6 điểm mới Nghị định 393/2026/NĐ-CP về lao động nước ngoài tại Việt Nam

1. Mở rộng các trường hợp được xác định là chuyên gia nước ngoài

Theo khoản 3 Điều 4 Nghị định 393/2026/NĐ-CP, chuyên gia nước ngoài được xác định theo nhiều nhóm điều kiện hơn so với Nghị định 219/2025/NĐ-CP.

Bên cạnh trường hợp thông thường là có bằng đại học trở lên hoặc tương đương và có ít nhất 2 năm kinh nghiệm phù hợp với vị trí công việc, Nghị định mới quy định riêng đối với một số nhóm chuyên gia.

Đáng chú ý, đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, có thêm trường hợp:

• Có bằng đại học trở lên hoặc tương đương trong ngành, chuyên ngành thuộc Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ hoặc theo thỏa thuận hợp tác của Chính phủ;

• Có bằng đại học loại giỏi trở lên đối với các ngành đào tạo về khoa học, công nghệ tại cơ sở giáo dục đại học thuộc danh sách 500 cơ sở giáo dục đại học hàng đầu thế giới theo một trong các bảng xếp hạng được Nghị định quy định và có ít nhất 1 năm kinh nghiệm phù hợp.

Đồng thời, Nghị định 393/2026/NĐ-CP bổ sung, làm rõ các nhóm:

• Chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao theo Phụ lục III;

• Chuyên gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học và trao đổi học thuật tại cơ sở giáo dục;

• Chuyên gia có ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc phù hợp với vị trí công việc dự kiến tại Việt Nam.

Như vậy, đáng chú ý nhất là trường hợp có ít nhất 5 năm kinh nghiệm phù hợp có thể được xác định là chuyên gia theo điểm e khoản 3 Điều 4 Nghị định 393/2026/NĐ-CP.

2. Bổ sung nhiều trường hợp không thuộc diện cấp giấy phép lao động

Điều 8 Nghị định 393/2026/NĐ-CP điều chỉnh đáng kể các trường hợp người lao động nước ngoài không thuộc diện cấp giấy phép lao động.

Riêng đối với người nước ngoài làm việc tại các cơ sở giáo dục, khoản 14 Điều 8 quy định cụ thể 5 nhóm, gồm:

• Tham gia giảng dạy, nghiên cứu, chuyển giao chương trình giáo dục quốc tế;

• Tham gia chương trình, dự án hợp tác giáo dục và đào tạo giữa cơ sở giáo dục nước ngoài và cơ sở giáo dục tại Việt Nam;

• Có trình độ thạc sĩ trở lên trong các lĩnh vực STEM, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tài chính, kinh tế, quản trị kinh doanh tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học;

• Có trình độ tiến sĩ tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học;

• Có chức danh giáo sư, phó giáo sư tham gia giảng dạy, nghiên cứu, trao đổi học thuật tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học.

Ngoài ra, Nghị định mới còn bổ sung các trường hợp không thuộc diện cấp giấy phép lao động như:

• Người vào Việt Nam làm việc được cấp thẻ miễn thị thực đặc biệt theo Nghị định 221/2025/NĐ-CP;

• Chuyên gia làm việc trong lĩnh vực thuộc Danh mục công nghệ chiến lược, Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ và thân nhân;

• Người lao động nước ngoài được thu hút theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo.

3. Điều chỉnh hồ sơ cấp giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động

Theo Điều 9 Nghị định 393/2026/NĐ-CP, hồ sơ đề nghị cấp giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động có một số thay đổi đáng chú ý.

Thứ nhất, Nghị định làm rõ giấy chứng nhận sức khỏe hoặc giấy khám sức khỏe do cơ sở có thẩm quyền của nước ngoài hoặc Việt Nam cấp được sử dụng nếu không quá 12 tháng kể từ ngày cấp tính đến ngày nộp hồ sơ.

Thứ hai, thay vì quy định chung là “hộ chiếu còn thời hạn”, hồ sơ theo quy định mới sử dụng bản sao trang nhân thân hộ chiếu còn thời hạn, trừ trường hợp có thể khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh.

Thứ ba, Nghị định quy định chi tiết hơn giấy tờ chứng minh đối với học sinh, sinh viên, học viên nước ngoài sang thực tập, làm việc tại Việt Nam và bổ sung giấy tờ chứng minh tương ứng với các trường hợp mới trong lĩnh vực giáo dục.

Đồng thời, Nghị định cho phép khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu nhà nước đối với một số thông tin như sức khỏe, xuất nhập cảnh, lý lịch tư pháp, qua đó giảm yêu cầu người sử dụng lao động phải nộp lại giấy tờ khi thông tin đã có thể được khai thác.

