Chính sách mới hiệu lực hôm nay (01/5/2026)

1. Không truy cứu hình sự vi phạm đất đai trước 01/8/2024 nếu không có tham nhũng

Nghị quyết 29/2026/QH16 của Quốc hội, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, quy định cơ chế đặc thù xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai xảy ra trước ngày 01/8/2024. Theo Điều 5 Nghị quyết, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ không truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi vi phạm đáp ứng đủ điều kiện.

Cụ thể, hành vi vi phạm phải không có yếu tố tham nhũng; được thực hiện vì mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; dự án, công trình đã hoàn thành và mang lại hiệu quả thực tế. Đồng thời, không còn khiếu nại, tố cáo hoặc đã được giải quyết dứt điểm; trường hợp có thất thoát, lãng phí thì phải khắc phục toàn bộ hậu quả.

2. Chồng không cho vợ đi làm có thể bị phạt đến 10 triệu đồng

Từ ngày 01/5/2026, theo Nghị định 76/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 125/2021/NĐ-CP, hành vi cản trở thành viên gia đình tham gia lao động tạo thu nhập vì định kiến giới (như chồng không cho vợ đi làm) bị phạt từ 05 đến 10 triệu đồng, tăng so với mức 03 đến 05 triệu đồng trước đây.

Ngoài ra, các hành vi vi phạm bình đẳng giới khác trong gia đình cũng bị tăng mức xử phạt. Cụ thể, hành vi đối xử bất bình đẳng, không cho sử dụng tài sản chung hoặc đe dọa, uy hiếp tinh thần bị phạt từ 10 đến 12 triệu đồng; hành vi nghiêm trọng hơn như áp đặt vai trò theo định kiến giới hoặc dùng vũ lực có thể bị phạt đến 15 triệu đồng.

3. Mở rộng chi trả sớm bảo hiểm tiền gửi, bổ sung cơ chế vay 0% và linh hoạt hạn mức

Từ ngày 01/5/2026, Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 chính thức có hiệu lực với nhiều thay đổi quan trọng nhằm tăng cường bảo vệ người gửi tiền và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng.

Theo Điều 21 của Luật, nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm không chỉ phát sinh khi tổ chức tín dụng phá sản hoặc mất khả năng chi trả như trước đây mà còn được mở rộng thêm hai trường hợp chi trả sớm, gồm: khi Ngân hàng Nhà nước đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức tín dụng được kiểm soát đặc biệt có lỗ lũy kế vượt vốn điều lệ và khi Ngân hàng Nhà nước yêu cầu chi trả để bảo đảm an toàn hệ thống, trật tự, an toàn xã hội.

Bên cạnh đó, theo khoản 1 Điều 22, hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi sẽ do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quyết định theo từng thời kỳ thay vì ấn định cố định như trước đây; đồng thời, trong trường hợp đặc biệt, hạn mức chi trả có thể được quyết định vượt mức thông thường, tối đa bằng toàn bộ số tiền gửi được bảo hiểm của người gửi tiền.

Đáng chú ý, Điều 38 của Luật bổ sung cơ chế vay đặc biệt từ Ngân hàng Nhà nước với lãi suất 0% và không cần tài sản bảo đảm khi quỹ dự phòng nghiệp vụ không đủ để chi trả tiền bảo hiểm.

4. Bổ sung nhiều hành vi bị cấm trong giám định tư pháp

Luật Giám định tư pháp 2025 đã mở rộng đáng kể các hành vi bị nghiêm cấm so với quy định tại Điều 6 Luật năm 2012 (sửa đổi 2020). Theo đó, bổ sung nhiều hành vi mới như: từ chối tiếp nhận, thực hiện giám định hoặc từ chối kết luận giám định không có lý do chính đáng; nhận tiền, lợi ích để làm sai lệch kết quả giám định; lợi dụng việc trưng cầu giám định để cản trở tố tụng hoặc thay thế hoạt động điều tra; đe dọa người giám định nhằm làm sai lệch kết luận.

Bên cạnh đó, một số hành vi cũng được sửa đổi, làm rõ hơn như: cố ý kéo dài cả thời gian thực hiện và ban hành kết luận giám định; tiết lộ thông tin gây ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng; lợi dụng danh nghĩa giám định tư pháp để trục lợi.

5. Bổ sung thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm

Nghị định 78/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 174/2024/NĐ-CP đã bổ sung, làm rõ thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, áp dụng từ ngày 01/5/2026. Theo đó, Điều 41 được sửa đổi theo hướng mở rộng và phân định cụ thể thẩm quyền cho nhiều chức danh.

Cụ thể, Trưởng đoàn kiểm tra do Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm thành lập được phạt đến 80 triệu đồng; Cục trưởng và Trưởng đoàn do Bộ trưởng Bộ Tài chính thành lập được phạt đến 100 triệu đồng.

Lực lượng Công an cũng được bổ sung thẩm quyền, từ chiến sĩ đang thi hành công vụ (đến 10 triệu đồng) đến Trưởng Công an cấp xã (đến 50 triệu đồng) và các cấp cao hơn có thể phạt đến 80-100 triệu đồng. Tương tự, các chức danh thuộc Ngân hàng Nhà nước được trao thẩm quyền xử phạt đến 50-100 triệu đồng tùy cấp.

