Điểm tin VBPL tuần từ 09/01 - 15/01/2026

1. Luật Hình sự

1.1. Đã có Luật Dẫn độ 2025, số 100/2025/QH15

Luật Dẫn độ 2025, số 100/2025/QH15 là văn bản pháp luật lần đầu tiên điều chỉnh toàn diện, thống nhất về dẫn độ, tách nội dung này ra khỏi Luật Tương trợ tư pháp 2007 trước đây.

Điều 6 Luật Dẫn độ 2025 quy định, Bộ Công an là Cơ quan trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về dẫn độ, đồng thời có trách nhiệm:

- Làm đầu mối trao đổi thông tin, tài liệu liên quan đến dẫn độ;

- Hướng dẫn, lập, gửi và tiếp nhận hồ sơ yêu cầu dẫn độ;

- Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương xem xét, giải quyết yêu cầu dẫn độ của Việt Nam và của nước ngoài;

- Theo dõi, đôn đốc việc thực hiện dẫn độ;

- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật về dẫn độ và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

1.2. Đã có Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025, số 101/2025/QH15

Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025 quy định nguyên tắc, thẩm quyền, điều kiện, trình tự, thủ tục chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù giữa Việt Nam với nước ngoài; trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Việt Nam trong chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù.

Theo Điều 4, việc chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù được thực hiện trên cơ sở các nguyên tắc sau đây:

- Tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và các bên cùng có lợi; phù hợp với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên;

- Trường hợp Việt Nam và nước ngoài không cùng là thành viên của điều ước quốc tế về chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù thì việc chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù được thực hiện theo nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật quốc tế và tập quán quốc tế;

- Tôn trọng, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người đang chấp hành án phạt tù.

Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025 số 101/2025/QH15 có hiệu lực kể từ ngày 01/07/2026

1.3. Đã có Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, số 103/2025/QH15

Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, số 103/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

Luật này điều chỉnh các nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện tương trợ tư pháp về hình sự giữa Việt Nam và nước ngoài, đồng thời quy định trách nhiệm của các cơ quan nhà nước Việt Nam trong việc thực hiện tương trợ tư pháp về hình sự.

Theo Điều 5, tương trợ tư pháp về hình sự được thực hiện trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và các bên cùng có lợi, phù hợp với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Trường hợp Việt Nam và nước ngoài không cùng là thành viên của điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp về hình sự thì việc tương trợ tư pháp về hình sự được thực hiện theo nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật quốc tế và tập quán quốc tế.

2. Luật Hành chính

2.1. Đã có Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025, số 121/2025/QH15

 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân 2025, số 121/2025/QH15 quy định về hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, bao gồm quyền và trách nhiệm của các chủ thể giám sát, cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát và các bên liên quan khác.

Nguyên tắc hoạt động giám sát quy định tại Điều 3, bao gồm:

- Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam.

- Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật.

- Bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, hiệu quả.

- Giám sát toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

- Bảo đảm gắn kết giữa hoạt động giám sát với việc hoàn thiện chính sách, pháp luật, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, địa phương.

- Không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát.

2.2. Cơ cấu tổ chức mới của Bộ Tư pháp

Theo Nghị định 09/2026/NĐ-CP, Bộ Tư pháp là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về: Xây dựng pháp luật; tổ chức thi hành pháp luật; thi hành án dân sự; hành chính tư pháp; bổ trợ tư pháp; công tác pháp chế; kiểm soát thủ tục hành chính (TTHC); quản lý nhà nước các dịch vụ sự nghiệp công trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ. 

Cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp gồm 20 đơn vị gồm:

- 16 đơn vị là các tổ chức hành chính giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước:

• Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật;
• Vụ Tổ chức cán bộ;
• Vụ Hợp tác quốc tế;
• Văn phòng Bộ;
• Cục Quản lý Thi hành án dân sự;
• Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính;
• Cục Pháp luật dân sự - kinh tế;
• Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế;
• Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật;
• Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý;
• Cục Hành chính tư pháp;
• Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước;
• Cục Bổ trợ tư pháp;
• Cục Kiểm soát TTHC;
• Cục Kế hoạch - Tài chính;
• Cục Công nghệ thông tin.

