9 điểm đáng chú ý tại Nghị quyết 105/NQ-CP về xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị

1. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính

Nghị quyết 105/NQ-CP yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy; phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp và giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp, khắc phục chồng chéo, chồng lấn, nhất là các nhiệm vụ liên thông giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã.

Đồng thời, phải rà soát, xây dựng, ban hành hoặc trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm phân cấp, phân quyền triệt để giữa Chính phủ, Thủ tướng với các bộ, ngành và chính quyền địa phương; giữa các cấp chính quyền và cơ quan chuyên môn, gắn với kiểm tra, giám sát và rà soát tính khả thi.

Cùng với đó, Nghị quyết yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; hoàn thiện quy định, hướng dẫn về hồ sơ, quy trình nghiệp vụ, thủ tục hành chính đã phân cấp; cắt giảm, đơn giản hóa, chuẩn hóa và số hóa hồ sơ, bảo đảm phù hợp thực tiễn và năng lực cán bộ. Nhiều nhiệm vụ trong nhóm này phải hoàn thành trong Quý II/2026.

2. Yêu cầu rà soát, sửa đổi hàng loạt quy định pháp luật khắc phục chồng chéo

Nghị quyết 105/NQ-CP giao các bộ, cơ quan ngang bộ khẩn trương rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật tại các luật để bảo đảm phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết số 190/2025/QH15 ngày 19/02/2025 của Quốc hội về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước. Đồng thời, các bộ phải rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo ngành, lĩnh vực phụ trách để kịp thời ban hành mới, sửa đổi, bổ sung, bảo đảm khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Nghị quyết còn nêu rõ các lĩnh vực được ưu tiên rà soát, hoàn thiện gồm tài chính - ngân sách, đất đai và quy hoạch, cải cách hành chính và chuyển đổi số, phát triển khoa học - công nghệ, tổ chức bộ máy, cán bộ, chế độ chính sách, giáo dục và đào tạo.

Phụ lục I xác định nhiệm vụ xây dựng, ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo yêu cầu của Nghị quyết số 190/2025/QH15 và các văn bản liên quan phải hoàn thành trước ngày 01/3/2027.

3. Tiếp tục tinh gọn bộ máy hành chính, bảo đảm một việc chỉ do một cơ quan chủ trì

Ở nhóm nhiệm vụ về sắp xếp tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước, Nghị quyết 105/NQ-CP yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương tiếp tục rà soát, sắp xếp tinh gọn các tổ chức bên trong thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm yêu cầu tinh, gọn, mạnh.

Cùng với đó là rà soát, hoàn thiện quy định về chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của các cơ quan, đơn vị, tổ chức thuộc phạm vi quản lý, hướng tới xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân, chuyên nghiệp, hiện đại, trong sạch, vững mạnh, công khai, minh bạch, hiệu quả.

Phụ lục I nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm một tổ chức có thể làm nhiều việc, một việc chỉ do một tổ chức chủ trì và chịu trách nhiệm chính, nâng cao hiệu quả quản lý đa ngành, đa lĩnh vực, không chồng chéo, chồng lấn, không bỏ sót nhiệm vụ. 

4. Tiếp tục sắp xếp lại đơn vị sự nghiệp công lập, trường học, cơ sở y tế theo định hướng cụ thể

Nghị quyết yêu cầu thực hiện sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, cơ sở giáo dục, cơ sở y tế và doanh nghiệp nhà nước theo định hướng của Trung ương, hoàn thành trong Quý III/2026.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ, ngành, cơ bản giữ ổn định các đơn vị hiện có, đồng thời rà soát, sắp xếp các đơn vị chưa phù hợp; các đơn vị cung ứng dịch vụ công thiết yếu được tổ chức theo hướng tinh gọn, hiệu quả, còn lại phải bảo đảm tự chủ chi thường xuyên trở lên.

Đối với địa phương, việc sắp xếp được quy định cụ thể theo từng lĩnh vực. Trong giáo dục nghề nghiệp, mỗi tỉnh, thành phố có tối đa không quá 03 trường; các trường trung cấp, cao đẳng được sắp xếp, sáp nhập phù hợp.

Đối với giáo dục phổ thông, bảo đảm mỗi đơn vị hành chính cấp xã có đủ trường mầm non, tiểu học và trung học cơ sở. Trong lĩnh vực y tế, giữ nguyên hệ thống bệnh viện công lập cấp tỉnh, kiện toàn hệ thống y tế cơ sở và tổ chức lại theo mô hình khu vực.

5. Chính quyền số, cơ sở dữ liệu liên thông và một cửa số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm

Nghị quyết 105/NQ-CP yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung xây dựng chính quyền số, xã hội số, công dân số, bình dân học vụ số theo chỉ đạo của Trung ương; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành và liên thông với dữ liệu quốc gia; tổ chức một cửa liên thông số, kết nối dân cư - đất đai - an sinh - doanh nghiệp, cập nhật thời gian thực từ cơ sở tới Trung ương.

Bên cạnh đó là yêu cầu đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm vận hành đồng bộ các hệ thống thông tin, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia, quản trị địa phương, nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp, phục vụ Nhân dân và doanh nghiệp; khẩn trương rà soát các hệ thống thông tin, phần mềm, ứng dụng thuộc phạm vi quản lý để giải quyết dứt điểm các tồn tại, vướng mắc, bảo đảm thông suốt, đáp ứng yêu cầu người dùng.

