Chủ thể văn hóa là gì? Chủ thể văn hóa được chia thành các nhóm nào?

1. Chủ thể văn hóa là gì? Chủ thể văn hóa được chia thành các nhóm nào?

1.1. Chủ thể văn hóa là gì?

Khoản 5 Điều 3 Nghị định 269/2026/NĐ-CP quy định:

“Chủ thể văn hóa là cộng đồng, cá nhân người dân tộc thiểu số sinh sống ổn định tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang nắm giữ, thực hành và trao truyền văn hóa truyền thống.”

Theo quy định này, chủ thể văn hóa có thể là cộng đồng hoặc cá nhân người dân tộc thiểu số. Để được xác định là chủ thể văn hóa theo Nghị định 269/2026/NĐ-CP, chủ thể đó phải:

• Sinh sống ổn định tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi;
• Đang nắm giữ văn hóa truyền thống;
• Thực hành văn hóa truyền thống;
• Trao truyền văn hóa truyền thống.

Khái niệm chủ thể văn hóa gắn trực tiếp với khái niệm văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số. Cụ thể, khoản 1 Điều 3 Nghị định 269/2026/NĐ-CP quy định:

“Văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số là giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể do cộng đồng các dân tộc thiểu số sáng tạo, gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên sự đa dạng, thống nhất trong nền văn hóa Việt Nam.”

Như vậy, chủ thể văn hóa là những cộng đồng, cá nhân trực tiếp gắn với quá trình nắm giữ, thực hành và trao truyền những giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của dân tộc mình.

1.2. Chủ thể văn hóa được chia thành các nhóm nào?

Khoản 7, 8 và 9 Điều 3 Nghị định 269/2026/NĐ-CP quy định 03 nhóm chủ thể văn hoá, bao gồm: chủ thể văn hóa nòng cốt, chủ thể văn hóa kế cận và chủ thể văn hóa tiềm năng. Cụ thể như sau:

- Chủ thể văn hóa nòng cốt là cá nhân người dân tộc thiểu số sinh sống ổn định tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, am hiểu, có uy tín, nắm vững tri thức, kỹ năng và trực tiếp thực hành, trao truyền, duy trì giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình tại cộng đồng.

- Chủ thể văn hóa kế cận là cá nhân người dân tộc thiểu số sinh sống ổn định tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, có nguyện vọng và được chủ thể văn hóa nòng cốt hoặc cộng đồng lựa chọn để học tập, tiếp nhận, thực hành và kế thừa các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình tại cộng đồng.

- Chủ thể văn hóa tiềm năng là học sinh, sinh viên, thanh niên người dân tộc thiểu số sinh sống ổn định tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; có năng khiếu, sở thích, nguyện vọng và tự nguyện tìm hiểu, tham gia học tập, thực hành văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

1.3. Chủ thể văn hóa nòng cốt phải đáp ứng những tiêu chí nào?

Khoản 2 Điều 7 Nghị định 269/2026/NĐ-CP quy định:

“Chủ thể văn hóa nòng cốt khi đáp ứng các tiêu chí sau đây:
a) Có thời gian tham gia hoạt động thực hành và trao truyền văn hóa truyền thống từ 05 năm trở lên tính đến thời điểm được Ủy ban nhân dân cấp xã lập danh sách;
b) Trong 03 năm gần nhất đã tham gia tối thiểu 03 hoạt động với tư cách là chủ thể văn hóa trực tiếp thực hành, trao truyền văn hóa truyền thống;
c) Đã trực tiếp trao truyền văn hóa truyền thống cho tối thiểu 01 chủ thể văn hóa kế cận;
d) Có ý thức trao truyền tri thức, kỹ năng và cam kết tiếp tục tham gia các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng, bao gồm hoạt động phục hồi văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một và không gian văn hóa, làng, bản, buôn truyền thống cần bảo tồn.”

Theo đó, để được xác định là chủ thể văn hóa nòng cốt, cá nhân không chỉ cần am hiểu và thực hành văn hóa truyền thống mà còn phải đáp ứng các yêu cầu cụ thể về thời gian tham gia, số hoạt động đã thực hiện, việc trao truyền cho người kế cận và cam kết tiếp tục tham gia bảo tồn văn hóa.

Đáng chú ý, thời gian tham gia hoạt động thực hành và trao truyền phải từ 05 năm trở lên. Trong 03 năm gần nhất, cá nhân phải tham gia ít nhất 03 hoạt động với tư cách trực tiếp thực hành, trao truyền và phải đã trực tiếp trao truyền văn hóa truyền thống cho tối thiểu 01 chủ thể văn hóa kế cận.

