Học viên cao học được hưởng quyền lợi gì khi tham gia nghiên cứu khoa học?

1. Học viên cao học được hưởng quyền lợi gì khi tham gia nghiên cứu khoa học?

Theo khoản 7 Điều 9 Nghị định 125/2026/NĐ-CP, ngoài các quyền chung của người học, học viên cao học được tạo điều kiện và ưu tiên tham gia nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời được sử dụng phòng thí nghiệm của cơ sở giáo dục đại học. 

Cụ thể, khoản 7 Điều 9 Nghị định 125/2026/NĐ-CP quy định:

“Ngoài quyền và trách nhiệm quy định tại khoản 5 Điều này, học viên cao học được tạo điều kiện và ưu tiên tham gia nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sử dụng phòng thí nghiệm của cơ sở giáo dục đại học.”

Như vậy, quy định dành riêng cho học viên cao học gồm hai nội dung chính:

• Được tạo điều kiện và ưu tiên tham gia nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo;
• Được sử dụng phòng thí nghiệm của cơ sở giáo dục đại học.

Bên cạnh những quyền lợi riêng nêu trên, học viên cao học còn được hưởng đầy đủ các quyền chung của người học trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được quy định tại khoản 5 Điều 9.

2. Học viên cao học có những quyền chung nào khi nghiên cứu khoa học?

Khoản 5 Điều 9 Nghị định 125/2026/NĐ-CP quy định quyền và trách nhiệm chung của người học trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì khoản 7 Điều 9 xác định học viên cao học được hưởng các quyền tại khoản 5, các quyền này được áp dụng trực tiếp đối với học viên cao học. 

Theo đó, học viên cao học có các quyền sau:

• Được tham gia và hỗ trợ các thủ tục cần thiết để triển khai hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp trong cơ sở giáo dục đại học;
• Được sử dụng cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm và tham gia các nhóm nghiên cứu, dự án cộng đồng, chương trình ươm tạo;
• Được hỗ trợ công bố kết quả nghiên cứu, hưởng quyền sở hữu trí tuệ và các lợi ích hợp pháp khác từ kết quả nghiên cứu theo quy định của pháp luật;
• Được cơ sở giáo dục đại học xem xét miễn hoặc giảm học phí, cấp học bổng, khen thưởng khi có thành tích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo xuất sắc. 

Như vậy, quyền lợi của học viên cao học khi tham gia nghiên cứu khoa học không chỉ giới hạn ở việc được tham gia nhiệm vụ nghiên cứu hay sử dụng phòng thí nghiệm. Nghị định còn tạo cơ sở để người học được hỗ trợ trong toàn bộ quá trình nghiên cứu, từ triển khai hoạt động, tiếp cận cơ sở vật chất cho đến công bố và khai thác kết quả nghiên cứu.

Đáng chú ý, việc miễn hoặc giảm học phí, cấp học bổng và khen thưởng tại điểm d khoản 5 Điều 9 được quy định theo hướng cơ sở giáo dục đại học xem xét khi người học có thành tích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo xuất sắc. Do đó, đây là chính sách được thực hiện thông qua việc xem xét của cơ sở giáo dục đại học theo quy định áp dụng tại cơ sở, thay vì một khoản hỗ trợ mặc nhiên phát sinh đối với mọi học viên cao học tham gia nghiên cứu. 

3. Học viên cao học tham gia nhóm nghiên cứu được hỗ trợ thế nào?

Nghị định 125/2026/NĐ-CP còn tạo cơ chế để người học, trong đó có học viên cao học, tham gia các nhóm nghiên cứu tại cơ sở giáo dục đại học.

Theo khoản 4 Điều 6 Nghị định này, nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh được xây dựng theo nguyên tắc tạo cơ hội cho giảng viên, nghiên cứu viên, người học, nhà khoa học, chuyên gia tham gia nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và bảo đảm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đồng thời, điểm c khoản 1 Điều 8 Nghị định 125/2026/NĐ-CP giao cơ sở giáo dục đại học chủ trì xây dựng, ban hành quy định về ưu đãi, hỗ trợ phát triển nhóm nghiên cứu tiềm năng, nhóm nghiên cứu mạnh và ưu tiên xét tuyển, hỗ trợ học bổng cho người học tham gia hoạt động nghiên cứu của nhóm. 

Quy định này bổ sung thêm cơ chế hỗ trợ đối với học viên cao học khi tham gia nghiên cứu theo mô hình nhóm. Theo đó, nếu tham gia hoạt động nghiên cứu của nhóm nghiên cứu tiềm năng hoặc nhóm nghiên cứu mạnh, người học thuộc phạm vi được cơ sở giáo dục đại học xây dựng chính sách ưu tiên xét tuyển và hỗ trợ học bổng.

