Quyết định 486/QĐ-BYT 2026 về việc ban hành tài liệu chuyên môn hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền

QUYẾT ĐỊNH

Về việc ban hành tài liệu chuyên môn
“Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền”

________________

BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ

Căn cứ Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023;

Căn cứ Nghị định số 42/2025/NĐ-CP ngày 27 tháng 02 năm 2025 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế;

Căn cứ Thông tư số 23/2024/TT-BYT ngày 18 tháng 10 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh;

Căn cứ Biên bản họp ngày 26 tháng 12 năm 2025 của Hội đồng chuyên môn nghiệm thu quy trình kỹ thuật y học cổ truyền;

Theo đề nghị của Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền.

QUYẾT ĐỊNH:

Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền”, gồm 58 quy trình kỹ thuật.

Điều 2. Tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền” được áp dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Điều 3. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký, ban hành.

Đối với các kỹ thuật có trong Phụ lục số 02 mà không có trong Phụ lục số 01 của Thông tư số 23/2024/TT-BYT thực hiện từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.

Đối với các kỹ thuật có trong Phụ lục số 01 mà không có trong Phụ lục số 02 của Thông tư số 23/2024/TT-BYT các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tiếp tục thực hiện đến khi có quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền thay thế hoặc bãi bỏ.

Điều 4. Quyết định này bãi bỏ các quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền, chuyên ngành châm cứu tại các Quyết định dưới đây:

1. Quy trình kỹ thuật: cấy chỉ; giác hơi; hướng dẫn tập dưỡng sinh; laser châm; ngâm thuốc; xông hơi thuốc cổ truyền; xông khói thuốc cổ truyền ban hành kèm theo Quyết định số 5480/QĐ-BYT ngày 30 tháng 12 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu chuyên môn hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền.

2. Quy trình kỹ thuật: chích lể; cứu; điện châm; hào châm; mãng châm; mai hoa châm; từ châm; ôn châm; thủy châm ban hành kèm theo Quyết định số 792/QĐ-BYT ngày 12 tháng 3 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành hướng dẫn Quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

Điều 5. Các ông, bà: Chánh Văn phòng Bộ, Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Cục trưởng, Vụ trưởng các Cục, Vụ thuộc Bộ Y tế; Giám đốc các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế; Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Thủ trưởng Y tế các ngành và các cơ quan, đơn vị liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.

LỜI NÓI ĐẦU

Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 792/QĐ-BYT ngày 12 tháng 3 năm 2013 hướng dẫn Quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu và Quyết định số 5480/QĐ-BYT ngày 30 tháng 12 năm 2020 ban hành tài liệu chuyên môn hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền. Các hướng dẫn Quy trình kỹ thuật này là căn cứ để cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, nhân viên y tế triển khai áp dụng và thực hiện kỹ thuật khám, chữa bệnh về y học cổ truyền.

Nhằm mục đích cập nhật, bổ sung tiến bộ khoa học kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh và tiếp tục chuẩn hóa quy trình thực hiện kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh về y học cổ truyền, Bộ Y tế đã giao một số bệnh viện làm đầu mối xây dựng, cập nhật Hướng dẫn Quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền: bệnh viện Châm cứu trung ương, bệnh viện y học cổ truyền trung ương, bệnh viện Nhi trung ương, bệnh viện Tuệ Tĩnh thuộc Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam, bệnh viện y học cổ truyền thành phố Hồ Chí Minh, Viện Y Dược học dân tộc thành phố Hồ Chí Minh, ý kiến đóng góp của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh y học cổ truyền: Cơ sở 3 - Bệnh viện đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh, bệnh viện Nội tiết Trung ương, bệnh viện Bạch Mai, bệnh viện đa khoa y học cổ truyền Hà Nội, bệnh viện y dược cổ truyền - phục hồi chức năng Điện Biên, bệnh viện y học cổ truyền Hà Đông và các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh y học cổ truyền khác. Tài liệu Hướng dẫn Quy trình kỹ thuật này được tham khảo, cập nhật các thông tin theo tài liệu trong nước và quốc tế.

Tài liệu đã được Hội đồng chuyên môn của Bộ Y tế nghiệm thu, các thành viên Hội đồng là đại diện một số Vụ, Cục chức năng của Bộ Y tế, giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ chuyên ngành y học cổ truyền. Các thành viên Hội đồng chuyên môn đã làm việc với tinh thần trách nhiệm, đóng góp thời gian, trí tuệ, kinh nghiệm để góp ý, nghiệm thu 58 Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền.

Bộ Y tế xin trân trọng cảm ơn sự đóng góp tích cực và hiệu quả của các chuyên gia về y học cổ truyền, đặc biệt là tập thể lãnh đạo bệnh viện và nhóm thư ký biên soạn, nghiệm thu của các bệnh viện đầu mối xây dựng.

Trong quá trình biên tập khó tránh được những sai sót, Bộ Y tế mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ quý độc giả đồng nghiệp để tài liệu chuyên môn ngày một hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến góp ý xin gửi về Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền - Bộ Y tế, số 138A Giảng Võ, phường Giảng Võ, Hà Nội.

Trân trọng cảm ơn!

GS.TS. Trần Văn Thuấn

Thứ trưởng Bộ Y tế

NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG, BAN HÀNH VÀ ÁP DỤNG HƯỚNG DẪN QUY TRÌNH KỸ THUẬT CHUYÊN NGÀNH Y HỌC CỔ TRUYỀN

Điều 1. Nguyên tắc xây dựng và ban hành Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền

- Hướng dẫn quy trình kỹ thuật được xây dựng và ban hành theo chương y học cổ truyền, bao gồm chương nhi khoa; mỗi quy trình bảo đảm đầy đủ các nội dung cơ bản về đại cương, chỉ định, chống chỉ định, thận trọng, chuẩn bị đến các bước thực hiện kỹ thuật theo trình tự thực hiện từ khi bắt đầu đến khi kết thúc thực hiện kỹ thuật.

- Thời gian thực hiện kỹ thuật, nhân lực, thuốc, thiết bị y tế, ... được quy định trong Hướng dẫn quy trình kỹ thuật căn cứ trên yêu cầu chuyên môn, tính phổ biến, thường quy thực hiện tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Trong thực tế triển khai, thời gian thực hiện kỹ thuật, nhân lực, thuốc, thiết bị y tế, ... có thể thay đổi trên cơ sở tình trạng bệnh lý, diễn biến lâm sàng, ... của người bệnh và điều kiện thực tế hạ tầng, thiết bị, nhân lực của mỗi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

- Ngoài địa điểm thực hiện kỹ thuật như phòng phẫu thuật (phòng mổ), phòng thực hiện kỹ thuật (phòng thủ thuật), phòng bệnh (buồng bệnh), ... được quy định trong mỗi Hướng dẫn quy trình kỹ thuật, kỹ thuật có thể được thực hiện ở các địa điểm khác theo nguyên tắc:

+ Kỹ thuật được quy định thực hiện ở phòng bệnh thì kỹ thuật đó được phép thực hiện tại phòng thủ thuật, phòng phẫu thuật;

+ Kỹ thuật quy định thực hiện tại phòng phẫu thuật không được phép thực hiện tại phòng thủ thuật hoặc phòng bệnh, trừ trường hợp cấp cứu theo quy định pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh;

+ Kỹ thuật được quy định thực hiện ở phòng thủ thuật thì kỹ thuật đó được phép thực hiện tại phòng phẫu thuật, trừ một số quy trình kỹ thuật đặc thù không thực hiện được tại phòng phẫu thuật: xông hơi, xông khói, ....; không được phép thực hiện tại phòng bệnh trừ trường hợp cấp cứu theo quy định pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.

Điều 2. Nguyên tắc áp dụng Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền

1. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được phép áp dụng một số hoặc toàn bộ Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành và phải có văn bản do người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phê duyệt việc triển khai áp dụng một số hoặc toàn bộ Hướng dẫn quy trình kỹ thuật do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành.

Trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh xây dựng và ban hành Hướng dẫn quy trình kỹ thuật áp dụng tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thì việc xây dựng, ban hành Hướng dẫn quy trình kỹ thuật phải tuân thủ theo nguyên tắc quy định tại Điều 1 nguyên tắc xây dựng và ban hành Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền, căn cứ trên Hướng dẫn quy trình kỹ thuật tương ứng do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành và là căn cứ để cơ sở khám bệnh, chữa bệnh triển khai, áp dụng. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh xây dựng và ban hành Hướng dẫn quy trình kỹ thuật áp dụng tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chịu hoàn toàn trách nhiệm về việc xây dựng, ban hành và áp dụng.

2. Tài liệu chuyên môn Hướng dẫn quy trình kỹ thuật ban hành kèm theo Quyết định này được áp dụng cho các kỹ thuật quy định tại Phụ lục số 02 ban hành kèm theo Thông tư số 23/2024/TT-BYT ban hành Danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh có cùng tên hoặc khác tên hoặc chưa có tên trong Phụ lục số 01 ban hành kèm theo Thông tư số 23/2024/TT-BYT nhưng bản chất và quy trình kỹ thuật thực hiện tương tự nhau.

3. Quy trình kỹ thuật của kỹ thuật có tên trong cột số 3 được áp dụng đối với các kỹ thuật có tên trong cột số 5 tại Danh mục kỹ thuật được ban hành kèm theo Quyết định này.

4. Người thực hiện các kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh là người hành nghề có phạm vi hành nghề phù hợp với kỹ thuật thực hiện theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh mà không bị giới hạn bởi các chức danh nghề nghiệp được liệt kê trong từng quy trình kỹ thuật. Đồng thời các chức danh nghề nghiệp được quy định trong từng quy trình kỹ thuật chỉ được thực hiện khi có phạm vi hành nghề theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

5. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chỉ được thực hiện kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt, cho phép và sử dụng thuốc, thiết bị y tế được cấp phép theo quy định hiện hành.

6. Trong quá trình triển khai áp dụng Hướng dẫn quy trình kỹ thuật, nếu có các bất cập hoặc nhu cầu cần sửa đổi, bổ sung, cập nhật,…., các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chủ động cập nhật và ban hành Hướng dẫn quy trình kỹ thuật áp dụng tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đồng thời báo cáo, đề xuất Bộ Y tế (Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền) để xem xét ban hành áp dụng trong cả nước.