- 04 tổ chức là các đơn vị sự nghiệp công lập phục vụ quản lý nhà nước thuộc Bộ:

• Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý;
• Học viện Tư pháp;
• Tạp chí Dân chủ và Pháp luật;
• Báo Pháp luật Việt Nam.

2.3. Chủ tịch UBND xã có quyền phạt tiền VPHC lĩnh vực hàng không dân dụng đến 50 triệu đồng

Điều 4 Nghị định 17/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Điều 33 Nghị định 162/2018/NĐ-CP. Theo đó, thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân trong xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực hàng không dân dụng như sau:

- Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 50 triệu đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; Áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả khác.

- Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 100 triệu đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; Áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả khác.

2.4. Hồ sơ công nhận kết quả nghiên cứu khoa học được rút gọn, nộp trực tuyến

Điều 2 Nghị định 15/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 18 Nghị định 76/2018/NĐ-CP theo hướng rút gọn hồ sơ công nhận kết quả nghiên cứu khoa học như sau:

Hồ sơ chỉ cần 01 bản giấy hoặc 01 bản điện tử, thay vì phải nộp song song như trước. Thành phần hồ sơ theo quy định mới được tinh gọn, chỉ gồm 03 nhóm tài liệu:

- Văn bản đề nghị công nhận kết quả nghiên cứu;

- Báo cáo về việc chuyển giao, ứng dụng hiệu quả kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong thực tiễn;

- Các tài liệu minh chứng liên quan đến việc chuyển giao, ứng dụng hiệu quả đó. 

Tổ chức, cá nhân đề nghị công nhận kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ được lựa chọn nhiều hình thức nộp hồ sơ:

- Nộp trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia,

- Nộp trực tiếp/qua dịch vụ bưu chính đến cơ quan có thẩm quyền.

2.5. Quỹ từ thiện phải công khai thu chi, kết quả sử dụng tài sản hằng năm trước ngày 31/3

Đây là nội dung nêu tại Nghị định 03/2026/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026.

Cụ thể, khoản 2 Điều 9 Nghị định 03/2026/NĐ-CP quy định hằng năm, quỹ phải công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31 tháng 3.

Đồng thời, quỹ phải báo cáo bằng văn bản khi thay đổi trụ sở chính hoặc Giám đốc; thực hiện chế độ báo cáo tình hình tổ chức, hoạt động, tài sản, tài chính, kèm theo báo cáo kiểm toán (nếu có), gửi trước ngày 31/3 cho các cơ quan có thẩm quyền theo phạm vi hoạt động….

2.6. Sửa đổi thủ tục hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp

Bộ Tư pháp đã ban hành Thông tư 30/2025/TT-BTP sửa đổi một số thủ tục hành chính quy định tại các thông tư trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp. Thông tư này có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Thông tư này điều chỉnh các thủ tục hành chính liên quan đến việc cấp thẻ giám định viên tư pháp, hoạt động của trung tâm tư vấn pháp luật, công nhận đào tạo nghề luật sư ở nước ngoài, và các quy định về công chứng.

- Sửa đổi thủ tục cấp thẻ giám định viên tư pháp

Thông tư sửa đổi quy trình cấp lại thẻ giám định viên tư pháp, bao gồm việc tiếp nhận hồ sơ và thời hạn xử lý. Thẻ giám định viên tư pháp sẽ được cấp lại trong trường hợp bị mất, hỏng hoặc thay đổi thông tin mà không làm thay đổi lĩnh vực giám định. Các mẫu giấy tờ liên quan cũng được cập nhật.

- Thay đổi trong thủ tục tư vấn pháp luật

Thông tư điều chỉnh hồ sơ đăng ký hoạt động của chi nhánh trung tâm tư vấn pháp luật và quy định thời hạn cấp giấy đăng ký hoạt động. Ngoài ra, quy trình thu hồi và cấp lại thẻ tư vấn viên pháp luật cũng được sửa đổi để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

- Công nhận đào tạo nghề luật sư ở nước ngoài

Người đã hoàn thành chương trình đào tạo nghề luật sư ở nước ngoài cần nộp hồ sơ đến Sở Tư pháp để được công nhận tại Việt Nam. Thời hạn xử lý hồ sơ là 07 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

- Quy định về chứng thực giao dịch liên quan đến tài sản

Thông tư quy định rõ ràng về việc chứng thực các giao dịch liên quan đến tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng. Cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai để xác minh quyền sở hữu.

