ thống AI không được xâm phạm quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và các quyền hợp pháp khác; phải có biện pháp nhận diện và giảm thiểu thiên lệch trong dữ liệu, mô hình và vận hành, đặc biệt đối với các nhóm dễ bị tổn thương.

Bên cạnh đó, việc sử dụng AI phải được thông báo minh bạch, cung cấp thông tin ở mức hợp lý về mục tiêu, phạm vi, cách thức hoạt động và giới hạn của hệ thống; bảo đảm có cơ chế giải thích và xác định rõ trách nhiệm giải trình đối với các quyết định do AI tạo ra.

1.3 Thúc đẩy hạnh phúc, thịnh vượng và phát triển bền vững

Việc phát triển và triển khai AI phải xác định rõ lợi ích xã hội và giá trị gia tăng mang lại; bảo đảm tính bao trùm, dễ tiếp cận, góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa các nhóm dân cư.

Đồng thời, cần xem xét yếu tố tiêu thụ năng lượng, tài nguyên tính toán và tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời hệ thống; ưu tiên các giải pháp tiết kiệm năng lượng, hạn chế phát thải và bảo đảm phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội, bản sắc văn hóa Việt Nam.

1.4 khuyến khích đổi mới sáng tạo gắn với trách nhiệm xã hội

Các tổ chức, cá nhân được khuyến khích nghiên cứu, thử nghiệm và mở rộng ứng dụng AI theo hướng có trách nhiệm; thúc đẩy chia sẻ tri thức phù hợp quy định pháp luật và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Đồng thời, phải phân định rõ trách nhiệm của các bên trong toàn bộ vòng đời hệ thống, thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý khiếu nại và khắc phục hậu quả khi phát sinh vấn đề đạo đức; chú trọng đào tạo, nâng cao năng lực sử dụng AI an toàn và tăng cường hợp tác quốc tế.

2. Hướng dẫn sử dụng Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia theo nhóm chủ thể

Hướng dẫn sử dụng Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia theo nhóm chủ thể được nêu tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, cụ thể:

2.1 Đối với người sử dụng AI

Người dùng cần xác định rõ mục đích sử dụng và chỉ coi AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn quyết định của con người. Đồng thời, phải bảo vệ dữ liệu cá nhân, không chia sẻ thông tin nhạy cảm khi chưa được kiểm soát.

Khi sử dụng AI, cần kiểm chứng kết quả đầu ra, không tạo hoặc lan truyền thông tin sai sự thật, vi phạm pháp luật hay xâm phạm quyền người khác. Nếu phát hiện nội dung sai lệch hoặc gây hại, cần phản ánh qua các kênh phù hợp và chủ động nâng cao hiểu biết để sử dụng AI an toàn.

2.2 Đối với nhà phát triển, cung cấp, triển khai AI

Các chủ thể này phải đưa yếu tố đạo đức vào toàn bộ quá trình phát triển AI, từ thiết kế đến vận hành. Cần bảo đảm minh bạch, không thổi phồng khả năng của hệ thống và giúp người dùng nhận biết khi AI được sử dụng.

Đồng thời, phải giảm thiểu thiên lệch, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an ninh thông tin và thiết lập cơ chế giải trình, tiếp nhận phản ánh. Việc phân định rõ trách nhiệm giữa các bên và xây dựng quy tắc đạo đức AI nội bộ là yêu cầu bắt buộc.

2.3 Đối với cơ quan nhà nước, tổ chức cung cấp dịch vụ công

Khung đạo đức phải được áp dụng trong toàn bộ quá trình xây dựng và triển khai hệ thống AI, bảo đảm minh bạch và hiệu quả. Quyết định cuối cùng vẫn phải do con người chịu trách nhiệm, AI không thay thế vai trò này.

Các cơ quan cần công khai thông tin phù hợp, tạo điều kiện để người dân được biết, được giải thích và phản ánh khi cần thiết. Đồng thời, phải tham vấn các bên liên quan, chú trọng nhóm yếu thế và thường xuyên đánh giá tác động đạo đức của hệ thống AI trong quá trình vận hành.

Trên đây là Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia từ 10/3/2026: 4 nguyên tắc quan trọng cần lưu ý.