4. Cho phép sử dụng bản sao chứng thực điện tử trong hồ sơ cấp giấy phép lao động

Một điểm mới đáng chú ý tại Điều 19 Nghị định 393/2026/NĐ-CP là quy định rõ hình thức của nhiều giấy tờ trong hồ sơ cấp giấy phép lao động.

Theo đó, đối với một số thành phần hồ sơ, người sử dụng lao động có thể nộp:

Bản chính; bản sao được chứng thực từ bản chính; bản sao kèm bản chính để đối chiếu; hoặc bản sao chứng thực điện tử.

Cách thức này được áp dụng đối với các tài liệu như:

• Giấy chứng nhận sức khỏe, giấy khám sức khỏe;

• Giấy tờ chứng minh hình thức làm việc của người lao động nước ngoài;

• Giấy tờ chứng minh người lao động nước ngoài là nhà quản lý, giám đốc điều hành, chuyên gia hoặc lao động kỹ thuật.

Nghị định cũng chuyển yêu cầu về hộ chiếu thành bản sao trang nhân thân hộ chiếu còn thời hạn, đồng thời cho phép không phải nộp nếu thông tin đã khai thác được từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh.

Đối với phiếu lý lịch tư pháp, trường hợp có thể khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp thì cũng không phải nộp tài liệu này.

5. Thay đổi giấy tờ chứng minh người lao động nước ngoài là chuyên gia

Tương ứng với việc mở rộng các trường hợp được xác định là chuyên gia, khoản 3 Điều 20 Nghị định 393/2026/NĐ-CP cũng điều chỉnh giấy tờ dùng để chứng minh.

Đối với từng trường hợp chuyên gia, giấy tờ được xác định tương ứng với điều kiện tại khoản 3 Điều 4.

Trong đó:

• Trường hợp thuộc ngành, chuyên ngành công nghệ chiến lược sử dụng văn bằng, chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận chứng minh tốt nghiệp đại học trở lên hoặc tương đương;

• Trường hợp tốt nghiệp đại học loại giỏi tại cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm được Nghị định xác định phải có văn bằng, chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận tốt nghiệp và văn bản xác nhận số năm kinh nghiệm của người sử dụng lao động tại nước ngoài;

• Chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao thực hiện theo Phụ lục III Nghị định 393/2026/NĐ-CP;

• Đối với trường hợp chuyên gia có ít nhất 5 năm kinh nghiệm phù hợp, giấy tờ chứng minh là văn bản xác nhận của người sử dụng lao động tại nước ngoài về số năm kinh nghiệm làm việc của chuyên gia.

Ngoài ra, Nghị định cho phép người lao động nước ngoài đã từng làm việc tại Việt Nam sử dụng giấy phép lao động, giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động đã được cấp hoặc thông tin khai thác từ cơ sở dữ liệu để chứng minh kinh nghiệm làm việc trong một số trường hợp.

6. Bổ sung cụ thể trách nhiệm của người sử dụng lao động nước ngoài

Một điểm mới đáng chú ý khác là khoản 6 Điều 37 Nghị định 393/2026/NĐ-CP quy định cụ thể trách nhiệm của người sử dụng lao động.

Theo đó, người sử dụng lao động phải:

• Tuyển dụng và sử dụng lao động nước ngoài bảo đảm an ninh quốc gia, an toàn xã hội, đáp ứng trực tiếp nhu cầu sử dụng lao động và không được cho thuê lại lao động nước ngoài;

• Bảo đảm người được tuyển dụng không thấp hơn yêu cầu về trình độ chuyên môn kỹ thuật, kinh nghiệm làm việc đã được thông báo tuyển dụng;

• Bảo đảm thông tin của người lao động nước ngoài dự kiến tuyển dụng thống nhất với thông báo tuyển dụng về vị trí công việc, hình thức làm việc, địa điểm làm việc và thời hạn làm việc;

• Quản lý thông tin người lao động nước ngoài bằng bản giấy hoặc bản điện tử;

• Báo cáo định kỳ trước ngày 05/6 và ngày 05/12 hằng năm hoặc báo cáo đột xuất khi được yêu cầu hoặc khi có thay đổi về việc sử dụng lao động nước ngoài, trừ trường hợp thông tin đã khai thác được trong cơ sở dữ liệu người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam;

• Kê khai trung thực và chịu trách nhiệm trước pháp luật về hồ sơ đề nghị cấp giấy phép lao động, giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động.

Đây là nhóm nghĩa vụ cần đặc biệt lưu ý đối với doanh nghiệp có sử dụng lao động nước ngoài từ ngày 05/12/2026.