Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể không?

1. Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể không?

Theo khoản 1 Điều 53 Luật Thi hành án hình sự 2025, số 127/2025/QH15, phạm nhân được xem xét hiến mô, bộ phận cơ thể người khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

- Tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể;

- Hiến mô, bộ phận cơ thể cho người thân thích của phạm nhân;

- Đủ điều kiện sức khỏe để hiến mô, bộ phận cơ thể và bảo đảm sức khỏe để tiếp tục chấp hành án sau khi hiến mô, bộ phận cơ thể;

- Tự chịu các chi phí hiến mô, bộ phận cơ thể và chăm sóc sức khỏe bản thân sau khi hiến mô, bộ phận cơ thể;

- Là người bị kết án về tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng thuộc trường hợp phạm tội lần đầu và thời gian chấp hành án còn lại dưới 03 năm.

Như vậy, người đang chấp hành án phạt tù được hiến mô, bộ phận cơ thể cho người thân thích nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên.

2. Trình tự, thủ tục giải quyết trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người như thế nào?

Theo Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP, thủ tục giải quyết nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người của phạm nhân được thực hiện như sau:

Bước 1: Phạm nhân làm đơn tự nguyện hiến 

Phạm nhân đáp ứng điều kiện theo quy định, có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người được cơ sở giam giữ phạm nhân hướng dẫn viết đơn tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể người.

Đơn phải có các nội dung chính sau:

• Họ tên, ngày, tháng, năm sinh, tội danh, mức án, thời gian chấp hành án còn lại của phạm nhân; 

• Nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người; 

• Thông tin và mối quan hệ đối với người dự kiến được nhận mô, bộ phận cơ thể người; 

• Mô hoặc bộ phận cơ thể người có nguyện vọng hiến và cam kết các nội dung theo quy định. 

Đơn của phạm nhân gửi Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam phải kèm theo:

• Đơn đề nghị được nhận mô hoặc bộ phận cơ thể người của người thân thích;

• Giấy tờ hợp pháp chứng minh mối quan hệ giữa phạm nhân và người dự kiến được nhận mô, bộ phận cơ thể người là người thân thích theo quy định (bản chính);

• Văn bản xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền về tình trạng bệnh của người thân thích có nhu cầu ghép mô, bộ phận cơ thể người (bản chính).

Bước 2: Kiểm tra hồ sơ và điều kiện của phạm nhân

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được đơn của phạm nhân và tài liệu quy định, Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam kiểm tra đối chiếu điều kiện quy định để xem xét, giải quyết.

*Trường hợp đủ điều kiện

- Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam thông báo bằng văn bản cho phạm nhân và người thân thích của phạm nhân, đồng thời phối hợp với cơ sở y tế có đủ điều kiện lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người để tổ chức tư vấn sức khỏe, tư vấn tâm lý, khám sức khỏe, kiểm tra các điều kiện y tế để xác nhận về điều kiện theo quy định của phạm nhân. 

- Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày hoàn thành việc khám sức khỏe, tư vấn và kiểm tra các điều kiện y tế, cơ sở y tế có trách nhiệm gửi văn bản xác nhận phạm nhân đủ hoặc không đủ điều kiện cho cơ sở giam giữ phạm nhân để làm căn cứ thực hiện các bước tiếp theo.

*Trường hợp không đủ điều kiện

Trường hồ sơ hoặc điều kiện không bảo đảm theo quy định thì Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam trả lời bằng văn bản cho phạm nhân và người thân thích của phạm nhân và phải nêu rõ lý do.

Bước 3: Hoàn thiện hồ sơ đề nghị cơ quan có thẩm quyền quyết định

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản của cơ sở y tế xác nhận phạm nhân đủ điều kiện, cơ sở giam giữ phạm nhân hoàn thiện hồ sơ báo cáo Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Quốc phòng xem xét, quyết định. 

Hồ sơ gồm:

• Báo cáo đề nghị cho phạm nhân được thực hiện hiến mô, bộ phận cơ thể của cơ sở giam giữ phạm nhân;

• Đơn tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể người của phạm nhân và các tài liệu quy định tại điểm a, b, c khoản 1 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP;

• Văn bản xác nhận của cơ sở y tế có thẩm quyền về việc phạm nhân đủ điều kiện theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 53 Luật Thi hành án hình sự 2025;

• Tài liệu khác có liên quan (nếu có).

Bước 4: Quyết định đồng ý hoặc không đồng ý

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Quốc phòng có trách nhiệm xem xét, quyết định và trả lời bằng văn bản về việc đồng ý hoặc không đồng ý cho phạm nhân hiến mô, bộ phận cơ thể người; trường hợp không đồng ý phải nêu rõ lý do.

