10 điểm mới Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng sửa đổi, số 05/2026/UBTVQH16

1. Bổ sung khái niệm người có công với cách mạng

Trước đây, theo Điều 3 Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2020, số 02/2020/UBTVQH14 quy định người có công với cách mạng gồm 12 nhóm đối tượng, nhưng chưa có quy định giải thích thế nào là người có công với cách mạng.

Theo Điều 3 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 được sửa đổi bổ sung bởi khoản 1 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định:

Người có công với cách mạng là người có công lao, cống hiến trong sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận.

Như vậy, Pháp lệnh mới đã bổ sung khái niệm người có công với cách mạng, đồng thời tách rõ khái niệm người có công với cách mạng; các nhóm người có công được hưởng chế độ ưu đãi; thân nhân của người có công được hưởng chế độ ưu đãi. Quy định này tạo cơ sở thống nhất khi xác định đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của chính sách ưu đãi người có công.

 

2. Nâng mục tiêu bảo đảm mức sống của người có công lên mức trung bình khá

Trước đây, theo khoản 2 Điều 6 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14:

Chế độ ưu đãi người có công với cách mạng và thân nhân của người có công với cách mạng phải được xác định và điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ; bảo đảm mức sống của người có công với cách mạng bằng hoặc cao hơn mức trung bình của cộng đồng dân cư nơi cư trú.

Theo khoản 2 Điều 6 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 được sửa đổi tại khoản 3 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16:

Chế độ ưu đãi người có công với cách mạng và thân nhân của người có công với cách mạng được xác định và điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ; bảo đảm người có công với cách mạng và gia đình người có công với cách mạng có mức sống từ trung bình khá trở lên so với mức sống của cộng đồng dân cư nơi cucư trú.

Như vậy, Pháp lệnh mới nâng mục tiêu bảo đảm mức sống từ bằng hoặc cao hơn mức trung bình lên từ trung bình khá trở lên. Đồng thời, phạm vi bảo đảm mức sống được mở rộng từ người có công sang cả gia đình người có công với cách mạng.

3. Bổ sung trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng sống tại gia đình

Trước đây, theo Điều 9 và Điều 12 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14, người hoạt động cách mạng trước ngày 01/01/1945 và người hoạt động cách mạng từ ngày 01/01/1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 được hưởng trợ cấp, bảo hiểm y tế, điều dưỡng, hỗ trợ nhà ở và các chế độ ưu đãi khác;

Theo khoản 4 và khoản 6 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định bổ sung:

• Trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng trước ngày 01/01/1945 sống ở gia đình;

• Trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng từ ngày 01/01/1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 sống ở gia đình.

Ngoài ra, khoản 5 và khoản 7 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 còn bổ sung bảo hiểm y tế đối với người phục vụ hai nhóm người hoạt động cách mạng nêu trên.

Như vậy, từ ngày 01/01/2027, người phục vụ hai nhóm người hoạt động cách mạng sống tại gia đình được bổ sung trợ cấp người phục vụ và bảo hiểm y tế.

Đây là thay đổi trực tiếp mở rộng chế độ ưu đãi, hỗ trợ người thực tế chăm sóc người hoạt động cách mạng tại gia đình.

4. Thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên khi từ trần được xem xét công nhận liệt sĩ

Theo điểm l khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 quy định:

• Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên được xem xét công nhận liệt sĩ khi vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong;

• Đồng thời phải có bệnh án điều trị vết thương tái phát và biên bản kiểm thảo tử vong.

Theo điểm i khoản 1 Điều 14 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 được sửa đổi tại khoản 8 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định:

• Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát; hoặc

• Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết thì được xem xét công nhận liệt sĩ.

Như vậy, đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên, Pháp lệnh mới không còn quy định điều kiện phải chết do vết thương tái phát. Đối với người có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%, điều kiện chết do vết thương tái phát vẫn được duy trì.

5. Bỏ yêu cầu hành động phải “đặc biệt dũng cảm” để xem xét công nhận liệt sĩ, thương binh

Trước đây, theo điểm k khoản 1 Điều 14 và điểm k khoản 1 Điều 23 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 quy định:

• Người hy sinh hoặc bị thương phải có hành động đặc biệt dũng cảm cứu người, cứu tài sản của Nhà nước, của Nhân dân hoặc ngăn chặn, bắt giữ người phạm tội;

• Hành động đó phải là tấm gương có ý nghĩa tôn vinh, giáo dục và lan tỏa rộng rãi trong xã hội.

Theo điểm h khoản 1 Điều 14 và điểm h khoản 1 Điều 23 được sửa đổi tại khoản 8 và khoản 10 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định:

Người hy sinh hoặc bị thương do dũng cảm cứu người, cứu tài sản của Nhà nước, của Nhân dân hoặc dũng cảm ngăn chặn, bắt giữ người có hành vi phạm tội thuộc trường hợp được xem xét công nhận liệt sĩ, thương binh.

Như vậy, Pháp lệnh mới đã bỏ các yêu cầu:

• Hành động phải đạt mức “đặc biệt dũng cảm”;

• Phải là tấm gương có ý nghĩa tôn vinh, giáo dục và lan tỏa rộng rãi trong xã hội.

