Điểm tin VBPL tuần từ 24/10 - 30/10/2025

1. Luật Hình sự

1.1. Hướng dẫn chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân

Nghị quyết 03/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định về chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân có hiệu lực từ 01/11/2025.

Theo đó, người bị kết án tử hình trước ngày 01/7/2025 mà chưa thi hành án thì được chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Bị mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối;

- Bị kết án tử hình về một trong các tội: Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109); Tội gián điệp (Điều 110); Tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114); Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250); Tội tham ô tài sản (Điều 353); Tội nhận hối lộ (Điều 354) và Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421);

- Bị kết án tử hình về Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248) hoặc Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251) nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

Khối lượng, thể tích chất ma túy được xác định trong bản án để quyết định hình phạt bằng hoặc thấp hơn khối lượng, thể tích chất ma túy thấp nhất quy định tại khoản 5 Điều 248 hoặc khoản 5 Điều 251 của Bộ luật Hình sự;

Khối lượng, thể tích chất ma túy được xác định trong bản án để quyết định hình phạt lớn hơn khối lượng, thể tích chất ma túy thấp nhất quy định tại khoản 5 Điều 248 hoặc khoản 5 Điều 251 của Bộ luật Hình sự mà người phạm tội không phải là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy hoặc không có 02 tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trở lên.

1.2. Hướng dẫn tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng hình sự

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 51 và Điều 52 của Bộ luật Hình sự.

Điều 3 Nghị quyết 04 đã nêu cụ thể các tình tiết có thể coi là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự để tòa án xem xét, quyết định:

- Người phạm tội đầu thú là trường hợp sau khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện, người phạm tội tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi phạm tội của mình.

- Người phạm tội tự nguyện nộp lại ít nhất một phần hai số tiền thu lợi bất chính từ hành vi phạm tội hoặc tiền phạt bổ sung theo bản án, quyết định của tòa án.

- Phạm tội trong trường hợp vì phục vụ yêu cầu công tác đột xuất như đi chống bão, lụt, cấp cứu, chống dịch.

- Người bị hại hoặc người đại diện của bị hại xin giảm nhẹ hình phạt cho người phạm tội trong trường hợp chỉ gây tổn hại về sức khoẻ của người bị hại hoặc gây thiệt hại về tài sản.

- Người bị hại cũng có lỗi hoặc thiệt hại do lỗi của người thứ ba…

Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP có hiệu lực từ 15/11/2025.

2. Luật Tài chính

2.1. Hồ sơ đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án PPP

Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 98/2025/TT-BTC quy định mẫu hồ sơ đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, dự án đầu tư kinh doanh; cung cấp, đăng tải thông tin về đầu tư theo phương thức đối tác công tư, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Điều 6 Thông tư 98/2025/TT-BTC quy định nguyên tắc cung cấp, đăng tải thông tin trên Hệ thống như sau:

- Quy định về định dạng tệp tin (file) đính kèm: Các tệp tin đính kèm phải tuân thủ định dạng quy định để đảm bảo tính tương thích và dễ dàng truy cập.

- Xử lý kỹ thuật trong trường hợp Hệ thống gặp sự cố ngoài khả năng kiểm soát: Các biện pháp kỹ thuật cần được áp dụng để xử lý sự cố, đảm bảo Hệ thống hoạt động liên tục và ổn định.

- Quản lý tài khoản và sử dụng chứng thư số: Việc quản lý tài khoản và sử dụng chứng thư số phải tuân theo quy định tại các Điều 5, 6, 7, 8 và 9 của Thông tư số 79/2025/TT-BTC.

- Gửi, nhận văn bản điện tử trên Hệ thống: Quy trình gửi và nhận văn bản điện tử cần được thực hiện theo quy định để đảm bảo tính bảo mật và chính xác.

- Điều kiện hạ tầng công nghệ thông tin: Hạ tầng công nghệ thông tin phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật để hỗ trợ việc cung cấp và đăng tải thông tin.

Thông tư 98/2025/TT-BTC có hiệu lực kể từ ngày 27/10/2025

2.2. Bãi bỏ Thông tư 19/2003/TT-BTC về vốn điều lệ và cổ phiếu quỹ

Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 96/2025/TT-BTC bãi bỏ toàn bộ Thông tư 19/2003/TT-BTC ngày 20/3/2003 của Bộ Tài chính về hướng dẫn điều chỉnh tăng, giảm vốn điều lệ và quản lý cổ phiếu quỹ trong công ty cổ phần.

Thông tư 96/2025/TT-BTC có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/12/2025.

2.3. Chế độ kế toán doanh nghiệp từ 01/01/2026

Bộ Tài Chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp. Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026.

Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, hướng dẫn về chứng từ kế toán, tài khoản kế toán, ghi sổ kế toán, lập và trình bày Báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đối với Ngân sách nhà nước được thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế.

Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn kế toán áp dụng cho:

• Các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế.
• Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện chế độ kế toán hoặc văn bản quy phạm pháp luật về kế toán theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

3. Luật Hành chính

3.1. Cơ cấu, thành phần ứng cử đại biểu HĐND 2026-2031

Ngày 16/10/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 107/2025/UBTVQH15, hướng dẫn việc xác định dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Nghị quyết này có hiệu lực từ ngày thông qua.

Theo đó, việc dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử phải đảm bảo tính dân chủ, công tâm, khách quan và minh bạch. Cần chú trọng đến chất lượng ứng cử viên, đảm bảo cơ cấu hợp lý về số đại biểu từ các tổ chức chính trị, xã hội, đơn vị vũ trang, cơ quan nhà nước và các đơn vị hành chính cấp dưới.