Phụ lục I xác định rõ trong Quý II/2026 phải ban hành các quy định liên quan đến xây dựng cơ sở dữ liệu, liên thông dữ liệu và đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin; còn việc đầu tư, nâng cấp hạ tầng và xây dựng cơ sở dữ liệu được thực hiện thường xuyên.

Nghị quyết cũng giao nhiệm vụ rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định, hướng dẫn về tổ chức một cửa liên thông số, kết nối dân cư - đất đai - an sinh - doanh nghiệp cập nhật thời gian thực từ cơ sở tới Trung ương trong năm 2026.

6. Công tác cán bộ phải gắn với vị trí việc làm, sản phẩm cụ thể và kiểm soát quyền lực

Nghị quyết yêu cầu triển khai nghiêm các quy định của Luật Cán bộ, công chức năm 2025, Luật Viên chức năm 2025 và văn bản hướng dẫn, nhất là trong tuyển dụng, đánh giá, đào tạo, sử dụng cán bộ, công chức, viên chức, bảo đảm dân chủ, công khai, khách quan, gắn với sản phẩm cụ thể, vị trí việc làm và tiêu chuẩn chức danh. Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương phải rà soát, xây dựng và hoàn thiện vị trí việc làm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị.

Nghị quyết cũng yêu cầu khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm; chú trọng phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài; tăng cường cán bộ cho địa bàn khó khăn, lĩnh vực trọng yếu; đồng thời kiểm soát chặt chẽ quyền lực, khắc phục hạn chế trong công tác cán bộ, đấu tranh với các hành vi chạy chức, chạy quyền, nâng cao trách nhiệm và kịp thời thay thế cán bộ yếu kém, sai phạm.

Phụ lục I giao nhiệm vụ rà soát, phê duyệt vị trí việc làm và tỷ lệ công chức, viên chức theo vị trí việc làm làm cơ sở xác định biên chế giai đoạn 2026-2031; tổ chức đào tạo bắt buộc về chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực quản trị, trong đó có quản trị dữ liệu.

Đồng thời tham mưu ban hành các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành Luật, trong đó có Nghị định về vị trí việc làm viên chức trong tháng 4/2026 và các Nghị định về quản lý biên chế, số lượng người làm việc trong Quý II/2026.

7. Yêu cầu nghiên cứu cải cách tiền lương, phụ cấp

Trong nhóm nhiệm vụ về quản lý cán bộ, công chức, viên chức, Nghị quyết yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương nghiên cứu, đề xuất cải cách chế độ tiền lương, phụ cấp cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và lực lượng vũ trang phù hợp với yêu cầu thực tiễn về sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và tinh giản biên chế.

Đồng thời, Bộ Nội vụ được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng đề án cải cách chế độ tiền lương, phụ cấp cho các đối tượng nêu trên.

Phụ lục I xác định cụ thể nhiệm vụ “tham mưu xây dựng Đề án tổng thể cải cách chế độ tiền lương, phụ cấp phù hợp với yêu cầu thực tiễn sắp xếp, tổ chức lại bộ máy và tinh giản biên chế”, cơ quan chủ trì là Bộ Nội vụ, cấp trình là Bộ Chính trị và thời hạn hoàn thành là Quý II/2026. 

8. Việc bố trí số lượng cấp phó phải được kiểm soát và bảo đảm đúng quy định đến hết năm 2030

Nghị quyết 105/NQ-CP yêu cầu giao và quản lý biên chế phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, đặc điểm, tính chất của từng cơ quan, đơn vị, tổ chức và việc sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy; bố trí, sắp xếp số lượng lãnh đạo cấp phó phù hợp, bảo đảm đến hết năm 2030 số lượng cấp phó của cơ quan, tổ chức hành chính nhà nước thực hiện đúng quy định.

Cùng với đó, ở nhóm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát, Nghị quyết yêu cầu kiểm tra việc thực hiện quy định của Đảng, quy định pháp luật về bố trí, sắp xếp số lượng lãnh đạo cấp phó, bảo đảm đến hết năm 2030 số lượng cấp phó của cơ quan, tổ chức trong hệ thống hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện đúng theo quy định.

Phụ lục I cũng xác định đây là nhiệm vụ kiểm tra, giám sát được thực hiện thường xuyên hoặc theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền.

9. Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý Nhà nước

Nghị quyết yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm trong hoạt động quản lý nhà nước.

Theo đó, bộ, ngành phải thường xuyên kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc thực hiện các quy định mới về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; kịp thời phát hiện, giải quyết những khó khăn, vướng mắc, những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn; đề xuất hoặc theo thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, ban hành văn bản quy phạm pháp luật có liên quan.

Nghị quyết cũng yêu cầu có hình thức động viên, biểu dương, khen thưởng kịp thời đối với tập thể, cá nhân gương mẫu, thực hiện đạt kết quả tốt; đồng thời chấn chỉnh, uốn nắn, xử lý nghiêm minh những tổ chức, cá nhân, nhất là người đứng đầu, không thực hiện hoặc né tránh, thiếu quyết tâm, thực hiện không đúng quy định, không đạt mục tiêu, yêu cầu của cấp có thẩm quyền đề ra.

Nội dung này được thể hiện cả trong phần nhiệm vụ, giải pháp và trong Phụ lục I về triển khai chương trình hành động.

Trên điểm đáng chú ý tại Nghị quyết 105/NQ-CP về xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.