Nghị quyết 02/NQ-CP 2024 nhiệm vụ, giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh

NGHỊ QUYẾT
Về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh,
nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2024

^{______________}

CHÍNH PHỦ

Căn cứ Luật Tổ chức Chính phủ ngày 19 tháng 6 năm 2015, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương ngày 22 tháng 11 năm 2019;

Căn cứ Nghị quyết số 103/2023/QH15 ngày 09 tháng 11 năm 2023 của Quốc hội về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2024;

Xét đề nghị của Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư,

QUYẾT NGHỊ:

I. ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH

Từ nửa cuối năm 2022 và kéo dài sang tới năm 2023, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn. Kinh tế thế giới chưa có dấu hiệu phục hồi, ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động đầu tư, sản xuất và xuất khẩu, đặc biệt đối với nền kinh tế có độ mở lớn như nước ta. Đáng chú ý là tình hình doanh nghiệp năm 2023 cho thấy cộng đồng doanh nghiệp gặp khó khăn so với các năm trước. Tăng trưởng về số doanh nghiệp thành lập mới, số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, vốn đăng ký và lao động đều giảm so với cùng kỳ năm 2022. Trong khi đó, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cao hơn nhiều so với cùng kỳ năm trước¹. Năng lực hấp thụ vốn sụt giảm khiến tăng trưởng tín dụng chậm mặc dù Ngân hàng Nhà nước liên tục hạ lãi suất điều hành². Xuất khẩu vẫn gặp nhiều khó khăn, chậm phục hồi³. Các gói kích cầu như giảm thuế giá trị gia tăng đã được triển khai, nhưng tiêu dùng trong nước tăng chậm, thấp hơn nhiều so với các năm trước⁴. Thực tế này phần nào phản ánh sự suy giảm nhu cầu đầu tư, kinh doanh; thể hiện mức độ khó khăn và sức chống chịu suy yếu của doanh nghiệp.

Ngoài những rủi ro do các yếu tố bên ngoài, doanh nghiệp còn phải đối mặt với những bất cập nội tại trong nước, khiến chi phí kinh doanh cao hơn so với các quốc gia trong khu vực. Năng lực cạnh tranh về hạ tầng (từ hạ tầng cứng đến các dịch vụ tài chính, logistics,...) chưa cao, cùng với chi phí vốn vay làm tăng chi phí đầu vào của doanh nghiệp. Trong khi đó, thời gian gần đây, cải cách thể chế và môi trường kinh doanh có xu hướng chậm lại, thậm chí có lĩnh vực còn tạo thêm thủ tục không cần thiết, khiến doanh nghiệp đối mặt với những rủi ro. Ngành nghề kinh doanh có điều kiện và điều kiện kinh doanh tuy giảm hình thức về số lượng, nhưng nội hàm mở rộng và bao trùm hơn. Hoạt động cải cách công tác quản lý chuyên ngành đối với hàng hoá xuất nhập khẩu chậm chuyển biến. Khó khăn, vướng mắc trong thực hiện dự án đầu tư chưa được cải thiện nhiều do công tác phối hợp chưa hiệu quả; tiếp tục là rào cản đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh; có thể dẫn tới giảm niềm tin và động lực kinh doanh.

Bên cạnh nguyên nhân khách quan từ ảnh hưởng bởi dịch bệnh, những biến động khó lường trên thị trường thế giới, còn có nguyên nhân nội tại trong nước thể hiện qua những bất cập, rào cản về chất lượng thể chế và môi trường kinh doanh. Để hỗ trợ, đồng hành cùng doanh nghiệp phục hồi và phát triển, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã kịp thời chỉ đạo, sửa đổi, bổ sung, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách theo thẩm quyền và quyết liệt triển khai nhiều giải pháp để tháo gỡ khó khăn, khơi thông các điểm nghẽn thể chế cho doanh nghiệp. Trong đó, đáng chú ý là một số giải pháp như: (i) tháo gỡ và thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển an toàn, lành mạnh, bền vững⁵; (ii) khơi thông thị trường trái phiếu⁶; (iii) hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp⁷; (iv) đẩy nhanh phục hồi, tăng tốc phát triển du lịch hiệu quả, bền vững⁸; (v) nới lỏng một số điều kiện về cho vay, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức tín dụng⁹; (vi) ban hành các gói chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất,...; (vii) thành lập 05 Tổ công tác đôn đốc giải ngân vốn đầu tư công¹⁰, 26 tổ công tác do thành viên Chính phủ đến các địa phương nắm tình hình góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; tiếp tục phát huy hiệu quả hoạt động của Tổ công tác đặc biệt của Thủ tướng Chính phủ về rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và thúc đẩy thực hiện dự án đầu tư tại các bộ, ngành và địa phưong....