MỤC LỤC

Lời nói đầu

Nguyên tắc xây dựng, ban hành và áp dụng hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền

Danh mục kỹ thuật

Quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền

1. Châm tê phẫu thuật loại đặc biệt

2. Châm tê phẫu thuật loại I

3. Châm tê phẫu thuật loại II

4. Châm tê phẫu thuật loại III

5. Châm tê thủ thuật loại đặc biệt

6. Châm tê thủ thuật loại I

7. Châm tê thủ thuật loại II

8. Châm tê thủ thuật loại III

9. Bó thuốc y học cổ truyền

10. Đặt thuốc y học cổ truyền

11. Cấy chỉ điều trị

12. Cấy chỉ nâng cơ vùng mặt

13. Cấy chỉ nâng cơ vùng cơ thể (trừ mặt)

14. Chích lể

15. Chườm thuốc cổ truyền

16. Cứu ngải

17. Cứu ngải trẻ nhi

18. Điện nhĩ châm

19. Điện châm

20. Điện châm trẻ nhi

21. Điện mãng châm

22. Giác hơi

23. Hào châm

24. Hào châm trẻ nhi

25. Nhĩ châm

26. Mãng châm (đại trường châm)

27. Hỏa trị liệu

28. Kéo nắn cột sống cổ bằng phương pháp y học cổ truyền

29. Kéo nắn cột sống thắt lưng theo phương pháp y học cổ truyền

30. Khí công dưỡng sinh trị liệu

31. Laser châm

32. Mai hoa châm

33. Từ châm

34. Nắn bó gãy xương cẳng chân bằng phương pháp y học cổ truyền

35. Nắn bó gãy xương cẳng tay bằng phương pháp y học cổ truyền

36. Nắn bó gãy xương cánh tay bằng phương pháp y học cổ truyền

37. Nắn, bó trật khớp cổ chân bằng phương pháp y học cổ truyền

38. Nắn, bó trật khớp khuỷu, cổ tay bằng phương pháp y học cổ truyền

39. Ngâm thuốc y học cổ truyền bộ phận

40. Ngâm thuốc y học cổ truyền toàn thân

41. Ôn châm

42. Thủy châm

43. Thủy châm trẻ nhi

44. Xoa bóp bấm huyệt

45. Xoa bóp bấm huyệt cho trẻ nhi

46. Xông hơi thuốc y học cổ truyền

47. Xông khói thuốc y học cổ truyền

48. Xông thuốc y học cổ truyền bằng máy

49. Nắn bó gãy xương bàn, ngón tay bằng phương pháp y học cổ truyền

50. Nắn bó gãy xương gót, bàn chân, ngón chân bằng phương pháp y học cổ truyền

51. Chích tứ phùng

52. Nhĩ dán (nhĩ áp)

53. Từ nhĩ châm

54. Tiểu đao châm

55. Diện chẩn điều trị

56. Dán thuốc cổ truyền lên huyệt

57. Bơm thuốc cổ truyền đường hậu môn

58. Cạo gió

DANH MỤC KỸ THUẬT

QUY TRÌNH KỸ THUẬT CHUYÊN NGÀNH Y HỌC CỔ TRUYỀN

1. CHÂM TÊ PHẪU THUẬT LOẠI ĐẶC BIỆT

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật loại đặc biệt được Bộ Y tế quy định.

- Mục đích: đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật loại đặc biệt được tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bệnh được phân loại phẫu thuật đặc biệt theo từng chuyên khoa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng, rối loạn tri giác, rối loạn cảm giác.

- Người bệnh không hợp tác với châm tê.

- Phụ nữ có thai.

- Người bệnh đang có huyết áp cao trên 180/110 mmHg.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc hỗ trợ: Diazepam, Fentanyl, ...

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có tiền sử vựng châm.

- Da vùng châm bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng châm.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện:

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Châm tê do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Bác sĩ gây mê hồi sức, điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Diazepam 10mg.

- Fentanyl 5mg/10ml.

- Hộp thuốc chống phản vệ.

5.3. Vật tư

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần các kích thước.

- Bơm tiêm vô trùng các kích cỡ dùng một lần, bông, cồn sát trùng, kẹp có mấu, panh có mấu.

- Xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

- Bàn chải rửa tay, khẩu trang y tế, mũ.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế.

- Áo phẫu thuật.

5.4. Thiết bị

- Máy điện châm, pin, dây nối máy, ...

5.5. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác đắc khí (căng tức nặng ở tay, chân và vùng mổ khi châm tê) để phối hợp với thầy thuốc trong quá trình phẫu thuật.

- Được hướng dẫn tư thế nằm phù hợp với vị trí phẫu thuật.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

- Thời gian ước tính: 210 - 270 phút hoặc tùy theo thời gian phẫu thuật.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng phẫu thuật.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1

- Rửa tay sạch, đeo găng tay vô khuẩn.

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt.

- Chọn kim có độ dài phù hợp với độ dày của cơ vùng định châm.

6.2. Bước 2

- Chọn và châm phác đồ huyệt theo nguyên tắc:

+ Huyệt có tác dụng toàn thân.

+ Huyệt tác dụng vùng phẫu thuật.

+ Huyệt tại chỗ.

6.3. Bước 3

- Châm kim vào huyệt theo các thì sau:

+ Thì 1: Một tay dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn căng da vùng huyệt. Tay còn lại châm nhanh kim qua da vùng huyệt.

+ Thì 2: đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho tới khi đạt “đắc khí” (người bệnh có cảm giác căng tức, nặng vừa phải không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

- Châm tả theo phác đồ huyệt tùy từng mặt bệnh phẫu thuật.

6.4. Bước 4

- Kích thích huyệt bằng máy điện châm:

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55 Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 µA.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 25 - 30 phút.

- Sau khi kích thích máy điện châm từ 25 - 30 phút thì người bệnh có cảm giác tê bì nặng lan từ vị trí châm các huyệt ở xa đến khu vực làm phẫu thuật. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành làm phẫu thuật. Trong quá trình làm phẫu thuật, người bệnh hoàn toàn tỉnh có thể phối hợp với bác sĩ khi cần thiết.

6.5. Bước 5: được tiến hành khi đạt được độ tê để phẫu thuật, bác sĩ gây mê hồi sức hỗ trợ sẽ thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da: Diazepam 0,2mg/kg cân nặng.

6.6. Bước 6: duy trì kích thích suốt quá trình phẫu thuật và bác sĩ gây mê thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm Fentanyl với liều 2µg/kg cân nặng theo các thì phẫu thuật.

6.7. Kết thúc quy trình:

- Kết thúc cuộc phẫu thuật, tắt máy điện châm, rút kim châm cứu.

- Sát trùng da vùng châm sau khi rút kim.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ...

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim. Xử trí: dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2004), Nghiên cứu châm tê trong phẫu thuật.

2. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

3. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

2. CHÂM TÊ PHẪU THUẬT LOẠI I

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật loại 1 được Bộ Y tế quy định.

- Mục đích: đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật loại 1 được tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bệnh được phân loại phẫu thuật loại 1 theo từng chuyên khoa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng, rối loạn tri giác, rối loạn cảm giác.

- Người bệnh không hợp tác với châm tê.

- Phụ nữ có thai.

- Người bệnh đang có huyết áp cao trên 180/110 mmHg.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc hỗ trợ: Diazepam, Fentanyl, ...

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có tiền sử vựng châm.

- Da vùng châm bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng châm.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Châm tê do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Bác sĩ gây mê hồi sức, điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Diazepam 10mg.

- Fentanyl 5mg/10ml.

- Hộp thuốc chống phản vệ.

5.3. Vật tư

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần các kích thước.

- Bơm tiêm vô trùng các kích cỡ dùng một lần, bông, cồn sát trùng, kẹp có mấu, panh có mấu.

- Xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

- Bàn chải rửa tay, khẩu trang y tế, mũ.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế.

- Áo phẫu thuật.

5.4. Thiết bị

- Máy điện châm, pin, dây nối máy, ...

5.5. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác đắc khí (căng tức nặng ở tay, chân và vùng mổ khi châm tê) để phối hợp với thầy thuốc trong quá trình phẫu thuật.

- Được hướng dẫn tư thế nằm phù hợp với vị trí phẫu thuật.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

- Thời gian ước tính: 150 - 210 phút hoặc tùy theo thời gian phẫu thuật.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng phẫu thuật.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1:

- Rửa tay sạch, đeo găng tay vô khuẩn.

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt.

- Chọn kim có độ dài phù hợp với độ dày của cơ vùng định châm.

6.2. Bước 2

- Chọn và châm phác đồ huyệt theo nguyên tắc:

+ Huyệt có tác dụng toàn thân.

+ Huyệt tác dụng vùng phẫu thuật.

+ Huyệt tại chỗ.

6.3. Bước 3

- Châm kim vào huyệt theo các thì sau:

+ Thì 1: Một tay dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn căng da vùng huyệt. Tay còn lại châm nhanh kim qua da vùng huyệt.

+ Thì 2: đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho tới khi đạt “đắc khí” (người bệnh có cảm giác căng tức, nặng vừa phải không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

- Châm tả theo phác đồ huyệt tùy từng mặt bệnh phẫu thuật.

6.4. Bước 4

- Kích thích huyệt bằng máy điện châm:

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55 Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 µA.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 25 - 30 phút.

- Sau khi kích thích máy điện châm từ 25 - 30 phút thì người bệnh có cảm giác tê bì nặng lan từ vị trí châm các huyệt ở xa đến khu vực làm phẫu thuật. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành làm phẫu thuật. Trong quá trình làm phẫu thuật, người bệnh hoàn toàn tỉnh có thể phối hợp với bác sĩ khi cần thiết.

6.5. Bước 5: được tiến hành khi đạt được độ tê để phẫu thuật, bác sĩ gây mê hồi sức hỗ trợ sẽ thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da: Diazepam 0,2mg/kg cân nặng.

6.6. Bước 6: duy trì kích thích suốt quá trình phẫu thuật và bác sĩ gây mê thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm Fentanyl với liều 2µg/kg cân nặng theo các thì phẫu thuật.

6.7. Kết thúc quy trình.

- Kết thúc cuộc phẫu thuật, tắt máy điện châm, rút kim châm cứu.

- Sát trùng da vùng châm sau khi rút kim.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ...

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim. Xử trí: dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2004), Nghiên cứu châm tê trong phẫu thuật.

2. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

3. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

3. CHÂM TÊ PHẪU THUẬT LOẠI II

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật loại 2 được Bộ Y tế quy định.

- Mục đích: đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật loại 2 được tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bệnh được phân loại phẫu thuật loại 2 theo từng chuyên khoa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng, rối loạn tri giác, rối loạn cảm giác.

- Người bệnh không hợp tác với châm tê.

- Phụ nữ có thai.

- Người bệnh đang có huyết áp cao trên 180/110 mmHg.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc hỗ trợ: Diazepam, Fentanyl, ...

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có tiền sử vựng châm.

- Da vùng châm bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng châm.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Châm tê do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Bác sĩ gây mê hồi sức, điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Diazepam 10mg.

- Fentanyl 5mg/10ml.

- Hộp thuốc chống phản vệ.

5.3. Vật tư

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần các kích thước.

- Bơm tiêm vô trùng các kích cỡ dùng một lần, bông, cồn sát trùng, kẹp có mấu, panh có mấu.

- Xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

- Bàn chải rửa tay, khẩu trang y tế, mũ.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế.

- Áo phẫu thuật.

5.4. Thiết bị

- Máy điện châm, pin, dây nối máy, ...

5.5. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác đắc khí (căng tức nặng ở tay, chân và vùng mổ khi châm tê) để phối hợp với thầy thuốc trong quá trình phẫu thuật.

- Được hướng dẫn tư thế nằm phù hợp với vị trí phẫu thuật.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

- Thời gian ước tính: 90 - 210 phút hoặc tùy theo thời gian phẫu thuật.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng phẫu thuật.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1

- Rửa tay sạch, đeo găng tay vô khuẩn.

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt.

- Chọn kim có độ dài phù hợp với độ dày của cơ vùng định châm.

6.2. Bước 2

- Chọn và châm phác đồ huyệt theo nguyên tắc:

+ Huyệt có tác dụng toàn thân.

+ Huyệt tác dụng vùng phẫu thuật.

+ Huyệt tại chỗ.

6.3. Bước 3

- Châm kim vào huyệt theo các thì sau:

+ Thì 1: Một tay dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn căng da vùng huyệt. Tay còn lại châm nhanh kim qua da vùng huyệt.

+ Thì 2: đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho tới khi đạt “đắc khí” (người bệnh có cảm giác căng tức, nặng vừa phải không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

- Châm tả theo phác đồ huyệt tùy từng mặt bệnh phẫu thuật.

6.4. Bước 4:

- Kích thích huyệt bằng máy điện châm:

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55 Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 µA.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 25 - 30 phút.

- Sau khi kích thích máy điện châm từ 25 - 30 phút thì người bệnh có cảm giác tê bì nặng lan từ vị trí châm các huyệt ở xa đến khu vực làm phẫu thuật. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành làm phẫu thuật. Trong quá trình làm phẫu thuật, người bệnh hoàn toàn tỉnh có thể phối hợp với bác sĩ khi cần thiết.

6.5. Bước 5: được tiến hành khi đạt được độ tê để phẫu thuật, bác sĩ gây mê hồi sức hỗ trợ sẽ thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da: Diazepam 0,2mg/kg cân nặng.