Ngoài ra, chính khoản 5 Điều 9 cũng xác định người học được sử dụng cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm và tham gia các nhóm nghiên cứu. Riêng đối với học viên cao học, khoản 7 Điều này tiếp tục nhấn mạnh quyền được tạo điều kiện, ưu tiên tham gia nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và sử dụng phòng thí nghiệm của cơ sở giáo dục đại học.

4. Học viên cao học có được hỗ trợ công bố và hưởng lợi từ kết quả nghiên cứu không?

Có. Điểm c khoản 5 Điều 9 Nghị định 125/2026/NĐ-CP quy định người học được hỗ trợ công bố kết quả nghiên cứu, hưởng quyền sở hữu trí tuệ và các lợi ích hợp pháp khác từ kết quả nghiên cứu theo quy định của pháp luật. Quyền này cũng áp dụng đối với học viên cao học. 

Cơ chế đối với kết quả nghiên cứu tiếp tục được cụ thể hóa tại Điều 10 Nghị định 125/2026/NĐ-CP. Theo đó, cơ sở giáo dục đại học phải ban hành và tổ chức thực hiện quy định nội bộ về quản lý, khai thác tài sản trí tuệ và kết quả nghiên cứu, trong đó xác định quyền sở hữu và cơ chế phân chia lợi ích giữa cơ sở giáo dục đại học, nhóm nghiên cứu, giảng viên và người học, bảo đảm công khai, công bằng và minh bạch. 

Cơ sở giáo dục đại học còn có trách nhiệm hướng dẫn tác giả thực hiện thủ tục đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong nước và quốc tế; đồng thời được sử dụng quỹ phát triển khoa học và công nghệ hoặc nguồn hợp pháp khác để hỗ trợ chi phí đăng ký, duy trì, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Do đó, khi học viên cao học tạo ra kết quả nghiên cứu, quyền lợi không chỉ dừng ở việc được hỗ trợ công bố. Tùy từng kết quả nghiên cứu và quy định áp dụng, người học còn có thể hưởng quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích hợp pháp phát sinh từ kết quả nghiên cứu.

5. Nguồn kinh phí nào hỗ trợ hoạt động nghiên cứu khoa học của học viên cao học từ đâu?

Nghị định 125/2026/NĐ-CP cho phép Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của cơ sở giáo dục đại học hỗ trợ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của người học.

Cụ thể, khoản 4 Điều 20 Nghị định này quy định Quỹ được chi cho hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của người học; đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng nghiên cứu; hỗ trợ hội nghị, hội thảo, công bố quốc tế, đăng ký, bảo hộ và duy trì quyền sở hữu trí tuệ, tư vấn pháp lý, xác định giá trị, thẩm định công nghệ phục vụ thương mại hóa.

Quỹ còn được sử dụng để khen thưởng người học có công bố quốc tế, kết quả nghiên cứu tạo ra tài sản trí tuệ được xác lập hoặc khai thác hiệu quả, công trình khoa học có giá trị hoặc giải thưởng khoa học uy tín. 

Ngoài ra, khoản 5 Điều 20 quy định cơ sở giáo dục đại học phải trích từ nguồn thu học phí với tỷ lệ tối thiểu 8% đối với đại học và 5% đối với cơ sở giáo dục đại học khác để phục vụ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; nội dung chi được áp dụng theo khoản 4 Điều này.

Đây là cơ sở tài chính để cơ sở giáo dục đại học triển khai các hoạt động hỗ trợ nghiên cứu đối với người học, bao gồm học viên cao học, theo các nội dung và cơ chế được Nghị định quy định.

6. Học viên cao học có trách nhiệm gì khi tham gia nghiên cứu khoa học?

Đi cùng với các quyền lợi nêu trên, học viên cao học phải thực hiện các trách nhiệm chung của người học theo khoản 5 Điều 9 Nghị định 125/2026/NĐ-CP.

Theo đó, người học có trách nhiệm tuân thủ liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp và quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, người học có trách nhiệm tham gia công bố công trình khoa học trên tạp chí hoặc hội thảo chuyên ngành phù hợp với trình độ và tính chất nhiệm vụ nghiên cứu được giao.

Điều 15 Nghị định 125/2026/NĐ-CP tiếp tục quy định giảng viên, nghiên cứu viên và người học có trách nhiệm tuân thủ các quy định pháp luật về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp; cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm ban hành quy định nội bộ và thực hiện các biện pháp bảo đảm liêm chính khoa học, đạo đức nghiên cứu.

Như vậy, học viên cao học khi tham gia nghiên cứu khoa học được tạo điều kiện và ưu tiên tham gia nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; được sử dụng phòng thí nghiệm; được hỗ trợ triển khai và công bố nghiên cứu; tham gia nhóm nghiên cứu; hưởng quyền sở hữu trí tuệ và các lợi ích hợp pháp từ kết quả nghiên cứu; đồng thời có thể được xem xét miễn, giảm học phí, cấp học bổng, khen thưởng khi có thành tích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo xuất sắc.

Các quyền lợi này được thực hiện song song với trách nhiệm về liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp và sở hữu trí tuệ.