1.4. Chủ thể văn hóa kế cận phải đáp ứng những tiêu chí nào?

Khoản 3 Điều 7 Nghị định 269/2026/NĐ-CP quy định:

“3. Chủ thể văn hóa kế cận phải đáp ứng các tiêu chí sau đây:
a) Được nghệ nhân nhân dân hoặc nghệ nhân ưu tú hoặc chủ thể văn hóa nòng cốt giới thiệu;
b) Có khả năng tiếp thu các tri thức, kỹ năng và thực hành độc lập một trong những nội dung đã được trao truyền, tiếp nhận từ cộng đồng hoặc từ chủ thể văn hóa nòng cốt;
c) Có tinh thần tự nguyện, ý thức trách nhiệm và cam kết tiếp tục tham gia các hoạt động thực hành, trao truyền văn hóa truyền thống, bao gồm hoạt động phục hồi văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một và không gian văn hóa, làng, bản, buôn truyền thống cần bảo tồn.”

Theo quy định trên, chủ thể văn hóa kế cận trước hết phải được nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú hoặc chủ thể văn hóa nòng cốt giới thiệu.

Bên cạnh đó, cá nhân phải có khả năng tiếp thu tri thức, kỹ năng và có thể thực hành độc lập ít nhất một nội dung đã được trao truyền hoặc tiếp nhận.

Tiêu chí cuối cùng gắn với tinh thần tự nguyện, ý thức trách nhiệm và cam kết tiếp tục tham gia các hoạt động thực hành, trao truyền văn hóa truyền thống.

2. Ai xác định chủ thể văn hóa nòng cốt và chủ thể văn hóa kế cận?

Khoản 1 Điều 7 Nghị định 269/2026/NĐ-CP quy định:

“Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổ chức rà soát, thống kê, đánh giá, lập danh sách các cá nhân đáp ứng tiêu chí chủ thể văn hóa nòng cốt, chủ thể văn hóa kế cận trên địa bàn.”

Như vậy, Ủy ban nhân dân cấp xã là cơ quan thực hiện việc rà soát, thống kê, đánh giá và lập danh sách ban đầu đối với hai nhóm chủ thể này.

Về thủ tục phê duyệt, khoản 4 Điều 7 Nghị định 269/2026/NĐ-CP quy định Ủy ban nhân dân cấp xã rà soát, lựa chọn cá nhân đáp ứng tiêu chí và lập danh sách gửi cơ quan chuyên môn về văn hóa cấp tỉnh.

3. Chủ thể văn hóa tiềm năng được phát triển như thế nào?

Điều 8 Nghị định 269/2026/NĐ-CP quy định việc phát triển chủ thể văn hóa tiềm năng gắn với xây dựng không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống trong cơ sở giáo dục và khu dân cư. Cụ thể như sau:

“Việc xây dựng không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong cơ sở giáo dục và khu dân cư nhằm tạo điều kiện để các chủ thể văn hóa tiềm năng được tìm hiểu, thực hành, trải nghiệm và tiếp cận các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc thiểu số.”

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã căn cứ điều kiện thực tiễn của địa phương để xây dựng và tổ chức thực hiện các đề án, dự án, mô hình không gian trải nghiệm và giáo dục văn hóa truyền thống trong cơ sở giáo dục và khu dân cư.

Nghị định quy định ưu tiên triển khai tại trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông dân tộc bán trú và cơ sở giáo dục có tổ chức mô hình nội trú dành cho học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Hoạt động trải nghiệm và giáo dục văn hóa truyền thống trong cơ sở giáo dục phải phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục, kế hoạch giáo dục của cơ sở, đặc điểm tâm sinh lý của người học và điều kiện thực tiễn của địa phương. Nghị định đồng thời khuyến khích sự tham gia trực tiếp của chủ thể văn hóa nòng cốt và chủ thể văn hóa kế cận trong truyền dạy, hướng dẫn thực hành và trải nghiệm văn hóa truyền thống.

Trên đây là thông tin về “Chủ thể văn hóa là gì? Chủ thế văn hóa được chia thành các nhóm nào?” theo Nghị định 269/2026/NĐ-CP. Vui lòng xem chi tiết Nghị định 269/2026/NĐ-CP trên LuatVietnam.vn và các tính năng liên quan như: Tình trạng hiệu lực, Lược đồ...