Tiêu chuẩn TCVN 7589-52:2025 Thiết bị đo điện xoay chiều - Yêu cầu cụ thể - Phần 52 Ký hiệu

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 7589-52:2025

IEC 62053-52:2005

THIẾT BỊ ĐO ĐIỆN (XOAY CHIỀU) - YÊU CẦU CỤ THỂ - PHẦN 52: KÝ HIỆU

Electricity metering equipment (AC) - Particular requirements - Part 52: Symbols

Lời nói đầu

TCVN 7589-52:2025 hoàn toàn tương đương với IEC 62053-52:2005;

TCVN 7589-52:2025 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E1 Máy điện và khí cụ điện biên soạn, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Bộ TCVN 7589 (IEC 62053), Thiết bị đo điện (xoay chiều) - Yêu cầu cụ thể gồm các tiêu chuẩn sau:

- TCVN 7589-11:2007 (IEC 62053-11:2003), Phần 11: Công tơ kiểu điện cơ đo điện năng tác dụng (cấp chính xác 0,5; 1 và 2);

- TCVN 7589-21:2007 (IEC 62053-21:2003), Phần 21: Công tơ điện kiểu tĩnh đo điện năng tác dụng (cấp chính xác 1 và 2);

- TCVN 7589-22:2007 (IEC 62053-22:2003), Phần 22: Công tơ điện kiểu tĩnh đo điện năng tác dụng (cấp chính xác 0,2S và 0,5S);

- TCVN 7589-52:2025 (IEC 62052-52:2005), Phần 52: Ký hiệu.

THIẾT BỊ ĐO ĐIỆN (XOAY CHIỀU) - YÊU CẦU CỤ THỂ - PHẦN 52: KÝ HIỆU

Electricity metering equipment (AC) - Particular requirements - Part 52: Symbols

1 Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng cho các ký hiệu chữ cái và đồ họa được thiết kế để ghi nhãn trên và nhận biết chức năng của công tơ điện xoay chiều kiểu điện cơ hoặc kiểu tĩnh và thiết bị phụ trợ của chúng.

Các ký hiệu quy định trong tiêu chuẩn này phải được ghi nhãn trên tấm nhãn, mặt đồng hồ, nhãn bên ngoài hoặc phụ kiện, hoặc được thể hiện trên mặt hiển thị của đồng hồ khi thích hợp.

2 Tài liệu viện dẫn

Các tài liệu viện dẫn sau đây là cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi.

IEC 60211, Maximum demand indicators, Class 1.0 (Bộ chỉ thị phụ tải tối đa, Cấp chính xác 1.0)

IEC 60417-DB:2002, Graphical symbols for use on equipment (Các ký hiệu đồ họa sử dụng trên thiết bị)

IEC 62052-11:2003 ^[1] , Electricity metering equipment (a.c.) - General requirements, tests and test conditions - Part 11: Metering equipment (Thiết bị đo điện (xoay chiều) - Yêu cầu chung, thử nghiệm và điều kiện thử nghiệm - Phần 11: Công tơ điện)

3 Thuật ngữ và định nghĩa

Áp dụng thuật ngữ và định nghĩa trong IEC 62052-11 cùng với các thuật ngữ và định nghĩa dưới đây.

3.1

Công tơ đo điện năng dư (excess energy meter)

Công tơ được thiết kế để đo điện năng dư khi công suất vượt quá giá trị xác định trước.

[IEV 313-06-07]

3.2

Công tơ có chỉ thị phụ tải cực đại (meter with maximum demand indicator)

Công tơ được lắp phương tiện để chỉ thị giá trị trung bình cao nhất của công suất trong các khoảng thời gian liên tiếp bằng nhau.

[IEV 313-06-08]

3.3

Công tơ hai chiều (bidirectional meter)

Công tơ điện đo dòng điện năng theo cả hai chiều.

[IEV 313-06-08]

3.4

Thanh ghi sơ cấp (primary register)

Thanh ghi của công tơ hoạt động thông qua máy biến đổi đo lường có tính đến các tỷ số của tất cả các máy biến đổi (máy biến điện áp và máy biến dòng điện) mà công tơ nối.

CHÚ THÍCH: Giá trị điện năng trên phía sơ cấp của các máy biến đổi có thể đọc trực tiếp trên thanh ghi.

3.5

Thanh ghi bán sơ cấp (half-primary register)

Thanh ghi của công tơ hoạt động thông qua máy biến đổi đo lường có tính đến tỷ số của máy biến điện áp hoặc tỷ số của máy biến dòng điện nhưng không phải cả hai.

CHÚ THÍCH: Giá trị điện năng trên phía sơ cấp của các máy biến đổi được tính bằng cách nhân số đọc của thanh ghi với một hệ số thích hợp.

3.6

Thanh ghi thứ cấp (secondary register)

Thanh ghi của công tơ hoạt động thông qua máy biến đổi đo lường không tính đến tỷ số của máy biến đổi.

