Trọng tài thương mại là gì? Phân biệt Trọng tài thương mại và Tòa án trong giải quyết tranh chấp thương mại

Tiêu chí

Trọng tài thương mại

Toà án

Thẩm quyền 

Trọng tài thương mại có thẩm quyền giải quyết các trường hợp thuộc Điều 2 Luật TTTM 2010, bao gồm:

• Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại;

• Tranh chấp giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại; và

• Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài (như tranh chấp trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng, bảo hiểm...)

Có thẩm quyền giải quyết trong hầu hết các vụ việc và tranh chấp nói chung, bao gồm các tranh chấp trong lĩnh vực thương mại. Tuy nhiên, nếu các bên có thoả thuận giải quyết tranh chấp thông qua Trọng tài thương mại thì Toà án không có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp đó. 

Hình thức 

Theo Luật TTTM 2010, có hai hình thức giải quyết tranh chấp thông qua Trọng tài thương mại, bao gồm hình thức Trọng tài quy chế và Trọng tài vụ việc như đã phân tích ở trên. Các bên có thể thoả thuận để lựa chọn hình thức giải quyết tranh chấp phù hợp với nhu cầu và khả năng của mình.

Không có

Thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời

Hội đồng trọng tài có quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu có yêu cầu từ các bên tranh chấp. Tuy nhiên, thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của trọng tài bị giới hạn trong các biện pháp được nêu tại Điều 49 Luật TTTM 2010. 

Các biện pháp khẩn cấp tạm thời mà Toà án có thẩm quyền áp dụng được quy định tại Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trong đó có những biện pháp không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài. 

Thẩm quyền áp dụng các chế tài giải quyết tranh chấp 

Mặc dù không có giới hạn nào về các chế tài được phép áp dụng, nhưng kết quả giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài thường căn cứ vào các chế tài quy định tại Điều 292 Luật Thương mại 2005, bao gồm buộc thực hiện đúng hợp đồng, phạt vi phạm, buộc bồi thường thiệt hại,... và các biện pháp khác do các bên thoả thuận không trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và tập quán thương mại quốc tế.

Khi giải quyết tranh chấp tại Toà án, Hội đồng xét xử cũng có thể áp dụng các loại chế tài thương mại. Ngoài ra, Toà án còn có thẩm quyền áp dụng các chế tài dân sự khác nhằm bảo vệ quyền dân sự được quy định trong Bộ luật Dân sự 2015 theo yêu cầu của các bên (ví dụ như buộc xin lỗi, cải chính công khai)

Các giai đoạn tố tụng 

Phán quyết của trọng tài là chung thẩm theo Điều 4 Luật TTTM 2010, không có cơ chế kháng cáo, kháng nghị phán quyết trọng tài. 

Tuy nhiên, một trong các bên có thể yêu cầu Toà án tuyên huỷ phán quyết trọng tài. Khi đó yêu cầu tuyên hủy phán quyết sẽ được xem xét theo thủ tục tố tụng tại Tòa án. 

Có nhiều cấp xét xử từ sơ thẩm đến phúc thẩm, bản án có thể được xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. 

Tính chất của phiên xét xử 

Một trong những nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là việc giải quyết tranh chấp phải được tiến hành không công khai trừ khi các bên có thoả thuận khác, vì vậy thông tin của các bên như bí mật kinh doanh, thông tin cá nhân,... hầu hết sẽ được bảo mật chặt chẽ. 

Tuy nhiên, nội dung của phán quyết trọng tài có thể được công khai trong một số trường hợp như:

• Khi một bên yêu cầu Toà án huỷ phán quyết trọng tài thì một phần nội dung phán quyết đó có thể được công khai trong quyết định hủy/không hủy của Tòa án. 

• Đối với tranh chấp mà một bên là công ty đại chúng, theo quy định của Luật Chứng khoán, công ty đại chúng sẽ phải công bố thông tin bất thường về phán quyết trọng tài để đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của cổ đông. 

Các bản án, quyết định được công khai nên có thể một số thông tin sẽ được công bố rộng rãi, trừ một số trường hợp Toà án không được công khai bản án theo quy định tại Điều 4 Nghị quyết 03/2017/NQ-HĐTP như bản án, quyết định về vụ việc được Toà án xét xử kín hay vụ việc được Toà án xét xử công khai nhưng có người tham gia tố tụng dưới 18 tuổi. 

Thi hành bản án, phán quyết 

Nhà nước khuyến khích các bên thi hành phán quyết của trọng tài. Trong trường hợp một bên không tự nguyện thi hành phán quyết thì bên còn lại có quyền làm đơn yêu cầu Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền hỗ trợ, buộc thi hành phán quyết trọng tài. 

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc thi hành phán quyết của trọng tài nước ngoài tại Việt Nam có thể gặp trở ngại nếu trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam hoặc nếu quốc gia nơi ban hành phán quyết chưa tham gia Công ước New York 1958.

Bản án và quyết định của Tòa án, sau khi có hiệu lực pháp luật, mang tính bắt buộc thi hành đối với tất cả các đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan. Các bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực thi hành khi đáp ứng điều kiện quy định tại Điều 482 Bộ luật tố tụng dân sự 2015.

Sự hỗ trợ của Tòa án trong hoạt động tố tụng trọng tài

Mặc dù Trọng tài thương mại và Tòa án là hai cơ chế xét xử độc lập với nguyên tắc, thủ tục tố tụng và thẩm quyền riêng, tuy nhiên, Toà án vẫn có thể hỗ trợ Trọng tài trong việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, thay đổi trọng tài viên hay thu thập chứng cứ. Ngoài ra, Toà án cũng thực hiện việc kiểm tra, giám sát các hoạt động của Trọng tài thông qua cơ chế xem xét yêu cầu huỷ phán quyết trọng tài trong trường hợp một bên tham gia tranh chấp có đơn yêu cầu và cung cấp đầy đủ bằng chứng.