Gây thiệt hại trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được loại trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp nào?

1. Gây thiệt hại trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được loại trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp nào?

Điều 6 Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định trường hợp người gây thiệt hại trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được loại trừ trách nhiệm hình sự như sau:

“Điều 6. Loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gây thiệt hại trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số
1. Người nào gây thiệt hại do gặp rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.
2. Người nào trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao mà gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh về quy trình, quy định thực hiện hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn nhưng xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt thì được loại trừ trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Không tham nhũng;
b) Vì lợi ích chung;
c) Các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.” 

Theo quy định nêu trên, có 02 trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gây thiệt hại trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

2.1. Gây thiệt hại do gặp rủi ro dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định

Khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định:

“Người nào gây thiệt hại do gặp rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.”

Theo đó, người gây thiệt hại do gặp rủi ro trong quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được loại trừ trách nhiệm hình sự khi:

• Đã tuân thủ đúng quy trình, quy định; và 
• Áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

2.2. Gây thiệt hại khi thực hiện nhiệm vụ trong trường hợp pháp luật chưa quy định hoặc còn chồng chéo

Khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định:

“Người nào trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao mà gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh về quy trình, quy định thực hiện hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn nhưng xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt thì được loại trừ trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Không tham nhũng;
b) Vì lợi ích chung;
c) Các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.”

Như vậy, trường hợp này áp dụng đối với người gây thiệt hại trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao khi pháp luật chưa có quy định điều chỉnh hoặc các quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đồng thời, việc thực hiện phải xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn, nút thắt và đáp ứng đủ 03 điều kiện:

• Không tham nhũng;

Theo khoản 1 Điều 4 Nghị quyết 37/2026/QH16, không tham nhũng được giải tích là việc không thực hiện các hành vi tham nhũng được quy định trong Luật Phòng, chống tham nhũng, các tội phạm về tham nhũng được quy định trong Bộ luật Hình sự và được Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác theo quy định của pháp luật kết luận bằng văn bản.

• Vì lợi ích chung;

Khoản 2 Điều 4 Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định vì lợi ích chung là vì lợi ích của quốc gia, dân tộc, cộng đồng, của ngành, lĩnh vực, địa phương, vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh mà không vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, không có động cơ vụ lợi.

• Các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Khoản 5 Điều 4 Nghị quyết 37/2026/QH16 giải thích mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư, tạo việc làm, cải thiện kết cấu hạ tầng, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội.

2. Khi đủ căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự thì vụ việc được xử lý thế nào?

Điều 9 Nghị quyết 37/2026/QH16 quy định cách xử lý tương ứng với từng giai đoạn tố tụng khi có đủ căn cứ tại Điều 6 Nghị quyết 37/2026/QH16, cụ thể như sau:

“Điều 9. Không khởi tố vụ án hình sự; tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra vụ án; tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra đối với bị can; tạm đình chỉ, đình chỉ vụ án; tạm đình chỉ, đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo và hoãn phiên tòa

2.Trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, nếu có đủ căn cứ quy định tại Điều 5, Điều 6 hoặc Điều 8 của Nghị quyết này thì Cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra; Viện kiểm sát, Tòa án ra quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo.”

Như vậy, tùy từng giai đoạn tố tụng, cơ quan có thẩm quyền thực hiện như sau:

2.1. Đang giải quyết nguồn tin về tội phạm

Nếu vụ việc đang ở giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm và có đủ căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự theo Điều 6 Nghị quyết 37/2026/QH16 thì Cơ quan điều tra ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự.

2.2. Đang trong giai đoạn điều tra, truy tố 

Trường hợp có đủ căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự theo Điều 6 Nghị quyết 37/2026/QH16 thì cơ quan có thẩm quyền thực hiện như sau:

• Trong giai đoạn điều tra, Cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra;
• Trong giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ vụ án đối với bị can;

2.3. Đang trong giai đoạn xét xử

Trong giai đoạn xét xử, nếu có đủ căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự theo Điều 6 Nghị quyết 37/2026/QH16 thì Tòa án ra quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo.

Trên đây là thông tin về “Gây thiệt hại trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được loại trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp nào?”. Các trường hợp và điều kiện loại trừ trách nhiệm hình sự được quy định cụ thể tại Điều 6 Nghị quyết 37/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 01/9/2026.