CHÚ THÍCH: Giá trị điện năng trên phía sơ cấp của các máy biến đổi được tính bằng cách nhân số đọc của thanh ghi với một hệ số thích hợp.

3.7

Tấm nhãn của công tơ (name-plate of a meter)

Nhãn dễ đọc, được đặt bên trong hoặc bên ngoài công tơ, chứa các thông tin cần thiết để nhận biết và lắp đặt công tơ cũng như để giải thích kết quả đo. Đối với công tơ kiểu tĩnh, một số thông tin này có thể được thể hiện trên màn hiển thị.

CHÚ THÍCH: Thông tin cần ghi trên tấm nhãn được xác định trong IEC 62052-11.

3.8

Mặt đồng hồ (dial)

Một phần của thiết bị chỉ thị có thang chia [=VIM 4.27]

CHÚ THÍCH: Nhìn chung mặt đồng hồ cũng mang thông tin đặc trưng khác của thiết bị.

[IEV 314-01-03]

3.9

Hệ số đọc C của bộ chỉ thị phụ tải lớn nhất (reading factor C of a maximum demand indicator)

Hệ số để nhân với số đọc theo đơn vị công suất (tác dụng hoặc phản kháng) để thu được giá trị công suất tương ứng thể hiện bằng cùng một đơn vị.

CHÚ THÍCH: Hệ số C phụ thuộc vào tỷ số của máy biến điện áp và máy biến dòng điện.

3.10

Hằng số K của bộ chỉ thị phụ tải lớn nhất (constant K of a maximum demand indicator)

Hệ số để nhân với số đọc để thu được giá trị công suất (tác dụng hoặc phản kháng) tương ứng.

CHÚ THÍCH: Xem 9.3 và 9.4 về các ví dụ.

4 Ký hiệu dùng cho các phần tử đo

Trong các ký hiệu dưới đây được cho dưới dạng các ví dụ, mỗi mạch điện áp được thể hiện bằng đoạn thẳng và mỗi mạch dòng điện được thể hiện bằng hình tròn nhỏ.

Tại điểm cuối của mỗi đường thẳng biểu thị mạch điện áp, một (hoặc nhiều) vòng tròn được đặt vào để thể hiện (các) mạch dòng điện, được bố trí để có điểm nối chung với mạch điện áp đó.

Nếu một mạch dòng điện và một mạch điện áp có điểm kết nối chung nhưng không thuộc cùng một phần tử đo, vòng tròn thể hiện mạch dòng điện được nối với điểm giữa của đoạn thẳng thể hiện mạch điện áp bằng một đường dẫn có độ dày không quá một nửa độ dày của đoạn thẳng đầu tiên.

Nếu một phần tử đo có hai mạch dòng điện với tỷ số số vòng dây là 1/k, đường kính của các vòng tròn biểu thị phải có tỷ lệ xấp xỉ bằng tỷ lệ đó.

Góc giữa hai đoạn thẳng của ký hiệu thể hiện góc pha giữa hai điện áp tương ứng với quy ước chiều dương là chiều hướng về điểm chung trong các ký hiệu hai đoạn (ví dụ, ký hiệu 4.9 và 4.10), và theo hướng lượng giác trong trường hợp các ký hiệu tam giác (ví dụ ký hiệu 4.8).

Để phân biệt hướng điện áp tác dụng lên từng dòng điện, dòng điện chịu ảnh hưởng bởi điện áp hướng dương phải được thể hiện bằng vòng tròn màu đen, và dòng điện chịu ảnh hưởng của điện áp hướng âm phải được thể hiện bằng vòng tròn màu trắng.

Bảng 1 - Ký hiệu dùng cho các phần tử đo

5 Ký hiệu của các đơn vị cơ bản được sử dụng cho công tơ điện

Bảng 2 - Ký hiệu của các đơn vị cơ bản được sử dụng cho công tơ điện

6 Ghi nhãn các đại lượng đo

Ký hiệu của các đơn vị cơ bản theo Điều 5, cùng với các thang đo áp dụng được (ví dụ k, M, G) phải được ghi nhãn rõ ràng trên tấm nhãn hoặc trên mặt đồng hồ của công tơ. Với công tơ có khả năng đo nhiều thông số, các đơn vị và thang đo tương ứng phải được thể hiện trên mặt hiển thị. Có thể bổ sung thêm các ký hiệu khác trên tấm nhãn, mặt đồng hồ hoặc mặt hiển thị, với điều kiện chúng không gây khó khăn cho việc các thông số đo được.

Đối với công tơ dùng trong điều kiện đặc biệt và/hoặc có dải hệ số công suất khác biệt, thì cần sử dụng ký hiệu phù hợp.