- Bổ sung quy định về bổ nhiệm công chứng viên

Thông tư bổ sung quy định không yêu cầu nộp giấy tờ chứng minh thời gian đóng bảo hiểm xã hội khi thông tin này đã có trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm. Sở Tư pháp sẽ kiểm tra thông tin này trong quá trình bổ nhiệm công chứng viên.

- Nộp và nhận kết quả giải quyết thủ tục hành chính

Cá nhân, tổ chức có thể nộp hồ sơ trực tiếp, trực tuyến hoặc qua bưu chính. Kết quả giải quyết thủ tục hành chính sẽ được trả bằng văn bản giấy và điện tử, cả hai đều có giá trị pháp lý như nhau.

3. Luật Ngân hàng

3.1. Ngân hàng Nhà nước có quyền yêu cầu kiểm toán độc lập khi thanh tra ngân hàng

Ngày 10/01/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 05/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của Thanh tra ngành Ngân hàng, có hiệu lực từ ngày 15/01/2026.

Theo Điều 5 Nghị định 05/2026/NĐ-CP, Ngân hàng Nhà nước có quyền yêu cầu đối tượng thanh tra ngân hàng thực hiện kiểm toán một phần hoặc toàn bộ nội dung về tổ chức, hoạt động, tài chính trong các trường hợp cụ thể sau đây:

- Khi cần đánh giá thực trạng tài chính của đối tượng thanh tra hoặc khi số liệu, tài liệu do đối tượng thanh tra cung cấp có dấu hiệu sai lệch, không đáng tin cậy. 

- Khi nội dung thanh tra vượt quá khả năng chuyên môn, kỹ thuật hoặc nguồn lực của Đoàn thanh tra.

- Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật hoặc theo quyết định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. 

Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước, đối tượng thanh tra ngân hàng phải thuê tổ chức kiểm toán độc lập để thực hiện kiểm toán theo nội dung được yêu cầu.

3.2. Cơ cấu tổ chức quản lý của Ngân hàng Chính sách xã hội

Ngày 10/01/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 06/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội, có hiệu lực từ ngày ký ban hành.

Điều 7 Nghị định này quy định cụ thể về hệ thống tổ chức của Ngân hàng Chính sách xã hội như sau:

- Hội sở chính gồm:

• Hội đồng quản trị và bộ phận giúp việc.
• Ban Kiểm soát;
• Tổng Giám đốc, các Phó Tổng Giám đốc, Kế toán trưởng, Văn phòng và các Ban chuyên môn nghiệp vụ.

- Sở Giao dịch, Trung tâm Đào tạo, Trung tâm Công nghệ thông tin, gồm: Giám đốc, Phó Giám đốc và Phòng chuyên môn nghiệp vụ.

- Cấp tỉnh, gồm:

• Ban Đại diện Hội đồng quản trị Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi là Ban Đại diện Hội đồng quản trị Ngân hàng Chính sách xã hội cấp tỉnh).
• Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội cấp tỉnh, gồm: Giám đốc, Phó Giám đốc và các Phòng chuyên môn nghiệp vụ.

- Cấp xã, gồm:

Ban Đại diện Hội đồng quản trị Ngân hàng Chính sách xã hội xã, phường, đặc khu (sau đây gọi là Ban Đại diện Hội đồng quản trị Ngân hàng Chính sách xã hội cấp xã).

Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội, gồm: Giám đốc, Phó Giám đốc và các Tổ chuyên môn nghiệp vụ.

3.3. Mobile Banking tự động dừng hoạt động khi phát hiện 3 dấu hiệu bất thường từ 01/3/2026

Đây là quy định đáng chú ý tại khoản 2 Điều 1 Thông tư 77/2025/TT-NHNN sửa đổi khoản 4 Điều 8 Thông tư 50/2024/TT-NHNN về an toàn, bảo mật trong cung cấp dịch vụ trực tuyến của ngành Ngân hàng, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026.