Bước 5: Tổ chức việc hiến mô, bộ phận cơ thể

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản đồng ý của Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Quốc phòng, cơ sở giam giữ phạm nhân phối hợp với cơ sở y tế có đủ điều kiện lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người tổ chức thực hiện các trình tự, thủ tục, chế độ, chính sách đối với phạm nhân hiến mô, bộ phận cơ thể người theo quy định của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác 2006.

Trước khi trích xuất phạm nhân ra khỏi cơ sở giam giữ phạm nhân để thực hiện hiến mô, bộ phận cơ thể người, cơ sở giam giữ phạm nhân phải:

• Xây dựng kế hoạch, phương án bảo đảm an ninh, an toàn; 

• Phân công lực lượng giám sát, 

• Quản lý chặt chẽ phạm nhân trong suốt quá trình di chuyển, khám, phẫu thuật, điều trị và hồi phục; 

• Có biện pháp phòng ngừa phạm nhân vi phạm pháp luật.

Cơ sở y tế thực hiện việc lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người có trách nhiệm:

• Bảo đảm an toàn chuyên môn; 

• Xác nhận tình trạng sức khỏe của phạm nhân sau khi thực hiện hiến mô, bộ phận cơ thể người 

• Thông báo bằng văn bản cho cơ sở giam giữ phạm nhân về việc phạm nhân đủ điều kiện sức khỏe để tiếp tục chấp hành án.

Bước 6: Đưa phạm nhân trở lại cơ sở giam giữ

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được thông báo của cơ sở y tế xác nhận phạm nhân đủ sức khỏe, cơ sở giam giữ phạm nhân tổ chức đưa phạm nhân về tiếp tục chấp hành án.

Bước 7: Điều chỉnh chế độ lao động, học tập và chăm sóc sức khỏe

Trong thời gian trước và sau khi hiến mô, bộ phận cơ thể người, căn cứ kết luận chuyên môn và chỉ định bằng văn bản của cơ sở y tế có thẩm quyền về tình trạng sức khỏe của phạm nhân, Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam quyết định bằng văn bản việc tạm dừng hoặc điều chỉnh chế độ lao động, học văn hóa, học nghề đối với phạm nhân. Việc điều chỉnh bao gồm:

• Giảm thời gian lao động

• Chuyển sang công việc nhẹ hơn

• Tạm dừng tham gia lao động, học tập trong thời gian điều trị, hồi phục 

• Áp dụng chế độ sinh hoạt phù hợp với tình trạng sức khỏe thực tế.

Phạm nhân tự chịu các chi phí liên quan đến việc hiến mô, bộ phận cơ thể người và chi phí chăm sóc sức khỏe của bản thân sau khi hiến, bao gồm chi phí khám, điều trị, thuốc và các chi phí phát sinh khác theo quy định của pháp luật. 

Cơ sở giam giữ phạm nhân tạo điều kiện để phạm nhân được theo dõi sức khỏe theo chỉ định của bác sĩ.

Lưu ý: Trong quá trình giải quyết việc phạm nhân hiến mô, bộ phận cơ thể người, cơ sở giam giữ phạm nhân có trách nhiệm thông báo bằng văn bản và gửi kèm bản sao hồ sơ, tài liệu có liên quan cho Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh nơi cơ sở giam giữ phạm nhân đóng quân để thực hiện chức năng kiểm sát theo quy định của pháp luật trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi:

- Tiếp nhận đơn tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể người của phạm nhân;

- Có văn bản của Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an hoặc Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Quốc phòng về việc đồng ý hoặc không đồng ý cho phạm nhân hiến mô, bộ phận cơ thể người;

- Tổ chức thực hiện việc trích xuất phạm nhân ra khỏi cơ sở giam giữ phạm nhân để lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.

3. Nguyên tắc thi hành án hình sự được quy định như thế nào?

Theo Điều 4 Luật Thi hành án hình sự 2025, số 127/2025/QH15 quy định về nguyên tắc thi hành án hình sự như sau:

- Tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

- Bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải nghiêm chỉnh chấp hành.

- Bảo đảm nhân đạo xã hội chủ nghĩa; tôn trọng danh dự, nhân phẩm, quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án, người chấp hành biện pháp tư pháp, quyền, lợi ích hợp pháp của pháp nhân thương mại chấp hành án.

- Kết hợp trừng trị và giáo dục cải tạo trong việc thi hành án; áp dụng biện pháp giáo dục cải tạo phải trên cơ sở tính chất, mức độ phạm tội, độ tuổi, sức khỏe, giới tính, trình độ học vấn và các đặc điểm nhân thân khác của người chấp hành án.

- Khuyến khích người chấp hành án ăn năn hối cải, tích cực học tập, lao động cải tạo, tự nguyện bồi thường thiệt hại.

- Bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo hành vi, quyết định trái pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong thi hành án hình sự.

- Bảo đảm sự tham gia của cơ quan, tổ chức, cá nhân và gia đình trong hoạt động thi hành án hình sự, tái hòa nhập cộng đồng theo quy định của pháp luật.

- Ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động thi hành án hình sự.