Nhờ đó, kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát được kiểm soát, giải ngân vốn đầu tư công đạt kết quả tích cực. Kết quả này tạo đà phục hồi và phát triển cho khu vực tư nhân, đồng thời xếp hạng tín nhiệm quốc gia được cải thiện. Trên các bảng xếp hạng quốc tế, hiệu quả thị trường (thể hiện qua chỉ số Tự do kinh tế của Quỹ di sản văn hóa) tăng hạng đáng kể, từ thứ hạng 105 (năm 2020) lên thứ hạng 90 (năm 2021), 84 (năm 2022) và đạt thứ hạng 72 (năm 2023). Chỉ số Phát triển bền vững (SDG) theo xếp hạng của Liên hợp quốc (UN) tăng điểm liên tục qua các năm, hiện xếp thứ 55 (năm 2022). Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) theo xếp hạng của Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) năm 2023 ở vị trí thứ 46, tăng 2 bậc so với năm 2022. Hiệu quả logistics của nước ta cũng được ghi nhận cải thiện về chất lượng.

Dự báo năm 2024, các thuận lợi, khó khăn vẫn tiếp tục đan xen, nhưng khó khăn nhiều hơn. Để cải cách môi trường kinh doanh, củng cố niềm tin và tạo thêm động lực cho doanh nghiệp vượt qua khó khăn, tiếp tục phục hồi và phát triển, thì cần sự vào cuộc mạnh mẽ, thực chất và quyết liệt hơn nữa của các bộ, ngành, địa phương. Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xác định cải cách, cải thiện môi trường kinh doanh là nhiệm vụ trọng tâm ưu tiên; nỗ lực thực chất để tháo gỡ khó khăn, khơi thông các điểm nghẽn về thể chế pháp lý và thực thi cho doanh nghiệp.

III. MỤC TIÊU

1. Mục tiêu tổng quát

Cải thiện mạnh mẽ chất lượng môi trường kinh doanh để phù hợp với bối cảnh và xu thế phát triển, nhằm nâng cao vị thế của nước ta trên các bảng xếp hạng quốc tế. Tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, tăng nhanh về số lượng doanh nghiệp mới thành lập; giảm tỷ lệ doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động; tăng số lượng doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; giảm chi phí đầu vào và chi phí tuân thủ pháp luật trong hoạt động đầu tư, kinh doanh; giảm rủi ro chính sách; củng cố niềm tin, tạo điểm tựa phục hồi và nâng cao sức chống chịu của doanh nghiệp.

Đến năm 2025, phấn đấu thứ hạng năng lực cạnh tranh như sau:

a) Phát triển bền vững (của Liên hợp quốc - UN)¹¹ thuộc Nhóm 50 nước đứng đầu.

b) Năng lực Đổi mới sáng tạo (của WIPO)¹² tăng ít nhất 3 bậc.

c) Chính phủ điện tử (của UN)¹³ tăng ít nhất 5 bậc.

d) Quyền tài sản (IPRI)¹⁴ của Liên minh quyền tài sản tăng ít nhất 2 bậc.

đ) Hiệu quả logistics (LPI)¹⁵ của Ngân hàng thế giới (WB) tăng ít nhất 4 bậc.

e) Năng lực phát triển du lịch và lữ hành (TTDI)¹⁶ của Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) tăng ít nhất 2 bậc.

g) An toàn an ninh mạng¹⁷ của ITU thuộc Nhóm 30 nước đứng đầu.

2. Một số mục tiêu cụ thể năm 2024

a) Số doanh nghiệp gia nhập thị trường (thành lập mới và quay trở lại hoạt động) năm 2024 tăng ít nhất 10% so với năm 2023; số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường năm 2024 tăng dưới 10% so với năm 2023.

b) Về Năng lực Đổi mới sáng tạo của WIPO:

- Nâng xếp hạng nhóm chỉ số Hạ tầng công nghệ thông tin¹⁸ lên ít nhất 3 bậc.

- Nâng xếp hạng chỉ số Chất lượng môi trường¹⁹ lên ít nhất 10 bậc.

- Nâng xếp hạng chỉ số Xuất khẩu dịch vụ ICT²⁰ lên ít nhất 5 bậc.

c) Nâng xếp hạng chỉ số Đăng ký tài sản²¹ trong xếp hạng Quyền tài sản của Liên minh quyền tài sản lên ít nhất 2 bậc.

d) Tăng điểm chỉ số Thủ tục thông quan²² trong xếp hạng Hiệu quả logistics của Ngân hàng thế giới lên ít nhất 0,2 điểm.

đ) Về Năng lực phát triển du lịch và lữ hành của Diễn đàn kinh tế thế giới:

- Nâng xếp hạng Nhóm chỉ số Mức độ ưu tiên cho du lịch và lữ hành²³ lên ít nhất 5 bậc.

