Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi: Tổng hợp điểm mới đáng chú ý

1. Đề xuất bỏ hình phạt tử hình với 6 tội danh

Một trong những những điểm mới đáng chú ý tại dự thảo Bộ luật Hình sự là Bộ Công an tiếp tục đề xuất xóa bỏ hình phạt tử hình đối với 06 tội danh, thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình chỉ còn đối với 04/10 tội danh.

Cụ thể, theo dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, đề xuất bỏ hình phạt tử hình ở 06 tội danh sau:

• Tội bạo loạn (Điều 112);
• Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142);
• Tội mua bán trái phép chất ma tuý (Điều 251);
• Tội chống loài người (Điều 422);
• Tội phạm chiến tranh (Điều 423);
• Bỏ 01 tội danh có hình phạt tử hình do nhập Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) vào Tội khủng bố (Điều 299).

Như vậy, sau khi điều chỉnh, dự thảo Bộ luật Hình sự 2026 dự kiến còn lại 04 tội danh có hình phạt tử hình là:

• Tội phản bội Tổ quốc (Điều 107);
• Tội giết người (Điều 123);
• Tội khủng bố (Điều 299);
• Tội sản xuất trái phép chất ma tuý (Điều 248).

2. Nhập Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) vào Tội khủng bố (Điều 299)

Theo Bộ Công an, việc nhập hai tội danh này và bổ sung tình tiết “nhằm chống chính quyền nhân dân” ở Phần chung của Bộ luật Hình sự sẽ tạo điều kiện thuận lợi trong thực tiễn áp dụng xử lý đối với loại tội phạm này, đáp ứng yêu cầu chính trị, pháp luật, cũng như hợp tác quốc tế.

3. Bổ sung xử lý hành vi dùng AI giả mạo giọng nói, hình ảnh để chiếm đoạt tài sản

Đây là điểm mới quan trọng tại dự thảo Bộ luật Hình sự trong thời đại công nghệ số ngày càng phát triển. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 290 dự thảo Bộ luật Hình sự, quy định người nào thực hiện một trong những hành vi sau đây thì bị phạt cảnh cáo không giam giữ đến 03 năm hoặc bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm, bao gồm:

- Hành vi sử dụng thông tin về tài khoản, thẻ ngân hàng, dữ liệu định danh điện tử, dữ liệu xác thực điện tử hoặc thông tin thanh toán khác của cơ quan, tổ chức, cá nhân để chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ;

- Làm, tàng trữ, mua bán, sử dụng, lưu hành thẻ ngân hàng giả nhằm chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ;

- Truy cập bất hợp pháp vào tài khoản số, tài khoản thanh toán của cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm chiếm đoạt tài sản;

- Thực hiện hành vi gian dối trong giao dịch điện tử hoặc hoạt động trên không gian mạng nhằm chiếm đoạt tài sản;

- Thiết lập, cung cấp trái phép dịch vụ viễn thông, internet nhằm chiếm đoạt tài sản;

- Sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo hoặc phương tiện công nghệ khác để giả mạo giọng nói, hình ảnh, sinh trắc học, thông tin xác thực của các tổ chức, cá nhân.

Như vậy, nếu quy định này được thông qua, hành vi lợi dụng AI để giả mạo giọng nói, hình ảnh, sinh trắc học hoặc thông tin xác thực nhằm chiếm đoạt tài sản sẽ có thể bị xử lý hình sự. Với khung cơ bản, người vi phạm có thể đối mặt với mức phạt tù đến 03 năm.

4. Bổ sung các tội danh liên quan đến dữ liệu cá nhân

Đáng chú ý là dự thảo bổ sung các tội danh liên quan đến dữ liệu cá nhân, gồm:

• Tội xâm phạm dữ liệu cá nhân (Điều 159a);
• Tội mua, bán trái phép dữ liệu cá nhân (Điều 159b);
• Tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân (Điều 159c) .

Theo dự thảo, hành vi thu thập, xử lý, trao đổi, tặng cho, công khai hóa, chiếm đoạt, sử dụng trái phép hoặc cố ý làm lộ, mất dữ liệu cá nhân của người khác có thể bị xử lý hình sự nếu đáp ứng các dấu hiệu định tội. Pháp nhân thương mại phạm tội cũng có thể bị xử lý với mức phạt tiền lên đến hàng tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn trong một số trường hợp.

Đối với hành vi mua, bán trái phép dữ liệu cá nhân, dự thảo quy định nhiều khung xử lý khác nhau căn cứ vào số lượng dữ liệu bị mua bán, mức thu lợi bất chính, tính chất tổ chức, chuyên nghiệp hoặc việc sử dụng phương tiện điện tử để phạm tội.

5. Đề xuất nộp tiền để được hưởng án treo thay thế hình phạt tù

Theo Điều 65 dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, quy định về án treo theo hướng bổ sung trường hợp khi xử phạt tù không quá 05 năm, nếu xét thấy không cần bắt người phạm tội chấp hành hình phạt tù và không thuộc trường hợp được hưởng án treo theo khoản 1 Điều 65 dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, Tòa án có thể quyết định cho hưởng án treo, xác định mức tiền phải nộp để thay thế hình phạt tù và ấn định thời gian thử thách từ 01 năm đến 02 năm.

Nếu được thông qua, đây sẽ là điểm mới đáng chú ý trong chính sách hình sự, góp phần đa dạng hóa biện pháp xử lý, giảm áp lực thi hành án phạt tù nhưng vẫn bảo đảm tính răn đe, giáo dục.

6. Bổ sung trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự

Theo dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi quy định các trường hợp được lợi trừ trách nhiệm hình sự bao gồm:

• Sự kiện bất ngờ (Điều 20);
• Sự kiện bất khả kháng (Điều 20a); 
• Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự (Điều 21);
• Phòng vệ chính đáng (Điều 22);
• Tình thế cấp thiết (Điều 23);
• Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội (Điều 24);
• Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới hoặc thử nghiệm mô hình kinh doanh mới (Điều 25);
• Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên (Điều 26);
• Thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang (Điều 26a).

So với luật hiện hành, dự thảo Bộ luật Hình sự đã bổ sung thêm 02 trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự là sự kiện bất khả kháng và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.

Trên đây là nội dung bài viết: Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi: Tổng hợp điểm mới đáng chú ý...