Doanh nghiệp cổ phần hóa phải kiểm kê, phân loại tài sản như thế nào?

1. Doanh nghiệp cổ phần hóa phải kiểm kê, phân loại tài sản như thế nào?

Theo điểm a, điểm b khoản 1 Điều 3 Thông tư 103/2026/TT-BTC, doanh nghiệp cổ phần hóa phải kiểm kê, phân loại tài sản, nguồn vốn và quỹ đang quản lý, sử dụng tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp. Doanh nghiệp phối hợp với tổ chức tư vấn xác định số lượng, hiện trạng, chất lượng, giá trị sổ sách; kiểm quỹ, đối chiếu tiền gửi và làm rõ tài sản, tiền mặt thừa, thiếu.

Cụ thể, điểm a khoản này yêu cầu việc kiểm kê bao gồm:

• Lập bảng kê xác định đúng số lượng, hiện trạng thực tế, chất lượng và giá trị sổ sách của tài sản hiện có do doanh nghiệp đang quản lý, sử dụng.
• Kiểm quỹ tiền mặt, đối chiếu số dư tiền gửi ngân hàng.
• Xác định tài sản, tiền mặt thừa, thiếu so với sổ kế toán.
• Phân tích rõ nguyên nhân thừa, thiếu và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan.

Sau khi kiểm kê, doanh nghiệp phải phân loại tài sản theo từng nhóm, bao gồm cả tài sản dùng trong sản xuất kinh doanh, tài sản không cần dùng và tài sản không thuộc sở hữu của doanh nghiệp.

Về phạm vi áp dụng, khoản 3 Điều 2 Thông tư xác định đối tượng gồm doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và tổ chức tín dụng được thành lập, tổ chức dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ theo pháp luật về các tổ chức tín dụng, trừ Ngân hàng chính sách.

2. Tài sản đã kiểm kê được phân thành những nhóm nào?

Điểm b khoản 1 Điều 3 Thông tư 103/2026/TT-BTC quy định tài sản đã kiểm kê được phân loại theo các nhóm sau:

• Tài sản dùng trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư; trong đó, nêu rõ: Các khoản đầu tư góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng đất, bằng tiền/tài sản khác (thuyết minh rõ phương án xử lý tài sản đem góp vốn liên doanh khi kết thúc liên doanh với nhà đầu tư nước ngoài); Số cổ phiếu doanh nghiệp cổ phần hóa đã nhận được và đang quản lý, theo dõi trên thuyết minh báo cáo tài chính tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp; Số cổ phiếu/lợi nhuận được chia doanh nghiệp sẽ nhận được sau thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp theo Nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông/Nghị quyết của Hội đồng thành viên, thông báo về quyền nhận cổ tức/lợi nhuận được chia bằng cổ phiếu/phần vốn góp tăng thêm tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp.
• Tài sản không cần dùng, tài sản ứ đọng, tài sản chờ thanh lý.
• Tài sản hình thành từ nguồn Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi (nếu có).
• Tài sản thuê, mượn, vật tư hàng hóa nhận giữ hộ, nhận gia công, nhận đại lý, nhận ký gửi, tài sản nhận góp vốn liên doanh, liên kết và các tài sản khác không phải của doanh nghiệp.
• Các loại tài sản công hiện có tại doanh nghiệp đang quản lý, sử dụng gồm: Tài sản công do Nhà nước giao cho doanh nghiệp quản lý và đã được tính thành phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; Tài sản công do Nhà nước giao cho doanh nghiệp quản lý không tính thành phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Trong đó nêu rõ tài sản công doanh nghiệp không tiếp tục quản lý, sử dụng thực hiện bàn giao cho đối tượng khác quản lý, sử dụng hoặc xử lý theo quy định của pháp luật. Các tài sản này phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định phương án giao, xử lý trước khi tổ chức xác định giá trị doanh nghiệp.
• Tài sản chờ quyết định xử lý của các cơ quan có thẩm quyền.
• Tài sản doanh nghiệp được trang bị thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và tài sản là kết quả nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các tài sản này thực hiện xử lý theo pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và pháp luật khác có liên quan.
• Tài sản khác (nếu có).