6.6. Bước 6: duy trì kích thích suốt quá trình phẫu thuật và bác sĩ gây mê thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm Fentanyl với liều 2µg/kg cân nặng theo các thì phẫu thuật.

6.7. Kết thúc quy trình.

- Kết thúc cuộc phẫu thuật, tắt máy điện châm, rút kim châm cứu.

- Sát trùng da vùng châm sau khi rút kim.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ...

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim. Xử trí: dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2004), Nghiên cứu châm tê trong phẫu thuật.

2. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

3. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

4. CHÂM TÊ PHẪU THUẬT LOẠI III

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để phẫu thuật loại 3 được Bộ Y tế quy định.

- Mục đích: đảm bảo vô cảm cho phẫu thuật loại 3 được tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bệnh được phân loại phẫu thuật loại 3 theo từng chuyên khoa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng, rối loạn tri giác, rối loạn cảm giác.

- Người bệnh không hợp tác với châm tê.

- Phụ nữ có thai.

- Người bệnh đang có huyết áp cao trên 180/110 mmHg.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc hỗ trợ: Diazepam, Fentanyl, ...

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có tiền sử vựng châm.

- Da vùng châm bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng châm.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Châm tê do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Bác sĩ gây mê hồi sức, điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Diazepam 10mg.

- Fentanyl 5mg/10ml.

- Hộp thuốc chống phản vệ.

5.3. Vật tư

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần các kích thước.

- Bơm tiêm vô trùng các kích cỡ vô trùng dùng một lần, bông, cồn sát trùng, kẹp có mấu, panh có mấu.

- Xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

- Bàn chải rửa tay, khẩu trang y tế, mũ.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế.

- Áo phẫu thuật.

5.4. Thiết bị

- Máy điện châm, pin, dây nối máy, ...

5.5. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác đắc khí (căng tức nặng ở tay, chân và vùng mổ khi châm tê) để phối hợp với thầy thuốc trong quá trình phẫu thuật.

- Được hướng dẫn tư thế nằm phù hợp với vị trí phẫu thuật.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

- Thời gian ước tính: 60 - 150 phút hoặc tùy theo thời gian phẫu thuật.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng phẫu thuật.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1

- Rửa tay sạch, đeo găng tay vô khuẩn.

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt.

- Chọn kim có độ dài phù hợp với độ dày của cơ vùng định châm.

6.2. Bước 2

- Chọn và châm phác đồ huyệt theo nguyên tắc:

+ Huyệt có tác dụng toàn thân.

+ Huyệt tác dụng vùng phẫu thuật.

+ Huyệt tại chỗ.

6.3. Bước 3

- Châm kim vào huyệt theo các thì sau:

+ Thì 1: Một tay dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn căng da vùng huyệt. Tay còn lại châm nhanh kim qua da vùng huyệt.

+ Thì 2: đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho tới khi đạt “đắc khí” (người bệnh có cảm giác căng tức, nặng vừa phải không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

- Châm tả theo phác đồ huyệt tùy từng mặt bệnh phẫu thuật.

6.4. Bước 4

- Kích thích huyệt bằng máy điện châm:

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55 Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 µA.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 25 - 30 phút.

- Sau khi kích thích máy điện châm từ 25 - 30 phút thì người bệnh có cảm giác tê bì nặng lan từ vị trí châm các huyệt ở xa đến khu vực làm phẫu thuật. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành làm phẫu thuật. Trong quá trình làm phẫu thuật, người bệnh hoàn toàn tỉnh có thể phối hợp với bác sĩ khi cần thiết.

6.5. Bước 5: được tiến hành khi đạt được độ tê để phẫu thuật, bác sĩ gây mê hồi sức hỗ trợ sẽ thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da: Diazepam 0,2mg/kg cân nặng.

6.6. Bước 6: duy trì kích thích suốt quá trình phẫu thuật và bác sĩ gây mê thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm Fentanyl với liều 2µg/kg cân nặng theo các thì phẫu thuật.

6.7. Kết thúc quy trình.

- Kết thúc cuộc phẫu thuật, tắt máy điện châm, rút kim châm cứu.

- Sát trùng da vùng châm sau khi rút kim.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ...

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim. Xử trí: dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2004), Nghiên cứu châm tê trong phẫu thuật.

2. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

3. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

5. CHÂM TÊ THỦ THUẬT LOẠI ĐẶC BIỆT

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để làm thủ thuật loại đặc biệt được Bộ Y tế quy định.

- Mục đích: đảm bảo vô cảm cho thủ thuật loại đặc biệt được tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bệnh được phân loại thủ thuật loại đặc biệt theo từng chuyên khoa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng, rối loạn tri giác, rối loạn cảm giác.

- Người bệnh không hợp tác với châm tê.

- Phụ nữ có thai.

- Người bệnh đang có huyết áp cao trên 180/110 mmHg.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc hỗ trợ: Diazepam, ...

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có tiền sử vựng châm.

- Da vùng châm bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng châm.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Châm tê do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Bác sĩ, điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Diazepam 10mg.

- Hộp thuốc chống phản vệ.

5.3. Vật tư

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần các kích thước.

- Bơm tiêm vô trùng các kích cỡ vô trùng dùng một lần, bông, cồn sát trùng, kẹp có mấu, panh có mấu.

- Xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

- Bàn chải rửa tay, khẩu trang y tế, mũ.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế.

- Áo phẫu thuật.

5.4. Thiết bị

- Máy điện châm, pin, dây nối máy, ...

5.5. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay, chân và vùng làm thủ thuật khi châm tê.

- Được hướng dẫn tư thế nằm phù hợp với vị trí thực hiện kỹ thuật.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

Thời gian ước tính: 210 - 270 phút hoặc tùy theo thời gian thực hiện thủ thuật.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng thực hiện kỹ thuật.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1

- Rửa tay sạch, đeo găng tay vô khuẩn.

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt.

- Chọn kim có độ dài phù hợp với độ dày của cơ vùng định châm.

6.2. Bước 2

- Chọn và châm phác đồ huyệt theo nguyên tắc:

+ Huyệt có tác dụng toàn thân.

+ Huyệt tác dụng vùng thủ thuật.

+ Huyệt tại chỗ.

6.3. Bước 3

- Châm kim vào huyệt theo các thì sau:

+ Thì 1: Một tay dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn căng da vùng huyệt. Tay còn lại châm nhanh kim qua da vùng huyệt.

+ Thì 2: đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho tới khi đạt “đắc khí” (người bệnh có cảm giác căng tức, nặng vừa phải không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

- Châm tả theo phác đồ huyệt tùy từng mặt bệnh làm thủ thuật.

6.4. Bước 4

- Kích thích huyệt bằng máy điện châm:

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55 Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 µA.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 25 - 30 phút.

- Sau khi kích thích máy điện châm từ 25 - 30 phút thì người bệnh có cảm giác tê bì nặng lan từ vị trí châm các huyệt ở xa đến khu vực làm thủ thuật. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành làm thủ thuật. Trong quá trình làm thủ thuật, người bệnh hoàn toàn tỉnh có thể phối hợp với bác sĩ khi cần thiết.

6.5. Bước 5: được tiến hành khi đạt được độ tê để làm thủ thuật, bác sĩ hỗ trợ sẽ thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da: Diazepam 0,2mg/kg cân nặng.

6.6. Kết thúc quy trình.

- Kết thúc thủ thuật, tắt máy điện châm, rút kim châm cứu.

- Sát trùng da vùng châm sau khi rút kim.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ...

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim. Xử trí: dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2004), Nghiên cứu châm tê trong phẫu thuật.

2. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

3. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

6. CHÂM TÊ THỦ THUẬT LOẠI I

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để làm thủ thuật loại 1 được Bộ Y tế quy định.

- Mục đích: đảm bảo vô cảm cho thủ thuật loại 1 được tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bệnh được phân loại thủ thuật loại I theo từng chuyên khoa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng, rối loạn tri giác, rối loạn cảm giác.

- Người bệnh không hợp tác với châm tê.

- Phụ nữ có thai.

- Người bệnh đang có huyết áp cao trên 180/110 mmHg.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc hỗ trợ: Diazepam, ...

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có tiền sử Vựng châm.

- Da vùng châm bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng châm.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Châm tê do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Bác sĩ gây mê hồi sức, Điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Diazepam 10mg.

- Hộp thuốc chống phản vệ.

5.3. Vật tư

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần các kích thước.

- Bơm tiêm vô trùng các kích cỡ vô trùng dùng một lần, bông, cồn sát trùng, kẹp có mấu, panh có mấu.

- Xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

- Bàn chải rửa tay, khẩu trang y tế, mũ giấy.

- Găng tay vô khuẩn

- Áo phẫu thuật.

5.4. Thiết bị

- Máy điện châm, pin, dây nối máy, ...

5.5. Người bệnh

- Được khám và làm hồ sơ bệnh án chuyên khoa theo quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay, chân và vùng làm thủ thuật khi châm tê.

- Được hướng dẫn tư thế nằm phù hợp với vị trí thực hiện kỹ thuật.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

Thời gian ước tính: 150 - 270 phút hoặc tùy theo thời gian thực hiện thủ thuật.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng thực hiện kỹ thuật hoặc phòng vô khuẩn.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1

- Rửa tay sạch, đeo găng tay vô khuẩn.

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt.

- Chọn kim có độ dài phù hợp với độ dày của cơ vùng định châm.

6.2. Bước 2

- Chọn và châm phác đồ huyệt theo nguyên tắc:

+ Huyệt có tác dụng toàn thân.

+ Huyệt tác dụng vùng thủ thuật.

+ Huyệt tại chỗ.

6.3. Bước 3

- Châm kim vào huyệt theo các thì sau:

+ Thì 1: Một tay dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn căng da vùng huyệt. Tay còn lại châm nhanh kim qua da vùng huyệt.

+ Thì 2: đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho tới khi đạt “đắc khí” (người bệnh có cảm giác căng tức, nặng vừa phải không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

- Châm tả theo phác đồ huyệt tùy từng mặt bệnh làm thủ thuật.

6.4. Bước 4

- Kích thích huyệt bằng máy điện châm:

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55 Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 µA.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 25 - 30 phút.

- Sau khi kích thích máy điện châm từ 25 - 30 phút thì người bệnh có cảm giác tê bì nặng lan từ vị trí châm các huyệt ở xa đến khu vực làm thủ thuật. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành làm thủ thuật. Trong quá trình làm thủ thuật, người bệnh hoàn toàn tỉnh có thể phối hợp với bác sĩ khi cần thiết.

6.5. Bước 5: được tiến hành khi đạt được độ tê để làm thủ thuật, bác sĩ hỗ trợ sẽ thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da: Diazepam 0,2mg/kg cân nặng.

6.6. Kết thúc quy trình.

- Kết thúc thủ thuật, tắt máy điện châm, rút kim châm cứu.

- Sát trùng da vùng châm sau khi rút kim.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ...

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim. Xử trí: dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2004), Nghiên cứu châm tê trong phẫu thuật.

2. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

3. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

7. CHÂM TÊ THỦ THUẬT LOẠI II

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để làm thủ thuật loại 2 được Bộ Y tế quy định.

- Mục đích: đảm bảo vô cảm cho thủ thuật loại 2 được tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bệnh được phân loại thủ thuật loại 2 theo từng chuyên khoa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng, rối loạn tri giác, rối loạn cảm giác.

- Người bệnh không hợp tác với châm tê.

- Phụ nữ có thai.

- Người bệnh đang có huyết áp cao trên 180/110 mmHg.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc hỗ trợ: Diazepam, ...

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có tiền sử Vựng châm.

- Da vùng châm bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng châm.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Châm tê do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Bác sĩ gây mê hồi sức, điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Diazepam 10mg.

- Hộp thuốc chống phản vệ.

5.3. Vật tư

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần các kích thước.