Đặc biệt, cần tăng số lượng đại biểu hoạt động chuyên trách và đảm bảo tỷ lệ hợp lý đại diện cho các tôn giáo, dân tộc, giới tính, độ tuổi, và các ngành nghề khác nhau.

Tỷ lệ ứng cử viên đặc thù quy định như sau:

• Tỷ lệ người dân tộc thiểu số trong danh sách ứng cử phải phù hợp với đặc điểm dân tộc của địa phương.
• Tỷ lệ phụ nữ ứng cử phải đạt ít nhất 35% trong danh sách và phấn đấu đạt 30% trúng cử.
• Tỷ lệ người ngoài Đảng ứng cử phải không dưới 10%.
• Tỷ lệ người trẻ tuổi (dưới 40 tuổi) ứng cử phải không dưới 15%.
• Tỷ lệ đại biểu tái cử từ nhiệm kỳ 2021 - 2026 phải không dưới 30%.

3.2. Hướng dẫn tổ chức hội nghị cử tri và bầu cử bổ sung

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã có Nghị quyết 101/2025/UBTVQH15 quy định chi tiết, hướng dẫn việc tổ chức hội nghị cử tri; việc giới thiệu ứng cử đại biểu HĐND cấp xã ở thôn, tổ dân phố; việc hiệp thương, giới thiệu người ứng cử, lập danh sách người ứng cử, lập danh sách người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND trong bầu cử bổ sung – áp dụng từ 01/11/2025.

Theo đó, Hội nghị cử tri nơi cư trú để lấy ý kiến nhận xét và bày tỏ sự tín nhiệm của cử tri nơi cư trú đối với người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND được tổ chức tại thôn, tổ dân phố nơi người ứng cử thường trú hoặc tạm trú.

Trường hợp không xác định được nơi thường trú hoặc nơi tạm trú thì tổ chức hội nghị cử tri tại thôn, tổ dân phố nơi người ứng cử đang sinh sống.
Trường hợp người ứng cử cư trú tại nhà chung cư chưa có tổ dân phố thì tổ chức hội nghị cử tri tại nhà chung cư nơi người đó sinh sống để lấy ý kiến đối với người ứng cử.

3.3. Quy chế làm việc mẫu của HĐND tỉnh, thành phố

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, Phiên hợp thứ 49 đã thông qua Nghị quyết 103/2025/UBTVQH15 ban hành Quy chế làm việc mẫu của Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh, thành phố.

Theo đó, hoạt động của HĐND phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, phục vụ Nhân dân và chịu sự giám sát của Nhân dân; thực hiện hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

HĐND hoạt động theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số, bảo đảm trách nhiệm giải trình gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực. Đại biểu HĐND bình đẳng trong thảo luận và quyết định các vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND.

Thường trực HĐND, Ban của HĐND chịu trách nhiệm và báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao trước HĐND cùng cấp; ban hành văn bản theo thẩm quyền và được sử dụng con dấu của HĐND cùng cấp để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Tổ đại biểu HĐND báo cáo Thường trực HĐND về kết quả thực hiện các nhiệm vụ được giao.

HĐND giữ mối liên hệ chặt chẽ, thường xuyên với Ủy ban nhân dân (UBND), các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp và các cơ quan hữu quan trọng việc chuẩn bị chương trình, nội dung kỳ họp HĐND và việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao, bảo đảm đúng quy định pháp luật.

3.4. Số lượng Phó Chủ tịch, Phó Trưởng Ban HĐND

Ngày 16/10/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 106/2025/UBTVQH15 quy định về số lượng Phó Chủ tịch và Phó Trưởng Ban của HĐND cấp tỉnh, cấp xã, cùng với việc bố trí đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách. Nghị quyết này có hiệu lực từ ngày được thông qua.

Nghị quyết này áp dụng cho HĐND tại các đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã, bao gồm cả các đơn vị hành chính mới hình thành sau sắp xếp theo quy định của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

- Số lượng Phó Chủ tịch HĐND cấp tỉnh

• Thành phố hình thành từ 3 đơn vị hành chính cấp tỉnh có tối đa 4 Phó Chủ tịch.
• Thành phố hình thành từ 2 đơn vị hành chính cấp tỉnh có tối đa 3 Phó Chủ tịch.
• Tỉnh hình thành sau sắp xếp có tối đa 3 Phó Chủ tịch.
• Đơn vị hành chính cấp tỉnh không sắp xếp có tối đa 2 Phó Chủ tịch.

- Số lượng Phó Trưởng Ban của HĐND cấp tỉnh

• Tỉnh, thành phố từ 3 đơn vị hành chính có tối đa 4 Phó Trưởng Ban.
• Tỉnh, thành phố từ 2 đơn vị hành chính có tối đa 3 Phó Trưởng Ban.
• Ban Dân tộc và Ban Đô thị có số lượng Phó Trưởng Ban tương ứng với số đơn vị hành chính trước sắp xếp.
• Đơn vị hành chính không sắp xếp có tối đa 2 Phó Trưởng Ban mỗi Ban.

- Số lượng Phó Chủ tịch và Phó Trưởng Ban của HĐNH cấp xã

• HĐND cấp xã có 1 Phó Chủ tịch.
• Mỗi Ban của HĐND cấp xã được tính bình quân 2 Phó Trưởng Ban, tùy thuộc vào quy mô và tình hình thực tế của địa phương.

3.5. Quy định về tổ chức các Tòa chuyên trách

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành Thông tư 08/2025/TT-TANDTC quy định việc tổ chức các Tòa chuyên trách tại Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố, Tòa án nhân dân khu vực.