- Nâng xếp hạng Nhóm chỉ số Hạ tầng dịch vụ du lịch²⁴ lên ít nhất 3 bậc.

__________________

¹Tính chung 11 tháng năm 2023, cả nước có 201,5 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, chỉ tăng 3,5% so với cùng kỳ năm trước; trong khi số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là 158,8 nghìn doanh nghiệp, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước.

Giai đoạn 2018-2022, số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại thị trường trung bình gấp hơn 1,6 lần so với số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Trong khi 11 tháng năm 2023, số doanh nghiệp gia nhập thị trường chỉ gấp 1,27 lần so với số doanh nghiệp rút lui. Tỷ lệ này thấp hơn cả giai đoạn cao điểm của Covid-19 giai đoạn 2020-2021 (tỷ lệ 1,55%).

²Đến ngày 13/12/2023, tín dụng đối với nền kinh tế tăng 9,87% so với cuối năm trước, thấp hơn so với cùng kỳ các năm giai đoạn 2018-2022 (trung bình 13,4%).

³Tính chung 11 tháng năm 2023, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ước đạt 322,61 tỷ USD, giảm 5,8% so với cùng kỳ năm trước; kim ngạch nhập khẩu hàng hóa ước đạt 296,75 tỷ USD, giảm 10,7% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, giai đoạn 2012-2022, tốc độ tăng trường kim ngạch xuất khẩu bình quân của nền kinh tế là 13%; kim ngạch nhập khẩu bình quân là 11,7%.

⁴Tính chung 11 tháng năm 2023, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 9,6% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2022 tăng 20,2%), nếu loại trừ yếu tố giá tăng 7,0% (cùng kỳ năm 2022 tăng 16,6%).

⁵Nghị quyết số 33/NQ-CP của Chính phủ ngày 11/3/2023; Công văn số 178/TTg-CN ngày 27/3/2023 của Thủ tướng Chính phủ; Công điện số 194/CĐ-TTg ngày 01/4/2023, Công điện 469/CĐ-TTg ngày 25/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ;...

⁶Nghị định số 08/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung và ngưng hiệu lực thi hành một số điều tại các Nghị định quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế.

⁷Nghị quyết số 58/NQ-CP của Chính phủ ngày 21/4/2023; Nghị quyết số 105/NQ-CP của Chính phủ ngày 15/7/2023.

⁸Nghị quyết số 82/NQ-CP của Chính phủ ngày 18/5/2023.

⁹Thông tư 03/2023/TT-NHNN ngày 23/4/2023 của Ngân hàng Nhà nước.

¹⁰Quyết định 235/QĐ-TTg ngày 14/3/2023 của Thủ tướng Chính phủ.

¹¹Tham khảo xếp hạng tại https://dashboards.sdgindex.org/rankings

Năm 2022, Việt Nam xếp thứ 55.

¹²Tham khảo xếp hạng tại https://www.wipo.int/publications/en/details.jsp?id=4679&plang=EN

Năm 2023, Việt Nam xếp thứ 46, tăng 2 bậc so với năm 2022.

¹³Tham khảo xếp hạng tại https://publicadministration.un.org/egovkb/en-us/About/Overview/-E-Govemment- Development-Index

Năm 2022, Việt Nam xếp thứ 86, duy trì vị trí năm 2020.

¹⁴Tham khảo xếp hạng tại https://internationalpropertyrightsindex.Org/#compare-panel

Năm 2023, Việt Nam xếp thứ 84, giảm 2 bậc so với năm 2022.

¹⁵Tham khảo xếp hạng tại https://lpi.worldbank.org/intemational/global

Năm 2023, Việt Nam xếp thứ 43, giảm 4 bậc so với năm 2018.

¹⁶Tham khảo xếp hạng tại https://www3.weforum.org/docs/WEF_TraveI_Tourism_Development_2021.pdf

Năm 2021, Việt Nam xếp thứ 52.

¹⁷Tham khảo xếp hạng tại https://www.itu.int/en/ITU-D/Cybersecurity/Pages/global-cybersecurity-index.aspx

Năm 2020, Việt Nam xếp thứ 25.

¹⁸Thuộc Trụ cột 3- Cơ sở hạ tầng; hiện xếp thứ 71 (2023).

¹⁹Thuộc Trụ cột 3- Cơ sở hạ tầng; hiện xếp thứ 110 (2023).

²⁰Thuộc Trụ cột 6- Sản phẩm tri thức và công nghệ; hiện xếp thứ 115 (2023).

²¹Thuộc Nhóm chỉ số Quyền tài sản vật chất; hiện xếp thứ 76 (2023).

²²Đo lường hiệu quả hoạt động thông quan và quản lý hàng hóa qua biên giới.

²³Trụ cột 6; hiện xếp thứ 87 (2021).

²⁴Trụ cột 11; hiện xếp thứ 86 (2021).