3. Kết quả kiểm kê và các tồn tại về tài sản được xử lý ra sao?

3.1. Xử lý tài sản thừa, thiếu và khoản phải nộp ngân sách bị bỏ sót

Theo điểm c khoản 1 Điều 3 Thông tư 103/2026/TT-BTC, căn cứ kết quả kiểm kê, phân loại tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp, doanh nghiệp phải phân tích rõ nguyên nhân và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan đối với tài sản thừa, thiếu.

Cách hạch toán được quy định như sau:

• Đối với tài sản thiếu: Giá trị tài sản thiếu sau khi trừ khoản bồi thường của tổ chức, cá nhân trong trường hợp xác định do nguyên nhân chủ quan được hạch toán vào kết quả kinh doanh khi lập báo cáo tài chính tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp.
• Đối với tài sản thừa: Giá trị tài sản thừa không phải trả được hạch toán vào kết quả kinh doanh khi lập báo cáo tài chính tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp.

Bên cạnh tài sản thừa, thiếu, điểm d khoản này quy định trách nhiệm xử lý khi phát hiện kiểm kê thiếu hoặc bỏ sót các khoản phải nộp ngân sách nhà nước.

Ngay sau khi tự phát hiện hoặc được cơ quan có thẩm quyền phát hiện kê khai thiếu, bỏ sót, doanh nghiệp cổ phần hóa phải kê khai và nộp ngân sách theo quy định. Nếu việc phát hiện diễn ra sau khi doanh nghiệp đã chính thức chuyển sang công ty cổ phần thì công ty cổ phần có trách nhiệm kê khai, nộp ngân sách.

Việc xử lý vi phạm thực hiện theo pháp luật về quản lý thuế và pháp luật có liên quan.

3.2. Xử lý tài sản công chưa được phê duyệt quyết toán

Đối với tài sản công có dự án đầu tư chưa được phê duyệt quyết toán, điểm đ khoản 1 Điều 3 quy định trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu khi xây dựng phương án cổ phần hóa.

Quy định này áp dụng khi tài sản công đã được Nhà nước giao cho doanh nghiệp quản lý, sử dụng và được tính thành phần vốn nhà nước tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp, nhưng dự án đầu tư hình thành tài sản chưa được phê duyệt quyết toán.

Trong trường hợp đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu phải đưa vào phương án cổ phần hóa nội dung xử lý khi quyết toán dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Nội dung xử lý phải tính đến trường hợp giá trị tài sản tăng hoặc giảm so với giá trị khi Nhà nước giao cho doanh nghiệp, bảo đảm phù hợp với hình thức cổ phần hóa theo phương án được phê duyệt.

3.3. Ghi nhận số liệu và đánh giá lại tài sản tiếp tục sử dụng

Về số liệu kế toán, khoản 4 Điều 3 quy định:

“Doanh nghiệp cổ phần hóa không thực hiện điều chỉnh số liệu trong sổ sách kế toán, báo cáo tài chính tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp theo kết quả đánh giá lại đã được cơ quan đại diện chủ sở hữu quyết định và công bố trong kết quả xác định giá trị doanh nghiệp.”

Đối với việc đánh giá lại tài sản hiện vật, điểm a khoản 2 Điều 6 yêu cầu chỉ đánh giá lại những tài sản mà công ty cổ phần tiếp tục sử dụng.

Theo điểm đ khoản này, tài sản cố định đã khấu hao thu hồi đủ vốn; công cụ lao động, dụng cụ quản lý đã phân bổ hết giá trị vào chi phí kinh doanh nhưng công ty cổ phần tiếp tục sử dụng vẫn phải được đánh giá lại để tính vào giá trị doanh nghiệp. Giá trị đánh giá lại không thấp hơn 20% giá trị tài sản, công cụ, dụng cụ mua mới tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp.

Trên đây là thông tin về “Doanh nghiệp cổ phần hóa phải kiểm kê, phân loại tài sản như thế nào?”. Bạn đọc có thể tham khảo chi tiết Thông tư 103/2026/TT-BTC trên LuatVietnam.vn cùng các tính năng Tình trạng hiệu lực, Lược đồ và văn bản liên quan.