Cụ thể, ứng dụng Mobile Banking phải tự động thoát hoặc dừng hoạt động và thông báo rõ lý do cho khách hàng nếu phát hiện một trong 03 dấu hiệu sau:

Thứ nhất, ứng dụng bị gắn trình gỡ lỗi (debugger), đang hoạt động trong môi trường có trình gỡ lỗi; chạy trên môi trường giả lập, máy ảo, thiết bị giả lập; hoặc hoạt động ở chế độ cho phép máy tính giao tiếp trực tiếp với thiết bị Android thông qua Android Debug Bridge (ADB).

Thứ hai, ứng dụng bị chèn mã từ bên ngoài trong quá trình vận hành, bao gồm các hành vi theo dõi hàm đang chạy, ghi lại log dữ liệu truyền qua hàm hoặc API (hook); hoặc ứng dụng bị can thiệp, đóng gói lại (repacking).

Thứ ba, thiết bị của khách hàng đã bị phá khóa (root hoặc jailbreak) hoặc bị mở khóa cơ chế bảo vệ hệ thống (unlock bootloader).

Bên cạnh đó, để phòng ngừa các hình thức gian lận công nghệ cao, đặc biệt là tấn công bằng trí tuệ nhân tạo (Deepfake), Thông tư 77/2025/TT-NHNN yêu cầu giải pháp phát hiện giả mạo sinh trắc học (PAD) phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ISO 30107 cấp độ 2 (Level 2) hoặc tương đương. Các tổ chức cung cấp giải pháp PAD phải được các tổ chức quốc tế uy tín như Liên minh FIDO công nhận.

3.4. Quy định mới về quản lý ngoại hối trong cho vay và thu hồi nợ nước ngoài

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư 79/2025/TT-NHNN hướng dẫn về quản lý ngoại hối đối với việc cho vay ra nước ngoài và thu hồi nợ nước ngoài của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, có hiệu lực từ ngày 31/12/2025.

Thông tư này áp dụng cho các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện các nghiệp vụ cho vay, bao thanh toán, thư tín dụng, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác cho khách hàng là người không cư trú. Ngoài ra, các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động cho vay ra nước ngoài, thu hồi nợ nước ngoài cũng thuộc đối tượng điều chỉnh của Thông tư.

3.5. Quy định về trạng thái vàng của các tổ chức tín dụng

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư 82/2025/TT-NHNN quy định về trạng thái vàng của các tổ chức tín dụng, có hiệu lực từ ngày 12/02/2026.

Trạng thái vàng được xác định là số dư vàng miếng và vàng nguyên liệu phát sinh từ các hoạt động như sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu vàng miếng và nguyên liệu. Trạng thái này được quy đổi sang đồng Việt Nam theo giá vàng quy đổi trạng thái.

Trạng thái vàng của tổ chức tín dụng được xác định vào cuối ngày làm việc và không bao gồm số dư vàng từ các hoạt động trước ngày 10/01/2013. Giới hạn trạng thái vàng cuối ngày không được vượt quá 5% vốn tự có đối với tổ chức sản xuất vàng miếng và 2% đối với tổ chức kinh doanh mua, bán vàng miếng. Tổ chức tín dụng không được duy trì trạng thái vàng âm, trừ khi có sự chấp thuận của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Các tổ chức tín dụng phải gửi báo cáo trạng thái vàng hàng ngày về Ngân hàng Nhà nước chậm nhất vào 14 giờ của ngày làm việc tiếp theo. Báo cáo này bao gồm các chỉ tiêu về số dư vàng đầu ngày, doanh số mua, bán, nhập khẩu, xuất khẩu vàng trong ngày, và số dư vàng cuối ngày.

3.6. Quy định mới về hoạt động của quỹ tín dụng nhân dân

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư 63/2025/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư liên quan đến quỹ tín dụng nhân dân, có hiệu lực từ ngày 16/02/2026.

Thông tư này điều chỉnh các quy định liên quan đến hoạt động của quỹ tín dụng nhân dân, bao gồm việc cấp giấy phép, tổ chức lại, thu hồi giấy phép và thanh lý tài sản.

Theo đó, quỹ tín dụng nhân dân có địa bàn hoạt động liên xã phải đáp ứng điều kiện xếp hạng từ loại khá trở lên. Nếu không đáp ứng, quỹ phải xây dựng phương án xử lý để đảm bảo điều kiện hoạt động liên xã trong thời hạn tối đa 12 tháng. Nếu không thực hiện được, quỹ phải chấm dứt hoạt động tại xã liền kề.