- Bơm tiêm vô trùng các kích cỡ vô trùng dùng một lần, bông, cồn sát trùng, kẹp có mấu, panh có mấu.

- Xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

- Bàn chải rửa tay, khẩu trang y tế, mũ.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế.

- Áo phẫu thuật.

5.4. Thiết bị

- Máy điện châm, pin, dây nối máy, ...

5.5. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án theo từng chuyên khoa Bộ Y tế quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay, chân và vùng làm thủ thuật khi châm tê.

- Được hướng dẫn tư thế nằm phù hợp với vị trí thực hiện kỹ thuật.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

Thời gian ước tính: 90 - 210 phút hoặc tùy theo thời gian thực hiện thủ thuật.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng thực hiện kỹ thuật hoặc phòng vô khuẩn.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1:

- Rửa tay sạch, đeo găng tay vô khuẩn.

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt.

- Chọn kim có độ dài phù hợp với độ dày của cơ vùng định châm.

6.2. Bước 2

- Chọn và châm phác đồ huyệt theo nguyên tắc:

+ Huyệt có tác dụng toàn thân.

+ Huyệt tác dụng vùng thủ thuật.

+ Huyệt tại chỗ.

6.3. Bước 3

- Châm kim vào huyệt theo các thì sau:

+ Thì 1: Một tay dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn căng da vùng huyệt. Tay còn lại châm nhanh kim qua da vùng huyệt.

+ Thì 2: đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho tới khi đạt “đắc khí” (người bệnh có cảm giác căng tức, nặng vừa phải không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

- Châm tả theo phác đồ huyệt tùy từng mặt bệnh làm thủ thuật.

6.4. Bước 4

- Kích thích huyệt bằng máy điện châm:

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55 Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 µA.

- Thời gian: kích thích ban đầu từ 25 - 30 phút.

- Sau khi kích thích máy điện châm từ 25 - 30 phút thì người bệnh có cảm giác tê bì nặng lan từ vị trí châm các huyệt ở xa đến khu vực làm thủ thuật. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành làm thủ thuật. Trong quá trình làm thủ thuật, người bệnh hoàn toàn tỉnh có thể phối hợp với bác sĩ khi cần thiết.

6.5. Bước 5: được tiến hành khi đạt được độ tê để làm thủ thuật, bác sĩ hỗ trợ sẽ thực hiện như sau:

- Tiêm tĩnh mạch chậm 5 - 10 phút trước khi rạch da: Diazepam 0,2mg/kg cân nặng.

6.6. Kết thúc quy trình.

- Kết thúc thủ thuật, tắt máy điện châm, rút kim châm cứu.

- Sát trùng da vùng châm sau khi rút kim.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ...

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim. Xử trí: dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2004), Nghiên cứu châm tê trong phẫu thuật.

2. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

3. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

8. CHÂM TÊ THỦ THUẬT LOẠI III

1. ĐẠI CƯƠNG

- Là phương pháp vô cảm để làm thủ thuật loại 3 được Bộ Y tế quy định.

- Mục đích: đảm bảo vô cảm cho thủ thuật loại 3 được tiến hành thuận lợi và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bệnh được phân loại thủ thuật loại 3 theo từng chuyên khoa.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người có bệnh tâm thần, động kinh, bệnh tim nặng, rối loạn tri giác, rối loạn cảm giác.

- Người bệnh không hợp tác với châm tê.

- Phụ nữ có thai.

- Người bệnh đang có huyết áp cao trên 180/110 mmHg.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng với thuốc hỗ trợ: Diazepam, ...

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh có tiền sử Vựng châm.

- Da vùng châm bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng châm.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Châm tê do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Hộp thuốc chống phản vệ.

5.3. Vật tư

- Kim châm cứu vô trùng dùng một lần các kích thước.

- Bơm tiêm vô trùng các kích cỡ vô trùng dùng một lần, bông, cồn sát trùng, kẹp có mấu, panh có mấu.

- Xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

- Bàn chải rửa tay, khẩu trang y tế, mũ.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế.

- Áo phẫu thuật.

5.4. Thiết bị

- Máy điện châm, pin, dây nối máy, ...

5.5. Người bệnh

- Được làm hồ sơ bệnh án theo từng chuyên khoa Bộ Y tế quy định.

- Được giải thích biết cảm giác căng tức nặng ở tay, chân và vùng làm thủ thuật khi châm tê.

- Được hướng dẫn tư thế nằm phù hợp với vị trí thực hiện thủ thuật.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

Thời gian ước tính: 90 - 150 phút hoặc tùy theo thời gian thực hiện thủ thuật.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng thực hiện kỹ thuật hoặc phòng vô khuẩn.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1

- Rửa tay sạch, đeo găng tay vô khuẩn.

- Xác định và sát trùng da vùng huyệt.

- Chọn kim có độ dài phù hợp với độ dày của cơ vùng định châm.

6.2. Bước 2

- Chọn phác đồ huyệt theo nguyên tắc:

+ Huyệt có tác dụng toàn thân.

+ Huyệt tác dụng vùng làm thủ thuật.

+ Huyệt tại chỗ.

6.3. Bước 3

- Châm kim vào huyệt theo các thì sau:

+ Thì 1: Một tay dùng ngón tay cái và ngón trỏ ấn căng da vùng huyệt. Tay còn lại châm nhanh kim qua da vùng huyệt.

+ Thì 2: đẩy kim từ từ tới huyệt, kích thích kim cho tới khi đạt “đắc khí” (người bệnh có cảm giác căng tức, nặng vừa phải không đau ở vùng huyệt vừa châm kim, thầy thuốc cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt).

- Châm tả theo phác đồ huyệt tùy từng mặt bệnh phẫu thuật.

6.4. Bước 4

- Kích thích huyệt bằng máy điện châm:

- Tần số: cao ngay từ đầu 25 - 55 Hz.

- Cường độ: tăng dần từ 40 - 300 µA.

- Sau khi kích thích máy điện châm từ 25 - 30 phút thì người bệnh có cảm giác tê bì nặng lan từ vị trí châm các huyệt ở xa đến khu vực làm thủ thuật. Đó là thời điểm bắt đầu tiến hành làm thủ thuật. Trong quá trình làm thủ thuật, người bệnh hoàn toàn tỉnh có thể phối hợp với bác sĩ khi cần thiết.

6.5. Kết thúc quy trình.

- Kết thúc thủ thuật, tắt máy điện châm, rút kim châm cứu.

- Sát trùng da vùng châm sau khi rút kim.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ...

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim. Xử trí: dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2004), Nghiên cứu châm tê trong phẫu thuật.

2. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

3. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

9. BÓ THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN

1. ĐẠI CƯƠNG

Bó thuốc y học cổ truyền (bó thuốc cổ truyền) là phương pháp chữa ngoài của y học cổ truyền, đưa thuốc thẩm thấu qua da tác động trực tiếp lên các huyệt vị, các tổ chức phần mềm, một số khớp trên cơ thể nhằm mục đích khu phong, tán hàn, trừ thấp, hoạt huyết, tiêu viêm, lưu thông kinh lạc.

2. CHỈ ĐỊNH

- Bong gân, trật khớp đã được nắn chỉnh.

- Rạn xương, gãy xương đã được nắn chỉnh.

- Gãy xương đã phẫu thuật kết hợp xương.

- Thoái hóa khớp, thoái hóa cột sống.

- Thoát vị đĩa đệm cột sống không có chỉ định ngoại khoa.

- Viêm khớp không do nhiễm khuẩn.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bệnh nhân có vết thương hở, bệnh lý ngoài da vùng cần bó thuốc.

- Gãy xương hở.

- Bệnh nhân trong tình trạng cấp cứu.

- Bệnh nhân có tiền sử dị ứng với các thành phần của thuốc.

4. THẬN TRỌNG

- Bệnh nhân có cơ địa dị ứng.

- Bệnh nhân tâm thần, động kinh, rối loạn cảm giác, người già sa sút trí tuệ.

- Trẻ em dưới 24 tháng.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ, y sĩ, lương y, người có bài thuốc gia truyền hoặc phương pháp chữa bệnh gia truyền phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

- Điều dưỡng có văn bằng chuyên khoa y học cổ truyền hoặc có trình độ đại học trở lên được đào tạo bổ sung kỹ thuật bó thuốc cổ truyền thực hiện theo phạm vi hành nghề, phạm vi chuyên môn được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

b) Nhân lực hỗ trợ: Điều dưỡng.

5.2. Thuốc

Thuốc cổ truyền có tác dụng điều trị phù hợp với chỉ định:

- Đối với thuốc bó là thuốc tươi: làm sạch, giã nát, sao, tẩm rồi bọc vào băng, gạc.

- Đối với thuốc cổ truyền được Bộ Y tế cấp phép đăng ký lưu hành: thực hiện theo hướng dẫn sử dụng.

- Thuốc cổ truyền đã được bào chế thành dạng phù hợp theo y lệnh.

5.3. Vật tư

- Gạc y tế, bông gòn vô trùng, khăn sạch.

- Găng tay, khẩu trang.

- Băng keo dán cố định.

- Khay đựng thuốc.

- Băng co dãn.

- Nilon lót dưới vùng bó. Khăn vải rộng hơn vùng bó để giữ nhiệt.

- Dây vải cố định.

- Nhiệt kế.

5.4. Thiết bị

- Dụng cụ giã, xay thuốc.

- Dụng cụ làm nóng thuốc: Lò vi sóng, bếp, ...

5.5. Người bệnh

- Thầy thuốc giải thích cho người bệnh, người nhà về kỹ thuật trước khi thực hiện: mục đích, các bước tiến hành, biến chứng, nguy cơ có thể xảy ra, tiên lượng, ...

- Vệ sinh sạch sẽ vùng bó thuốc.

5.6. Hồ sơ bệnh án

- Bệnh án chẩn đoán hoặc sổ khám bệnh chẩn đoán, các xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán và phiếu chỉ định của bác sĩ.

- Cần ghi rõ chỉ định, ngày giờ bó, tình trạng thăm khám toàn thân, hướng xử trí, những điều dặn dò và liệu trình.

- Kết quả xét nghiệm, siêu âm, chụp cộng hưởng từ, X-Quang khớp (nếu cần).

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

- Từ 30 đến 60 phút.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Buồng bệnh hoặc phòng thực hiện kỹ thuật.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

(chia thành 2: thuốc có dạng bào chế hiện đại, thuốc có dạng bào chế truyền thống, thuốc tươi)

6.1. Bước 1: Sát khuẩn tay.

6.2. Bước 2: Kiểm tra trước khi tiến hành bó: kiểm tra mạch máu, thần kinh, màu sắc da của vùng bó.

6.3. Bước 3: Bó thuốc.

- Trải tấm nilon dưới vùng bó (nếu cần).

- Tiến hành bó thuốc: đặt thuốc lên vị trí cần bó, cố định thuốc bó.

6.4. Bước 4: Cố định lại vị trí tổn thương nếu cần.

6.5. Bước 5: Kiểm tra sau bó.

- Kiểm tra mạch máu, thần kinh, độ ấm của chi, màu sắc da, vận động khớp trên và dưới vùng bó. Kiểm tra lưu thông tuần hoàn vùng bó, nới lỏng vùng bó nếu cần.

6.6. Bước 6: Kết thúc quy trình.

- Đánh giá tình trạng người bệnh sau khi thực hiện thủ thuật.

- Thông báo và dặn dò người bệnh: thời gian tháo thuốc bó và liệu trình điều trị theo chỉ định của bác sĩ.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

- Xử lý dụng cụ sau bó thuốc.

- 1 liệu trình từ 5 - 7 ngày, có thể thực hiện nhiều liệu trình liên tục.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện thủ thuật.

- Đau tăng lên:

+ Nếu do bó thuốc chặt: nới lỏng vị trí bó.

+ Nếu đau do tiến triển của tổn thương: dùng thuốc phù hợp.

Tùy theo nguyên nhân đau tăng, thầy thuốc có phương pháp xử trí phù hợp.

