Cho phép chủ thể quyền từ chối dùng tác phẩm để huấn luyện AI thương mại? (Dự kiến)

1. Chủ thể quyền có thể từ chối dùng tác phẩm để huấn luyện AI thương mại?

Theo điểm c khoản 3 Điều 58 dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, Luật Sở hữu trí tuệ được đề xuất sửa đổi, bổ sung theo hướng bổ sung quyền tuyên bố từ chối của chủ thể quyền đối với việc sử dụng tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình làm dữ liệu huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo cho mục đích thương mại, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về trí tuệ nhân tạo.

Như vậy, dự thảo đang đề xuất bổ sung quyền tuyên bố từ chối đối với việc sử dụng bốn nhóm đối tượng sau làm dữ liệu huấn luyện AI thương mại:

- Tác phẩm; 

- Cuộc biểu diễn; 

- Bản ghi âm; 

- Ghi hình. 

Đối tượng được thực hiện quyền từ chối theo quy định này là chủ thể quyền đối với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm hoặc ghi hình được sử dụng.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý, Điều 58 dự thảo là điều khoản quy định định hướng sửa đổi, bổ sung các luật có liên quan. Do đó, quy định trên chưa xác định cụ thể hình thức tuyên bố từ chối, thời điểm tuyên bố, phương thức công khai cũng như trách nhiệm của đơn vị phát triển hệ thống AI sau khi nhận được tuyên bố.

Những nội dung này sẽ được quy định cụ thể khi sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ, đồng thời phải bảo đảm đồng bộ với pháp luật về trí tuệ nhân tạo.

2. Khai thác văn bản và dữ liệu trong trường hợp nào không xâm phạm quyền tác giả?

Bên cạnh quyền tuyên bố từ chối đối với hoạt động huấn luyện AI thương mại, điểm b khoản 3 Điều 58 Dự thảo còn đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ theo hướng bổ sung trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả.

Theo đó, hành vi sao chép để khai thác văn bản và dữ liệu có thể thuộc trường hợp ngoại lệ nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện:

- Phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục hoặc đào tạo; 

- Không nhằm mục đích thương mại. 

Dự thảo đồng thời đề xuất quy định rằng thỏa thuận hạn chế ngoại lệ này không có hiệu lực.

Có thể thấy, khoản 3 Điều 58 Dự thảo phân biệt hai trường hợp:

- Sao chép để khai thác văn bản và dữ liệu phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục, đào tạo, không nhằm mục đích thương mại được đề xuất bổ sung vào trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả; 

-Sử dụng tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình làm dữ liệu huấn luyện AI cho mục đích thương mại được đề xuất bổ sung cơ chế để chủ thể quyền tuyên bố từ chối. 

Tuy nhiên, dự thảo mới quy định định hướng sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ, chưa quy định chi tiết tiêu chí xác định mục đích thương mại hoặc cách thức thực hiện hoạt động khai thác văn bản và dữ liệu.

3. Đề xuất bổ sung cơ chế cấp phép tập thể mở rộng

Theo điểm a khoản 3 Điều 58 Dự thảo, Luật Sở hữu trí tuệ còn được đề xuất sửa đổi, bổ sung theo hướng thiết lập cơ chế cấp phép tập thể mở rộng.

Cơ chế này được thực hiện bởi tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan đáp ứng điều kiện về tính đại diện, nhằm phục vụ:

- Khai thác khối lượng lớn tác phẩm; 

- Vận hành sàn giao dịch theo quy định của Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. 

Liên quan đến hoạt động giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, khoản 1 Điều 35 dự thảo quy định sàn giao dịch quyền sở hữu trí tuệ và sản phẩm công nghiệp văn hóa là sàn giao dịch công nghiệp văn hóa chuyên thực hiện việc niêm yết, môi giới, chuyển giao, cấp phép khai thác, đấu giá, mua bán và các hoạt động hỗ trợ giao dịch đối với Quyền sở hữu trí tuệ; Quyền khai thác tài sản trí tuệ; Sản phẩm công nghiệp văn hóa. 

Theo khoản 2 Điều 35, các quyền và sản phẩm này được giao dịch trên sàn khi đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật. Nếu tài sản đang được dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ hoặc đang có tranh chấp thì giao dịch phải tuân thủ quy định của pháp luật có liên quan.

Như vậy, dự thảo đang đề xuất đồng thời nhiều cơ chế liên quan đến việc khai thác quyền tác giả, quyền liên quan trong môi trường số, gồm cấp phép tập thể mở rộng, ngoại lệ khai thác văn bản và dữ liệu không vì mục đích thương mại, cũng như quyền tuyên bố từ chối sử dụng tác phẩm và một số đối tượng quyền liên quan để huấn luyện AI thương mại.

Tuy nhiên, đây đều là những nội dung được đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ theo định hướng. Cơ chế áp dụng cụ thể sẽ phụ thuộc vào quy định được ban hành chính thức sau này.

Trên đây là thông tin liên quan đến việc cho phép chủ thể quyền từ chối dùng tác phẩm để huấn luyện AI thương mại?