Việc sửa đổi này mở rộng phạm vi xem xét công nhận liệt sĩ, thương binh đối với người dũng cảm cứu người, cứu tài sản hoặc đấu tranh ngăn chặn tội phạm.

6. Giảm tỷ lệ tổn thương cơ thể được điều dưỡng hằng năm từ 81% xuống 61%

Theo khoản 3 Điều 24, khoản 3 Điều 27 và khoản 5 Điều 30 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 quy định:

• Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh và người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học được điều dưỡng phục hồi sức khỏe hai năm một lần;

• Trường hợp có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên thì được điều dưỡng phục hồi sức khỏe hằng năm.

Theo khoản 11, khoản 12 và khoản 14 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định:

Các đối tượng nêu trên có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên được điều dưỡng phục hồi sức khỏe hằng năm.

Như vậy, Pháp lệnh mới giảm ngưỡng tỷ lệ tổn thương cơ thể được điều dưỡng hằng năm từ 81% xuống 61%. Quy định này mở rộng chế độ điều dưỡng hằng năm cho nhóm có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%, thay vì chỉ được điều dưỡng hai năm một lần như trước.

7. Bổ sung trường hợp người bị thương được khám giám định lại tỷ lệ tổn thương cơ thể

Theo khoản 4 Điều 23 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 quy định:

• Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh có vết thương đặc biệt tái phát, vết thương còn sót, vết thương bổ sung được khám giám định lại;

• Thương binh loại B có vết thương còn sót, vết thương bổ sung được khám để xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể.

Theo khoản 4 Điều 23 được sửa đổi tại khoản 10 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định bổ sung trường hợp, người bị thương đã được khám giám định, có vết thương còn sót hoặc vết thương bổ sung được khám giám định lại tỷ lệ tổn thương cơ thể.

Như vậy, Pháp lệnh mới bổ sung rõ người bị thương có vết thương còn sót hoặc vết thương bổ sung vào nhóm được khám giám định lại. Quy định này tạo căn cứ giải quyết trường hợp sau lần giám định ban đầu mới phát hiện thêm thương tích hoặc có tài liệu chứng minh vết thương chưa được tính.

8. Mở rộng đối tượng người hoạt động kháng chiến được hưởng chế độ ưu đãi

Theo Điều 35 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 quy định:

Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế là người tham gia kháng chiến và được Nhà nước khen tặng Huân chương Kháng chiến, Huân chương Chiến thắng, Huy chương Kháng chiến, Huy chương Chiến thắng.

Theo Điều 35 được sửa đổi tại khoản 15 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định:

Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế là người tham gia kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và được Nhà nước khen tặng Huân chương Kháng chiến, Huân chương Chiến thắng, Huy chương Kháng chiến, Huy chương Chiến thẳng hoặc là người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo, người làm nghĩa vụ quốc tế ở Lào, Cam-pu-chia và được Nhà nước khen tặng Huân chương Chiến công.

Như vậy, Pháp lệnh mới bổ sung nhóm người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo hoặc làm nghĩa vụ quốc tế tại Lào, Campuchia được tặng Huân chương Chiến công.

9. Thiếu hồ sơ vẫn có thể được xem xét công nhận người có công

Trước đây, theo Điều 48 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14, Chính phủ quy định thẩm quyền, thủ tục, hồ sơ công nhận, giải quyết chế độ ưu đãi đối với người có công; đồng thời quy định việc giải quyết đối với những trường hợp còn tồn đọng.

Theo khoản 2 Điều 48 được sửa đổi tại khoản 16 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16, chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng này trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác.

Như vậy, Pháp lệnh mới thiết lập cơ chế cụ thể để xem xét công nhận người có công trong trường hợp thiếu hồ sơ.

Tuy nhiên, việc thiếu hồ sơ không đồng nghĩa đương nhiên được công nhận. Trường hợp đề nghị phải có căn cứ thực tiễn, căn cứ lịch sử rõ ràng hoặc thuộc trường hợp đặc biệt do cơ quan có thẩm quyền xem xét.

10. Thay người thờ cúng bằng đại diện người thừa kế khi nhận trợ cấp một lần

Theo khoản 4 Điều 10 và khoản 4 Điều 13 Pháp lệnh 02/2020/UBTVQH14 quy định:

• Khi người hoạt động cách mạng chết mà chưa được hưởng chế độ ưu đãi thì thân nhân hoặc người thờ cúng được hưởng trợ cấp một lần.

Theo khoản 5 và khoản 7 Điều 1 Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16 quy định:

• Đại diện thân nhân được hưởng trợ cấp một lần;

• Trường hợp không còn thân nhân thì đại diện người thừa kế được hưởng trợ cấp một lần theo quy định của Chính phủ;

• Thân nhân đủ điều kiện còn được hưởng chế độ ưu đãi theo quy định về trợ cấp tuất hằng tháng.

Như vậy, Pháp lệnh mới thay chủ thể nhận trợ cấp từ “thân nhân hoặc người thờ cúng” thành “đại diện thân nhân hoặc đại diện người thừa kế”.

Quy định này làm rõ người đại diện nhận khoản trợ cấp một lần trong trường hợp có nhiều thân nhân, đồng thời không tiếp tục xác định người thờ cúng là chủ thể nhận khoản trợ cấp này.