- Mẩn ngứa, dị ứng da vùng đắp thuốc, tiến hành tháo thuốc, làm sạch vùng da bó thuốc, chuyển sang phương pháp điều trị khác. Uống thuốc dị ứng nếu cần.

- Bỏng: xử trí bỏng các cấp độ theo hướng dẫn điều trị bỏng.

7.2. Tai biến sau khi thực hiện thủ thuật: Không.

7.3. Biến chứng muộn: Không.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế (2008). Bệnh học Ngoại - Phụ Y học cổ truyền (Sách đào tạo Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền NXB Y học, Hà Nội.

2. Đặng Kim Châu (1991). Quá trình liền xương, Bách khoa thư bệnh học I, Trung tâm Quốc gia biên soạn từ điển Bách khoa Việt Nam, Hà Nội.

10. ĐẶT THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN

1. ĐẠI CƯƠNG

Đặt thuốc y học cổ truyền (đặt thuốc cổ truyền) là kỹ thuật đặt thuốc vào cùng đồ sau âm đạo hoặc hậu môn với mục đích để điều trị các bệnh tại chỗ, lân cận như: viêm âm đạo, viêm cổ tử cung, viêm trực tràng, viêm phần phụ, ...

2. CHỈ ĐỊNH

- Viêm âm đạo.

- Viêm cổ tử cung.

- Viêm trực tràng.

- Viêm phần phụ.

- Sa sinh dục, sa trực tràng.

- Viêm vùng sàn chậu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Phụ nữ có thai, phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt.

- Tiền sử dị ứng với một trong các thành phần của thuốc đặt.

- Phụ nữ chưa quan hệ tình dục (đối với đặt thuốc âm đạo).

4. THẬN TRỌNG

- Phụ nữ đang cho con bú.

- Người có tiền sử động kinh, tâm thần, mắc các bệnh lý tim mạch nặng.

- Chấn thương vùng xương chậu.

- Tổn thương niêm mạc vùng đặt thuốc.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ, y sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

- Điều dưỡng có văn bằng chuyên khoa y học cổ truyền hoặc có trình độ đại học trở lên được đào tạo bổ sung kỹ thuật đặt thuốc cổ truyền thực hiện theo phạm vi hành nghề, phạm vi chuyên môn được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

b) Nhân lực hỗ trợ: Điều dưỡng.

5.2. Thuốc

Thuốc cổ truyền phù hợp với vị trí đặt và đường dùng.

5.3. Vật tư

- Khẩu trang.

- Găng tay.

- Bông tiệt trùng, cồn i-ốt.

- Paraphin.

- Panh dài.

- Giấy bản.

- Ống soi hậu môn (đặt thuốc hậu môn); Mỏ vịt (đặt thuốc âm đạo).

- Toan trải (săng trải).

- Khay vô khuẩn đựng dụng cụ khám.

5.4. Thiết bị

- Đèn gù.

- Bàn khám phụ khoa.

- Đèn chiếu tia cực tím.

5.5. Người bệnh

- Thầy thuốc giải thích cho người bệnh, người nhà về kỹ thuật trước khi thực hiện: mục đích, các bước tiến hành, biến chứng, nguy cơ có thể xảy ra, tiên lượng, ...

- Chuẩn bị người bệnh trước khi thực hiện kỹ thuật, đặt tư thế người bệnh phù hợp.

5.6. Hồ sơ bệnh án

- Bệnh án chẩn đoán hoặc sổ khám bệnh chẩn đoán, các xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán và phiếu chỉ định của bác sĩ.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

- Theo tình trạng người bệnh và chỉ định của bác sĩ: từ 15 - 30 phút.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng thực hiện kỹ thuật.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Sát khuẩn âm hộ hoặc hậu môn bằng bông tẩm betadin.

6.2. Bước 2:

- Nếu đặt âm đạo: Bôi trơn đầu mỏ vịt bằng paraphin, đặt mỏ vịt vào trong âm đạo, cố định mỏ vịt.

- Nếu đặt hậu môn: bôi trơn ống soi hậu môn bằng paraphin, mở hậu môn.

6.3. Bước 3: Kiểm tra âm đạo, cổ tử cung trước khi làm sạch toàn bộ âm đạo bằng bông tẩm betadin hoặc kiểm tra trực tràng trước khi đặt thuốc.

6.4. Bước 4: Đặt thuốc vào cùng đồ sau âm đạo hoặc trực tràng.

6.5. Bước 5: Tháo mỏ vịt hoặc ống soi hậu môn và sát khuẩn lại âm hộ hoặc hậu môn bằng bông tẩm betadin.

6.6. Bước 6: Hướng dẫn người bệnh nằm tại giường bệnh theo dõi 30 phút.

- Thu dọn dụng cụ.

6.7. Bước 7: Kết thúc quy trình.

- Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

- 1 liệu trình từ 5 - 7 ngày, có thể thực hiện nhiều liệu trình liên tục.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật.

- Đau trong quá trình đặt mỏ vịt, ống soi hậu môn.

+ Xử trí: chọn kích cỡ mỏ vịt hoặc ống soi hậu môn phù hợp người bệnh, giải thích bệnh nhân thả lỏng cơ thể khi làm thủ thuật.

- Trầy xước, rớm máu ở hậu môn hay âm đạo.

Xử trí: vệ sinh sạch hoặc đặt mess nếu cần.

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật.

- Theo dõi dị ứng thuốc sau khi đặt:

+ Ngứa rát âm đạo, hậu môn tại chỗ: loại bỏ thuốc và làm sạch âm đạo, đổi thuốc đặt khác.

+ Phản ứng phản vệ: xử trí theo phác đồ của Bộ Y tế.

- Thuốc rơi ra ngoài hoặc không nằm đúng vị trí đặt.

+ Xử trí: Đặt lại thuốc đúng vị trí.

7.3. Biến chứng muộn.

- Ngứa rát âm đạo, âm hộ, hậu môn do thuốc tan, chảy ra ngoài: theo dõi và cân nhắc đổi thuốc đặt khác cho bệnh nhân.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. GS. Dương Thị Cường (2008). Thủ thuật sản phụ khoa. Nhà xuất bản y học.

2. Bộ Y tế (2008). Bệnh học Ngoại - Phụ Y học cổ truyền (Sách đào tạo Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền). NXB Y học, Hà Nội.

3. Bộ môn Phụ sản-Đại học Y Hà Nội (2022). Bài giảng sản phụ khoa (2022). Nhà xuất bản y học.

11. CẤY CHỈ ĐIỀU TRỊ

1. ĐẠI CƯƠNG

Cấy chỉ là phương pháp châm cứu kết hợp cổ truyền với y học hiện đại, được tiến hành bằng cách đưa chỉ tự tiêu vào huyệt để phòng và chữa bệnh.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý thần kinh: Liệt nửa người do đột quỵ, liệt dây thần kinh số VII ngoại biên, liệt tứ chi, đau thần kinh tọa, hội chứng cổ vai cánh tay, đau thần kinh liên sườn, động kinh, bại não, ...

- Cơ xương khớp: Đau cổ gáy, viêm quanh khớp vai, đau lưng, thoái hóa khớp, thoái hóa cột sống, viêm khớp dạng thấp, ...

- Hô hấp: Hen phế quản, viêm phế quản, viêm mũi dị ứng, viêm xoang, khàn tiếng, ...

- Tim mạch: Huyết áp thấp, tăng huyết áp, ...

- Tiêu hóa: Hội chứng dạ dày - tá tràng, táo bón, viêm đại tràng, hội chứng ruột kích thích, ...

- Tiết niệu - sinh dục: Đau bụng kinh, hội chứng tiền mãn kinh, di tinh, liệt dương, tiểu không tự chủ, ...

- Da liễu: Mày đay, vảy nến, viêm da cơ địa, ...

- Khác: Mất ngủ, đau đầu, suy nhược thần kinh, thiểu năng tuần hoàn não, giảm thích lực, tự kỷ, cai nghiện ma túy, thuốc lá, rượu, ...

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Người bệnh đang trong tình trạng cấp cứu nội khoa, ngoại khoa.

- Các bệnh ưa chảy máu, vùng đang chảy máu, xuất huyết dưới da.

- Dị ứng với loại chỉ được chỉ định cấy.

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh sốt cao, đang mắc bệnh truyền nhiễm cấp tính, mắc bệnh lý tâm thần.

- Da vùng cấy chỉ bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng cấy chỉ.

- Phụ nữ có thai.

- Giai đoạn nặng của bệnh: suy tim, suy gan, suy thận; cơ thể suy kiệt nặng.

- Sau ăn quá no hoặc quá đói.

- Người bệnh có nguy cơ chảy máu.

- Trường hợp đã can thiệp thẩm mỹ vùng được cấy chỉ.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện:

a) Nhân lực trực tiếp: Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

b) Nhân lực hỗ trợ: Điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

5.2. Thuốc

- Hộp thuốc chống phản vệ.

- Thuốc có tác dụng gây tê (lidocaine, ...) hoặc thuốc theo hướng dẫn chuyên môn hoặc các phương pháp vô cảm khác (khi cần thiết).

5.3. Vật tư

- Kim cấy chỉ và chỉ tự tiêu; hoặc đầu kim lấy thuốc, kim đẩy chỉ và chỉ tự tiêu; hoặc chỉ liền kim đảm bảo vô trùng.

- Bông, cồn sát trùng hoặc cồn i-ốt, thuốc gây tê tại chỗ.

- Gạc vô trùng, băng dính hoặc băng cá nhân vô trùng.

- Xà phòng, nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế, khẩu trang y tế.

5.4. Thiết bị

- Panh, kéo.

- Khay đựng dụng cụ, kẹp không mấu, kẹp đầu nhọn.

- Lọ thủy tinh, khay thủy tinh đựng chỉ.

- Bộ dụng cụ đo huyết áp.

5.5. Người bệnh

- Được khám, làm hồ sơ bệnh án theo quy định.

- Được giải thích về quy trình kỹ thuật, hợp tác với thầy thuốc.

- Được hướng dẫn tư thế nằm hoặc ngồi phù hợp, bộc lộ vùng được cấy chỉ.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

- 30 - 45 phút/ lần đối với các trường hợp không sử dụng thuốc gây tê.

- 50 - 60 phút/lần đối với các trường hợp sử dụng thuốc gây tê, chỉ định thuốc gây tê tùy thuộc vào đánh giá của bác sĩ đối với ngưỡng chịu đau của người bệnh (một vùng hoặc toàn bộ), trong đó: thời gian chờ thuốc tê có tác dụng: khoảng 30 phút; thời gian thực hiện: 20 - 30 phút/lần.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

Buồng bệnh hoặc phòng thực hiện kỹ thuật.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, ... của người bệnh

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Lựa chọn phác đồ huyệt

6.2. Các bước thực hiện:

6.2.1. Trường hợp sử dụng chỉ tự tiêu tách rời kim cấy chỉ:

Bước 1: Rửa tay sạch, đeo khẩu trang, đi găng tay vô khuẩn.

Bước 2: Sử dụng thuốc tê có dạng bào chế phù hợp với vùng thực hiện thủ thuật. Chờ thời gian thuốc tê có tác dụng, sau đó làm sạch vùng thuốc tê.

Bước 3: Cắt chỉ tự tiêu thành từng đoạn dài theo vị trí của huyệt. Luồn chỉ vào nòng kim.

Bước 4: Xác định huyệt và sát trùng vùng huyệt cấy chỉ.

Bước 5: Châm kim nhanh qua da và đưa kim từ từ vào huyệt.

Bước 6: Đặt bông vô trùng lên huyệt vừa cấy chỉ, ấn tay xuống rồi rút kim ra, sát trùng lại vùng huyệt vừa cấy chỉ bằng bông vô khuẩn. Dán băng vô trùng lên huyệt vừa cấy chỉ. Tiếp tục thực hiện với các huyệt còn lại theo phác đồ.