Ngoài phạt tiền, các chủ thể này còn được áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. So với trước đây, quy định mới đã mở rộng chủ thể và quy định rõ mức phạt theo từng cấp, bảo đảm phù hợp thực tiễn xử lý vi phạm.

6. Hồ sơ vụ án phải chuyển giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong 3 đến 7 ngày

Thông tư liên tịch 07/2026/TTLT-VKSNDTC-TANDTC đã quy định cụ thể về thời hạn chuyển hồ sơ vụ việc dân sự giữa Tòa án và Viện kiểm sát nhằm bảo đảm việc phối hợp trong tố tụng dân sự được thực hiện đúng thời hạn.

Cụ thể, theo khoản 2 Điều 5 Thông tư, khi Viện kiểm sát có văn bản yêu cầu chuyển hồ sơ để xem xét kháng nghị phúc thẩm, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu, Tòa án phải chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát .

Đối với việc chuyển hồ sơ để xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, khoản 1 Điều 6 Thông tư quy định trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu, Tòa án phải chuyển hồ sơ cho cơ quan có yêu cầu .

Sau khi hết thời hạn kháng nghị theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, Viện kiểm sát có trách nhiệm trả lại hồ sơ cho Tòa án đã chuyển hồ sơ theo quy định tại khoản 3 Điều 5 và khoản 1 Điều 6 Thông tư

7. Trường hợp Bảo hiểm tiền gửi được chia sẻ thông tin NHNN cho bên thứ ba

Thông tư 01/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, quy định rõ nguyên tắc cung cấp và sử dụng thông tin giữa Ngân hàng Nhà nước và Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam. Theo khoản 4 Điều 3 Thông tư này, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam không được cung cấp cho bên thứ ba các thông tin do Ngân hàng Nhà nước cung cấp.

Tuy nhiên, Thông tư cũng quy định 02 trường hợp ngoại lệ, theo đó Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam chỉ được phép chia sẻ thông tin cho bên thứ ba khi: (i) cung cấp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật hoặc (ii) thực hiện theo chỉ đạo của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

8. Cá nhân vi phạm lĩnh vực năng lượng nguyên tử có thể bị phạt đến 1 tỷ đồng

Nghị định 71/2026/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 09/3/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử với nhiều mức phạt nghiêm khắc.

Theo khoản 2 Điều 1, vi phạm hành chính trong lĩnh vực này là hành vi có lỗi của tổ chức, cá nhân vi phạm quy định quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng vẫn phải bị xử phạt.

Đáng chú ý, theo khoản 6 Điều 28 và khoản 2 Điều 4 Nghị định 71/2026/NĐ-CP, cá nhân thực hiện hành vi chiếm đoạt, chuyển giao bất hợp pháp vật liệu hạt nhân, nhiên liệu hạt nhân, nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng hoặc thiết bị hạt nhân có thể bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng.

Đối với tổ chức, mức phạt tối đa cao hơn, có thể lên đến 2 tỷ đồng đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng. Cụ thể, tổ chức có thể bị phạt từ 01 đến 02 tỷ đồng khi thực hiện các hành vi như: chiếm đoạt, chuyển giao trái phép vật liệu hạt nhân; vận hành thử hoặc vận hành nhà máy điện hạt nhân không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn; tháo dỡ nhà máy điện hạt nhân không có giấy phép.

Ngoài ra, hành vi không thực hiện các biện pháp ngăn ngừa dẫn đến sự cố hạt nhân tại lò phản ứng nghiên cứu có thể bị phạt từ 800 triệu đến 1 tỷ đồng, và tại nhà máy điện hạt nhân có thể bị phạt từ 01 đến 02 tỷ đồng

9. Người sau cai nghiện ma túy được vay tối đa 200 triệu đồng tạo việc làm

Từ ngày 01/5/2026, theo Quyết định 08/2026/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 03/3/2026, chính sách tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy chính thức được áp dụng với nhiều hỗ trợ đáng chú ý.

Theo đó, người từ đủ 12 tuổi trở lên đã hoàn thành cai nghiện tự nguyện, cai nghiện bắt buộc hoặc hoàn thành điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế được vay vốn để học nghề, sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm.

Cụ thể, theo Điều 7 Quyết định 08/2026/QĐ-TTg, người sau cai nghiện ma túy vay vốn để sản xuất, kinh doanh được vay tối đa 200 triệu đồng/người. Trường hợp người vay đang có dư nợ từ các chương trình hỗ trợ tạo việc làm hoặc các khoản vay cá nhân khác tại Ngân hàng Chính sách xã hội thì tổng dư nợ không vượt quá 200 triệu đồng.

Ngoài ra, các cơ sở sản xuất, kinh doanh sử dụng lao động là người sau cai nghiện ma túy cũng được vay vốn với mức tối đa 02 tỷ đồng/cơ sở, nhưng không quá 200 triệu đồng cho mỗi lao động.