Bước 7: Thu dọn dụng cụ, rửa tay và theo dõi người bệnh.

6.2.2. Trường hợp sử dụng chỉ liền kim:

Bước 1: Rửa tay sạch, đeo khẩu trang, đi găng tay vô khuẩn.

Bước 2: Sử dụng thuốc tê có dạng bào chế phù hợp với vùng thực hiện thủ thuật. Chờ thời gian thuốc tê có tác dụng, sau đó làm sạch vùng thuốc tê.

Bước 3: Xác định huyệt và sát trùng vùng huyệt cấy chỉ. Châm kim nhanh qua da và đưa chỉ từ từ vào huyệt.

Bước 4: Nhẹ nhàng rút kim ra, chỉ đã nằm lại trong huyệt. Sát trùng lại vùng huyệt vừa cấy chỉ bằng bông vô khuẩn. Dán băng vô trùng lên huyệt vừa cấy chỉ. Tiếp tục thực hiện với các huyệt còn lại theo phác đồ.

Bước 5: Thu dọn dụng cụ, rửa tay và theo dõi người bệnh.

6.3. Kết thúc quy trình:

- Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

6.4. Liệu trình điều trị:

- Tùy vào thời gian tự tiêu của chỉ có thể thực hiện liệu trình tiếp theo, thời gian tự tiêu của chỉ có thể thực hiện liệu trình tiếp theo.

- Tùy theo mức độ và diễn biến của bệnh, có thể tiến hành nhiều liệu trình liên tục.

- Sau cấy chỉ vẫn có thể tiếp tục điều trị bằng châm cứu nếu có bệnh lý khác (Phác đồ huyệt châm cứu không trùng với huyệt đã cấy chỉ).

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Phản vệ: Xử trí phản vệ theo phác đồ của Bộ Y tế.

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ... nằm nghỉ tại chỗ.

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim: Dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

- Đau sưng nơi cấy chỉ: chườm lạnh, dùng thuốc chống viêm giảm phù nề hoặc kháng sinh (nếu cần).

7.3. Biến chứng muộn:

Một số vị trí đầu chỉ lồi trên mặt da.

Xử trí: rút đầu chỉ ra.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

2. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

3. Bộ Y tế (2020), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền.

12. CẤY CHỈ NÂNG CƠ VÙNG MẶT

1. ĐẠI CƯƠNG

Cấy chỉ là phương pháp châm cứu kết hợp cổ truyền với y học hiện đại, được tiến hành bằng cách đưa chỉ tự tiêu vào huyệt để phòng và chữa bệnh.

Theo Y học cổ truyền, vùng mặt là nơi hội tụ của sáu kinh dương và là nơi phản chiếu của khí huyết tạng phủ. Quá trình lão hóa gắn liền với sự suy giảm thiên quý và công năng ngũ tạng. Cụ thể, Tỳ hư gây thiểu dưỡng cơ nhục, làm mất độ đàn hồi, dẫn đến chảy xệ và nếp nhăn sâu. Can huyết hư khiến da khô, thiếu độ ẩm, xuất hiện các nếp nhăn li ti (vết chân chim đuôi mắt), cân cơ yếu. Thận là gốc của tiên thiên, Thận suy, gây lão hóa sâu, da tối màu, sạm đen, khô héo từ bên trong. Trúng phong kinh lạc lâu ngày cơ mặt bị liệt và chảy xệ. Khí huyết hư không nuôi dưỡng được da và cơ cũng làm da cơ mất căng bóng và chảy xệ.

Cấy chỉ có tác dụng bổ Can Thận, kiện Tỳ Vị, điều hòa khí huyết và kinh mạch ở vùng mặt. Cấy chỉ nâng cơ vùng mặt là thủ thuật đưa các đoạn chỉ tự tiêu bằng kim hoặc ống dẫn chuyên dụng vào dưới da và/hoặc lớp dưới hạ bì hoặc trung gian giữa lớp bì và cơ theo hướng chuyển động sinh lý của cơ. Các nghiên cứu cho thấy cấy chỉ vào huyệt vị tạo ra các “vi tổn thương” làm tăng vi tuần hoàn máu nuôi da, đồng thời kích thích nguyên bào sợi giúp tăng sinh collagen và elastin, làm đầy rãnh nhăn tự nhiên.

2. CHỈ ĐỊNH

- Tình trạng thừa da và thừa mô dưới da;

- Bệnh nhão da người già;

- Liệt Bell; Bệnh khác của dây thần kinh mặt; Bệnh dây thần kinh mặt, không đặc hiệu;

- Lão suy do tuổi già;

- Nhược cơ (Nuy chứng);

- Loạn dưỡng cơ;

- Sụp mi.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh ưa chảy máu, vùng đang chảy máu, xuất huyết dưới da.

- Người bệnh đang trong tình trạng cấp cứu nội khoa, ngoại khoa.

- Dị ứng với loại chỉ được chỉ định cấy.

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh sốt cao, đang mắc bệnh truyền nhiễm cấp tính, mắc bệnh lý tâm thần.

- Da vùng cấy chỉ bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng cấy chỉ.

- Phụ nữ có thai.

- Giai đoạn nặng của bệnh: suy tim, suy gan, suy thận; cơ thể suy kiệt nặng.

- Sau ăn quá no hoặc quá đói.

- Người bệnh có nguy cơ chảy máu.

- Người có can thiệp thẩm mỹ ở vùng cấy chỉ.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Cấy chỉ nâng cơ vùng mặt chuyên ngành y học cổ truyền do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

- Điều dưỡng chạy ngoài.

5.2. Thuốc

- Hộp thuốc chống phản vệ.

- Thuốc có tác dụng gây tê (lidocaine, ...) hoặc thuốc theo hướng dẫn chuyên môn hoặc các phương pháp vô cảm khác.

5.3. Vật tư

- Chỉ liền kim đảm bảo vô trùng.

- Kim cấy chỉ và chỉ tự tiêu; hoặc đầu kim lấy thuốc, kim đẩy chỉ và chỉ tự tiêu.

- Bơm tiêm dùng một lần.

- Bông, cồn sát trùng và cồn i-ốt, nước muối sinh lý.

- Gạc vô trùng, băng dính hoặc băng vô trùng.

- Săng vô khuẩn có lỗ và không có lỗ.

- Xà phòng, nước sạch và dung dịch sát khuẩn tay nhanh.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế, khẩu trang y tế, mũ trùm đầu y tế.

- Dung dịch làm sạch da vùng mặt.

5.4. Thiết bị

- Dụng cụ đựng bông vô khuẩn.

- Bộ dụng cụ đo huyết áp.

- Panh có mấu, kéo.

- Khay đựng dụng cụ, kẹp không mấu, kẹp đầu nhọn.

5.5. Người bệnh

- Được khám, làm hồ sơ bệnh án theo quy định.

- Được giải thích về quy trình kỹ thuật, hợp tác với thầy thuốc.

- Được hướng dẫn tư thế nằm hoặc ngồi phù hợp, bộc lộ vùng được cấy chỉ.

5.6. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật

- Thời gian chờ thuốc tê có tác dụng: khoảng 30 phút.

- Thời gian thực hiện: 20 - 30 phút/lần.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Phòng vô khuẩn theo quy định.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, phác đồ huyệt, vị trí cấy chỉ, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Phác đồ huyệt

6.1.1. Huyệt tại chỗ:

6.1.2. Huyệt toàn thân:

+ Tỳ du, Vị du, Túc tam lý, Tam âm giao, Hành gian, Thái xung, Thận du, Quan nguyên, Khí hải.

Chú ý: Người hành nghề lựa chọn số lượng huyệt, phương huyệt theo phác đồ huyệt trên hoặc chọn huyệt, phương huyệt khác phù hợp với tình trạng bệnh lý của người bệnh.

6.2. Các bước thực hiện

Sử dụng chỉ liền kim để cấy chỉ xuyên huyệt.

Bước 1: Vệ sinh da vùng mặt cho người bệnh.

Bước 2: Sử dụng thuốc tê có dạng bào chế phù hợp với vùng thực hiện thủ thuật. Chờ thời gian thuốc tê có tác dụng, sau đó làm sạch vùng thuốc tê.

Bước 3: Rửa tay sạch, đeo khẩu trang, đi găng tay vô trùng.

Bước 4: Tiêm tê hoặc dùng phương pháp vô cảm khác vùng cấy chỉ.

Bước 5: Xác định huyệt và sát trùng vùng huyệt cấy chỉ bằng cồn i-ốt.

Đối với huyệt vùng mặt, sử dụng chỉ liền kim.

Đối với huyệt toàn thân, có thể sử dụng chỉ liền kim hoặc chỉ tự tiêu. Trường hợp sử dụng chỉ tự tiêu, thực hiện theo quy trình kỹ thuật cấy chỉ điều trị.

Bước 6: Châm kim nhanh qua da và đưa kim từ từ vào huyệt.

Tùy vị trí người hành nghề có thể lựa chọn huyệt trong phác đồ huyệt để cấy chỉ xuyên huyệt.

Nguyên tắc:

- Cấy chỉ vào lớp mô mềm dưới da, dưới lớp hạ bì.

- Thận trọng khi cấy chỉ vào vùng bó mạch, thần kinh.

- Đúng trục vận động sinh lý của khuôn mặt.

a. Vùng dưới mắt:

- Cấy 1 chỉ dưới huyệt Thừa khấp 0,5 cm hướng đến khóe mắt ngoài, cấy thêm 2 chỉ song song vào bên trái và bên phải của đường này, cách nhau 1 cm (mục A hình 1).

- Cấy 1 chỉ ngang qua huyệt Thừa khấp, cấy 1 chỉ nối tiếp qua huyệt Đồng tử liêu theo hướng ra ngoài và 1 chỉ nối tiếp hướng thẳng đứng bên ngoài mắt. Cấy thêm 3 chỉ song song 3 đường trên (mục B hình 1).

Hình 1: Cấy chỉ vùng dưới mắt

b. Vùng rãnh mũi má:

- Cấy 1 chỉ dọc theo rãnh mũi má từ huyệt Địa thương đến Nghinh hương. Cấy 1 chỉ từ huyệt Nghinh hương hướng đến Tình minh, 1 chỉ cách huyệt Nghinh hương 0,5 cm ra ngoài hướng đến Tứ bạch, 1 chỉ cách huyệt Nghinh hương 1 cm ra ngoài hướng đến Cự liêu và 1 chỉ cách huyệt Nghinh hương 1,5 cm ra ngoài hướng đến Quyền liêu (mục A hình 2).

- Cấy 1 chỉ từ điểm khóe mắt ngoài xuống dưới 1 cm và ra ngoài 2 cm hướng đến huyệt Nghinh hương, thêm 3 chỉ song song đường này với khoảng cách 1 cm hướng từ trên xuống dưới (mục B hình 2).

- Cấy 1 chỉ từ huyệt Địa thương đến Hạ quan, 1 chỉ từ huyệt Nghinh hương đến Hạ quan và 1 chỉ từ huyệt Nghinh hương đến Thượng quan (mục C hình 2).

Hình 2. Cấy chỉ vùng rãnh mũi má

c. Vùng giữa và dưới của khuôn mặt:

- Cấy 1 chỉ từ huyệt Đại nghênh hướng đến Cự liêu và 1 chỉ từ huyệt Cự liêu hướng đến Tứ bạch. Thêm 4 chỉ song song với 2 đường này với khoảng cách 0,5 - 1 cm từ dưới hướng lên trên (mục A hình 3).

 Hình 3. Cấy chỉ vùng giữa, dưới khuôn mặt và vùng dưới hàm

d. Vùng dưới hàm:

- Cấy 1 chỉ từ huyệt Đại nghênh đến Giáp xa, 1 chỉ từ huyệt Giáp xa đến Hạ quan, thêm 3 cặp chỉ song song với 2 đường này với khoảng cách 1 cm.

- Cấy 1 chỉ dọc theo nếp nhăn từ dưới cằm hướng lên khóe miệng (Marionette line) (mục B hình 3).

Bước 7: Nhẹ nhàng rút kim ra, chỉ đã nằm lại trong huyệt. Sát trùng lại vùng huyệt vừa cấy chỉ bằng cồn i-ốt, cồn sát trùng và nước muối sinh lý. Dán băng vô trùng lên huyệt vừa cấy chỉ. Chườm đá lạnh tại vùng cấy chỉ trong 10 phút để giảm tình trạng phù nề và bầm tím.

Bước 8: Thu dọn dụng cụ, rửa tay và theo dõi người bệnh.

6.3. Kết thúc quy trình

- Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bác sĩ hướng dẫn chăm sóc sau khi thực hiện cấy chỉ nâng cơ vùng mặt. Trong vòng 2 tuần đầu, người bệnh không cử động quá mức hoặc mạnh các cơ quanh miệng như ngáp, cười, hát, nhai, cũng như không được mát xa mặt. Người bệnh được khuyến khích ngủ ở tư thế nằm ngửa.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

6.4. Liệu trình điều trị

- Người bệnh cần tái khám sau 2 tuần, 4 tuần và 8 tuần hoặc khi có dấu hiệu bất thường, có thể cấy thêm chỉ để cân chỉnh lại nếu cần thiết, không trùng vị trí đã cấy.

- Tùy vào thời gian tự tiêu của chỉ, có thể tiến hành thực hiện liệu trình tiếp theo.

- Tùy theo mức độ và diễn biến của bệnh, có thể tiến hành nhiều liệu trình liên tục.

- Sau cấy chỉ vẫn có thể tiếp tục điều trị bằng châm cứu nếu có bệnh lý khác. Phác đồ huyệt châm cứu không trùng với huyệt đã cấy chỉ.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Phản vệ: Xử trí phản vệ theo phác đồ của Bộ Y tế.

- Ngộ độc thuốc tê: Xử trí theo Hướng dẫn xử trí ngộ độc thuốc tê của Hội gây tê vùng và giảm đau Hoa Kỳ (ARSA) 2019.

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ... nằm nghỉ tại chỗ.

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau cấy chỉ: Dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

- Đau sưng nơi cấy chỉ: chườm lạnh, dùng thuốc chống viêm giảm phù nề hoặc kháng sinh (nếu cần).

7.3. Biến chứng muộn

- Đầu chỉ catgut lồi trên mặt da, có thể kèm nốt xơ cứng (u chỉ catgut):

+ Đầu chỉ lồi: rút toàn bộ sợi chỉ; trường hợp không rút được thì cắt chỉ sát mặt da và đẩy phần chỉ còn lại vào sâu dưới da, đảm bảo vô khuẩn.

+ Nốt xơ cứng: có thể sử dụng thuốc corticoid bôi tại chỗ (betamethasone, ...), dùng thuốc kháng viêm, giảm đau đường uống khi người bệnh đau nhiều; theo dõi người bệnh.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

2. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành châm cứu.

3. Bộ Y tế (2020), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành y học cổ truyền.

4. Trung tâm DI & ADR Quốc gia năm (2018), Hướng dẫn xử trí ngộ độc thuốc tê.

5. Yun Y, Choi I (2017), “Effect of thread embedding acupuncture for facial wrinkles and laxity: a single-arm, prospective, open-label study”, Integr Med Res, 6(4):418-426.

6. Park YC, Goo BH, Lee CH, et al. (2020), “Clinical effectiveness of thread- embedding acupuncture in the treatment of Bell's palsy sequelae: A randomized, patient-assessor-blinded, controlled, clinical trial”, European Journal of Integrative Medicine, 37:101113.

7. Hội gây tê vùng và giảm đau Hoa Kỳ (ARSA) (2019), Hướng dẫn xử trí ngộ độc thuốc tê.

8. Avijgan, Majid, et al. (2016). “Acupuncture embedding complication: second report of a rare case”. Integrative Medicine International, 3(3-4): 99-105.

9. Chuang, Yung-Ting, et al. (2011). “An unusual complication related to acupuncture point catgut embedding treatment of obesity”. Acupuncture in Medicine, 29(4): 307-308.

13. CẤY CHỈ NÂNG CƠ VÙNG CƠ THỂ (TRỪ MẶT)

1. ĐẠI CƯƠNG

Cấy chỉ là phương pháp châm cứu kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại, được tiến hành bằng cách đưa chỉ tự tiêu vào huyệt để phòng và chữa bệnh.

Theo y học cổ truyền trong quá trình phát triển đến giai đoạn thiên quý suy thì công năng của ngũ tạng suy giảm, cơ giảm trọng lượng và nhẽo, cùng với cân của cơ yếu, Thận suy giảm, tỳ vị kém điều hòa khí huyết làm cho da nhăn và tóc bạc. Khí huyết hư không nuôi dưỡng được da và cơ cũng làm da cơ trùng, nhẽo và chảy xệ.

Cấy chỉ có tác dụng bổ Can Thận, kiện Tỳ Vị, điều hòa khí huyết và kinh mạch ở vùng cơ thể. Cấy chỉ nâng cơ vùng cơ thể là thủ thuật đưa các đoạn chỉ tự tiêu bằng kim hoặc ống dẫn chuyên dụng vào dưới da và/hoặc lớp dưới hạ bì hoặc trung gian giữa lớp bì và cơ theo hướng chuyển động sinh lý của cơ hoặc phác đồ huyệt điều trị nhằm:

- Tạo kích thích sinh học có chủ đích giúp cải thiện đàn hồi da theo thời gian.

- Tạo tác động cơ học hỗ trợ tạm thời cho mô mềm, góp phần cải thiện trương lực cơ mức độ nhẹ và vừa.

Tóm lại cấy chỉ nâng cơ có tác dụng tạo lớp lưới nâng đỡ cơ chảy xệ, kích thích sản sinh ra các sợi collagen kết nối các tế bào da lại làm săn chắc da, tăng protein, hydrat cacbon và tăng chuyển hóa dinh dưỡng của cơ, đồng thời kích thích liên tục ở huyệt vị cải thiện tuần hoàn máu cho vùng cấy chỉ làm tăng trương lực các sợi cơ.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nhược cơ (Nuy chứng);

- Bệnh nhão da người già;

- Béo phì do thừa calo; Béo phì khu trú;

- Tình trạng thừa da và thừa mô dưới da;

- Lão suy do tuổi già;

- Loạn dưỡng cơ;

- Các bệnh cơ khác.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh ưa chảy máu, vùng đang chảy máu, xuất huyết dưới da.

- Người bệnh đang trong tình trạng cấp cứu nội khoa, ngoại khoa.

- Dị ứng với loại chỉ được chỉ định cấy.

4. THẬN TRỌNG

- Người bệnh sốt cao, đang mắc bệnh truyền nhiễm cấp tính, mắc bệnh lý tâm thần.

- Da vùng cấy chỉ bị tổn thương, có khối u ác tính ở vùng cấy chỉ.

- Phụ nữ có thai.

- Giai đoạn nặng của bệnh: suy tim, suy gan, suy thận; cơ thể suy kiệt nặng.

- Sau ăn quá no hoặc quá đói.

- Người bệnh có nguy cơ chảy máu.

- Sa trễ nặng, tổn thương mô tuyến.

5.1. Người thực hiện:

a) Nhân lực trực tiếp:

- Bác sĩ phù hợp với phạm vi chuyên môn có chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh và có chứng chỉ hoặc chứng nhận Cấy chỉ nâng cơ vùng cơ thể chuyên ngành y học cổ truyền do cơ sở đào tạo hợp pháp cấp hoặc được chuyển giao kỹ thuật và được người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cho phép bằng văn bản.

b) Nhân lực hỗ trợ:

- Điều dưỡng đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật theo quy định của Luật khám bệnh, chữa bệnh.

- Điều dưỡng chạy ngoài.

5.2. Thuốc:

- Hộp thuốc chống phản vệ.

- Thuốc có tác dụng gây tê (lidocaine, ...) hoặc thuốc theo hướng dẫn chuyên môn hoặc các phương pháp vô cảm khác.

5.3. Vật tư

- Chỉ liền kim đảm bảo vô trùng.

- Kim cấy chỉ và chỉ tự tiêu; hoặc đầu kim lấy thuốc, kim đẩy chỉ và chỉ tự tiêu.

- Bông, cồn sát trùng và cồn i ốt.

- Gạc vô trùng, băng dính hoặc băng vô trùng.

- Săng vô khuẩn có lỗ và không có lỗ.

- Xà phòng, nước sạch và dung dịch sát khuẩn tay nhanh.

- Găng tay vô khuẩn, găng tay y tế, khẩu trang y tế, mũ trùm đầu y tế.

- Dung dịch làm sạch da vùng mặt.

5.4. Thiết bị

- Dụng cụ đựng bông vô khuẩn.

- Bộ dụng cụ đo huyết áp.

- Panh có mấu, kéo.

- Khay đựng dụng cụ, kẹp không mấu, kẹp đầu nhọn.

5.5. Người bệnh

- Được khám, làm hồ sơ bệnh án theo quy định.

- Được giải thích về quy trình kỹ thuật, hợp tác với thầy thuốc.

- Được hướng dẫn tư thế nằm hoặc ngồi phù hợp, bộc lộ vùng được cấy chỉ.

5.6. Hồ sơ bệnh án

Hồ sơ bệnh án được ghi chép đầy đủ thông tin về người bệnh, chỉ định điều trị rõ ràng.

5.7. Thời gian thực hiện kỹ thuật:

- Thời gian chờ thuốc tê có tác dụng: khoảng 30 phút.

- Thời gian thực hiện: 20 - 30 phút/ lần.

5.8. Địa điểm thực hiện kỹ thuật:

- Phòng vô khuẩn theo quy định.

5.9. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

- Kiểm tra hồ sơ: Kiểm tra phiếu chỉ định kỹ thuật đúng tên, tuổi, chẩn đoán, phác đồ huyệt, vị trí cấy chỉ, ... của người bệnh.

- Kiểm tra người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Lựa chọn phác đồ huyệt:

Vùng cổ:

+ Liêm tuyền (định hướng, thận trọng).

+ Nhân nghinh (định hướng, không cấy trực tiếp sâu).

+ Phù đột.

+ Thiên đột (định hướng).

+ Phong trì (kết hợp phía sau cổ).

Vùng ngực:

Vùng bụng:

Vùng đùi

Vùng bắp tay (cánh tay trên)

Huyệt toàn thân hỗ trợ (có thể phối hợp):

Chú ý: Người hành nghề lựa chọn số lượng huyệt, phương huyệt theo phác đồ huyệt trên hoặc chọn huyệt, phương huyệt khác phù hợp với tình trạng bệnh lý của người bệnh.

6.2. Các bước thực hiện:

Sử dụng chỉ liền kim để cấy chỉ xuyên huyệt.

Bước 1: Vệ sinh da vùng cấy chỉ cho người bệnh.

Bước 2: Sử dụng thuốc tê có dạng bào chế phù hợp với vùng thực hiện thủ thuật. Chờ thời gian thuốc tê có tác dụng, sau đó làm sạch vùng thuốc tê.

Bước 3: Rửa tay sạch, đeo khẩu trang, đi găng tay vô trùng.

Bước 4: Tiêm tê hoặc châm tê hoặc sử dụng phương pháp vô cảm vùng cấy chỉ.

Bước 5: Xác định huyệt và sát trùng vùng huyệt cấy chỉ.

Đối với các huyệt không thực hiện kỹ thuật xuyên huyệt, có thể sử dụng chỉ liền kim hoặc chỉ tự tiêu. Trường hợp sử dụng chỉ tự tiêu, thực hiện theo quy trình kỹ thuật cấy chỉ điều trị.

Bước 6: Châm kim nhanh qua da và đưa chỉ từ từ vào huyệt.

Tùy vị trí người hành nghề có thể lựa chọn huyệt trong phác đồ huyệt để cấy chỉ xuyên huyệt.

Lưu ý:

- Không cấy sâu, không đâm thẳng tại các vùng có tạng đặc và rỗng: gan, dạ dày, ruột, lách, thận, bàng quang.

- Khi cấy vùng ngực - bụng:

+ Chỉ cấy lớp cơ nông hoặc mô dưới da.

+ Tránh hướng kim vuông góc đi sâu về phía khoang tạng.

a) VÙNG CỔ

Nguyên tắc chung:

- Cấy nông, lớp mô dưới da

- Hướng kim song song bề mặt da cổ

- Tránh đường giữa cổ và vùng bó mạch cảnh

Cụ thể theo vùng:

Vùng cổ trước (submental - anterior neck)

Cấy chỉ theo hướng ngang hoặc chếch nhẹ lên trên, song song các nếp gấp da cổ. Có thể cấy nhiều sợi song song, khoảng cách 1 - 1,5 cm.

Không hướng kim vào đường giữa cổ.

Vùng cổ bên

Cấy chỉ theo hướng chếch lên trên và ra sau, theo trục da cổ.

Tránh vùng Nhân nghinh - bó mạch cảnh.

Chỉ cấy nông, không xuyên sâu.

Vùng cổ sau (kết hợp)

Phong trì cấy chỉ hướng chếch xuống dưới theo trục cơ nông vùng gáy

Phối hợp nhằm cải thiện trương lực toàn vùng cổ

b) VÙNG NGỰC

Nguyên tắc:

- Cấy chỉ tại lớp mô dưới da hoặc cơ nông, theo trục giải phẫu và sinh lý vùng ngực.

- Hướng cấy chếch lên trên hoặc chếch ra ngoài, tránh hướng kim vuông góc và tránh đi sâu vào mô tuyến vú.

- Mũi kim chếch khoảng 30 - 45 độ, không cấy sâu.

Cụ thể:

- Đản trung cấy chỉ hướng chếch lên trên về phía Khí hộ, dừng ở lớp mô dưới da vùng dưới xương đòn.

- Nhũ căn cấy chỉ hướng chếch lên trên về phía Đản trung hoặc Khí hộ, không đi sâu vào mô tuyến vú.

- Nhũ căn cấy chỉ hướng chếch lên trên và ra ngoài về phía Thiên khê.

- Khí hộ cấy chỉ hướng lên vùng dưới xương đòn, theo trục kinh Phế ở lớp mô nông.

Lưu ý:

- Không cấy sâu, không hướng kim vào khoang ngực.

- Kỹ thuật cấy chỉ vùng ngực chỉ áp dụng tại lớp mô dưới da và cơ nông, không nhằm can thiệp mô tuyến vú, không thay thế các phương pháp điều trị ngoại khoa.

c) VÙNG BỤNG TRÊN (THƯỢNG VỊ)

- Cấy chỉ theo hướng ngang hoặc chếch lên trên, tại lớp mô dưới da hoặc cơ nông, theo trục cơ thẳng bụng.

- Trung quản cấy chỉ hướng chếch sang hai bên về phía Thiên khu.

d) VÙNG QUANH RỐN

Cấy chỉ theo hướng chéo hoặc vòng cung quanh rốn, tránh xuyên trực tiếp qua rốn.

- Khí hải cấy chỉ hướng chếch sang hai bên về phía Thiên khu.

- Thiên khu cấy chỉ hướng nông về phía Đại hoành.

e) VÙNG BỤNG DƯỚI (HẠ VỊ)

Cấy chỉ theo hướng chếch lên trên, tại lớp mô dưới da hoặc cơ nông, tạo lực nâng hướng về rốn.

- Quan nguyên cấy chỉ hướng lên trên về phía Khí hải.

- Quan nguyên cấy chỉ hướng chếch sang hai bên về phía Phục kết.

f) VÙNG HÔNG - EO

Cấy chỉ theo hướng chếch lên trên và vào trong, theo trục cơ chéo bụng.

- Đại hoành cấy chỉ hướng về Phục kết.

- Phục kết cấy chỉ hướng chếch xuống dưới về phía Khí xung.

g) VÙNG ĐÙI

Nguyên tắc chung

- Cấy chỉ tại lớp mô dưới da hoặc cơ nông, không cấy sâu vào bó mạch thần kinh đùi.

- Hướng kim theo trục cơ, chếch nhẹ (khoảng 30 - 45°), tránh châm vuông góc.

- Tránh vùng tam giác đùi, vùng mạch đùi, tĩnh mạch hiển lớn.

Cụ thể

Vùng đùi trước

Cấy chỉ theo hướng dọc hoặc chếch lên trên, song song trục cơ tứ đầu đùi.

Có thể cấy từ: Huyết hải hướng lên trên hoặc ra ngoài

Kim đi nông, không xuyên sâu.

Vùng đùi ngoài

Cấy chỉ tại Phong thị theo hướng chếch lên trên hoặc ra sau, theo trục cơ đùi ngoài.

Tránh vùng gần bó mạch đùi.

Vùng đùi trong

Cấy chỉ thận trọng, cấy nông, tránh tĩnh mạch hiển lớn.

Hướng kim chếch lên trên, không hướng vào vùng bẹn.

h) VÙNG BẮP TAY

Nguyên tắc chung

- Cấy chỉ tại lớp mô dưới da hoặc cơ nông vùng cánh tay.

- Hướng kim theo trục cơ cánh tay, chếch nhẹ, tránh bó mạch và thần kinh cánh tay.

- Tránh rãnh thần kinh quay phía sau cánh tay.

Cụ thể

Vùng bắp tay trước

Cấy chỉ theo hướng dọc hoặc chếch lên trên, song song trục cơ nhị đầu cánh tay.

Có thể cấy tại: Thủ tam lý hướng lên trên

Kim đi nông, không xuyên sâu.

Vùng bắp tay sau

Cấy chỉ thận trọng, tránh rãnh thần kinh quay.

Hướng kim chếch lên trên hoặc ra ngoài, theo trục cơ tam đầu.

Không cấy sâu, không hướng kim vuông góc.

Lưu ý: Kỹ thuật cấy chỉ vùng đùi và bắp tay được thực hiện tại lớp mô dưới da hoặc cơ nông, theo trục cơ, không can thiệp bó mạch thần kinh lớn, nhằm hỗ trợ cải thiện trương lực mô mềm mức độ nhẹ và vừa.

Bước 7: Nhẹ nhàng rút kim ra, chỉ đã nằm lại trong huyệt. Sát trùng lại vùng huyệt vừa cấy chỉ bằng bông vô khuẩn. Dán băng vô trùng lên huyệt vừa cấy chỉ.

Bước 8: Thu dọn dụng cụ, rửa tay và theo dõi người bệnh.

6.3. Kết thúc quy trình:

- Đánh giá tình trạng người bệnh sau thực hiện kỹ thuật.

- Hoàn thiện ghi chép hồ sơ bệnh án, lưu hồ sơ.

- Bàn giao người bệnh cho bộ phận tiếp theo.

6.4. Liệu trình điều trị:

- Người bệnh cần tái khám sau 2 tuần, 4 tuần và 8 tuần để bác sĩ cân chỉnh lại nếu cần thiết, không trùng vị trí đã cấy.

- Thời gian phân hủy phụ thuộc loại chỉ tự tiêu được sử dụng theo công bố của nhà sản xuất mà bác sĩ có thể tiến hành thực hiện liệu trình tiếp theo.

- Tùy theo mức độ và diễn biến của bệnh, có thể tiến hành nhiều liệu trình liên tục.

- Sau cấy chỉ vẫn có thể tiếp tục điều trị bằng châm cứu nếu có bệnh lý khác (Phác đồ huyệt châm cứu không trùng với huyệt đã cấy chỉ)

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Tai biến trong khi thực hiện kỹ thuật

- Phản vệ: Xử trí phản vệ theo phác đồ.

- Vựng châm: Người bệnh hoa mắt chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt.

+ Xử trí: Rút kim ngay, lau mồ hôi, ủ ấm, tuỳ theo tình trạng vựng châm và bệnh lý kèm theo của từng người bệnh, có thể cho uống nước ấm hoặc trà gừng ấm, ... nằm nghỉ tại chỗ.

+ Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp. Dùng thuốc hóa dược (nếu cần).

- Với người gầy, thành bụng mỏng, người cao tuổi: khi thực hiện thủ thuật cần giảm độ sâu, giảm lực tay. Nếu người bệnh có đau chói sâu, tức lan, khó thở, buồn nôn phải dừng ngay thủ thuật, xử lý rút kim nhanh và đánh giá lại vị trí.

7.2. Tai biến sau khi thực hiện kỹ thuật

- Chảy máu sau khi rút kim: Dùng bông khô vô khuẩn ấn cầm máu tại chỗ, không day.

- Đau sưng nơi cấy chỉ: chườm lạnh, dùng thuốc chống viêm giảm phù nề hoặc kháng sinh (nếu cần).

7.3. Biến chứng muộn:

- Đầu chỉ catgut lồi trên mặt da, có thể kèm nốt xơ cứng (u chỉ catgut):

+ Đầu chỉ lồi: rút toàn bộ sợi chỉ; trường hợp không rút được thì cắt chỉ sát mặt da và đẩy phần chỉ còn lại vào sâu dưới da, đảm bảo vô khuẩn.

+ Nốt xơ cứng: có thể sử dụng thuốc corticoid bôi tại chỗ (betamethasone, ...), dùng thuốc kháng viêm, giảm đau đường uống khi người bệnh đau nhiều; theo dõi người bệnh.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế (2013), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành Châm cứu.

2. Bộ Y tế (2020), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Y học cổ truyền. Ban hành kèm theo các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

3. Nguyễn Tài Thu (2013), Tân châm.

4. Nguyễn Nhược Kim, Đỗ Tất Lợi (2007), Châm cứu học.

5. Trung tâm DI & ADR Quốc gia (2018), Hướng dẫn chẩn đoán và xử trí ngộ độc thuốc tê. Bộ Y tế.

6. Arora G, Arora S. (2019). Neck Rejuvenation with Thread Lift. Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery 12(3):196-200.doi:10.4103/JCAS.JCAS_181_18. PMID: 31619895; PMCID: PMC6785971.

7. Cho Y, Lee S, Kim J, Kang JW, Lee JD (2018). Thread embedding acupuncture for musculoskeletal pain: a systematic review and meta-analysis protocol. BMJ Open. Jan 26;8(1):e015461. doi: 10.1136/bmjopen-2016-015461. PMID: 29374657; PMCID: PMC5829818.

8. Ha S, Lee S, Goo B, Kim E, Kwon O, Nam SS, Kim JH (2024). Safety of Thread-Embedding Acupuncture: A Multicenter, Prospective, Observational Pilot Study. Healthcare (Basel). Nov 29;12(23):2396. doi: 10.3390/healthcare12232396. PMID: 39685018; PMCID: PMC11641661.

9. Lim S (2010). WHO Standard Acupuncture Point Locations . Evid Based Complement Alternat Med. Jun;7(2):167-8. doi: 10.1093/ecam/nep006. Epub 2009 Feb 24. PMID: 19204011; PMCID: PMC2862941.

10. DeadmanP., Al-KhafajiM., BakerK. (2007). A Manual of Acupuncture. Journal of Chinese Medicine Publications, UK.

11. Guo T, Ren Y, Kou J, Shi J, Tianxiao S, Liang F. (2015). Acupoint Catgut Embedding for Obesity: Systematic Review and Meta-Analysis. Evid Based Complement Alternat Med.;2015:401914. doi: 10.1155/2015/401914. Epub 2015 Aug 31. PMID: 26417373; PMCID: PMC4568385.

12. Yun Y, Choi I (2017). Effect of thread embedding acupuncture for facial wrinkles and laxity: a single-arm, prospective, open-label study. Integrative Medicine Research. ;6(4):418-426.