Đối với công tơ cơ khí đo công suất phản kháng, khi chỉ đo ở chế độ sớm pha hoặc trễ pha, rôto phải quay từ trái sang phải khi nhìn từ phía trước, và bộ đếm phải được đánh dấu tương ứng. Khi đo được cả hai chế độ sớm pha và trễ pha, rôto phải quay từ trái sang phải ở chế độ trễ pha, và hai bộ đếm cần được đánh dấu riêng biệt.

Đối với công tơ kiểu điện cơ đo công suất phản kháng, khi chỉ đo ở chế độ sớm pha hoặc trễ pha, rôto phải quay từ trái sang phải khi nhìn từ phía trước, và bộ đếm phải được ghi nhãn hoặc tương ứng. Khi đo được cả hai chế độ sớm pha và trễ pha, rôto phải quay từ trái sang phải ở chế độ trễ pha. Hai thanh ghi phải được ghi nhãn với hoặc tương ứng, sát với mỗi thanh ghi.

Đối với công tơ đo công suất biểu kiến có giới hạn hệ số công suất thì các giới hạn này phải được ghi trong dấu ngoặc đơn sau đơn vị đo.

Bảng 3 - Ghi nhãn các đại lượng đo (các ví dụ)

7 Ký hiệu chỉ thị cấp chính xác, hằng số công tơ và cấp cách điện

Bảng 4 - Ký hiệu chỉ thị cấp chính xác, hằng số công tơ và cấp cách điện (các ví dụ)

8 Ký hiệu dùng cho công tơ hoạt động thông qua máy biến đổi

Khi công tơ hoạt động thông qua máy biến đổi, tỷ số máy biến đổi phải được ghi nhãn như dưới đây.

Trên tấm nhãn hoặc mặt đồng hồ của công tơ: ghi tỷ số biến mà thanh ghi tính đến (với thanh ghi sơ cấp là tất cả tỷ số, với thanh ghi bán sơ cấp chỉ ghi tỷ số được tính)

Trên tấm nhãn phụ ở nắp công tơ có lắp thanh ghi bán sơ cấp hoặc thứ cấp: ghi tỷ số biến mà thanh ghi không tính đến (với thanh ghi thứ cấp là tất cả tỷ số, với thanh ghi bán sơ cấp chỉ ghi tỷ số không được tính)

Ký hiệu máy biến đổi như thể hiện trong các ví dụ từ 8.1 đến 8.3 và 8.5 phải được ghi nhãn trên tấm nhãn hoặc trên mặt đồng hồ có lắp các thanh ghi bán sơ cấp hoặc thứ cấp. Ký hiệu này cho biết công tơ cần kết hợp với máy biến đổi và thanh ghi không tính đến tỷ số biến. Khi đó, để tính giá trị điện năng ở phía sơ cấp, cần nhân số đọc với một hệ số nhất định.

Trên tấm nhãn phụ ở nắp công tơ có lắp thanh ghi bán sơ cấp hoặc thứ cấp: ghi hệ số được sử dụng để nhân với số đọc của thanh ghi để tính giá trị năng lượng phía sơ cấp.

Bảng 5 - Ký hiệu dùng cho công tơ hoạt động thông qua biến áp (các ví dụ)

9 Ký hiệu của thiết bị biểu giá

a) Công tơ nhiều biểu giá

Không có ký hiệu cụ thể cho công tơ nhiều biểu giá nhưng các biểu giá tương ứng phải được ghi nhãn bên cạnh cụm mặt đồng hồ hoặc thanh ghi thích hợp.

CHÚ THÍCH: Ghi nhãn của các thanh ghi nhiều hơn ba biểu giá cần theo hợp đồng mua bán.

b) Công tơ đo điện năng dư

Thanh ghi để ghi điện năng dư phải được ghi nhãn bên cạnh thanh ghi với ký hiệu Δ.

Giá trị của công suất vượt quá điện năng tải dư được ghi lại phải được ghi nhãn bên cạnh ký hiệu của đơn vị thích hợp, một cách vĩnh viễn hoặc tốt hơn là ghi trên nhãn phụ để dễ thay đổi khi điều chỉnh.

c) Công tơ phụ tải lớn nhất

Công tơ có bộ chỉ thị phụ tải lớn nhất có lắp một con trỏ không yêu cầu ký hiệu bất kỳ nào. Ghi nhãn được thể hiện là các ghi nhãn khuyến cáo trong IEC 60211.

Nếu công tơ là loại chỉ thị có bộ chỉ thị giá trị lũy tích lớn nhất thì thanh ghi lũy tích phải được ghi nhãn đơn vị công suất thích hợp.

Các bộ chỉ thị phụ tải lớn nhất phải được ghi nhãn bên cạnh thanh ghi với giá trị lớn nhất của công suất trung bình đo được và ký hiệu thích hợp. Thanh ghi lũy tích, nếu có, phải được ghi nhãn với đơn vị của đại lượng được ghi.

d) Công tơ hai chiều

Công tơ đo được cả chiều nhận và chiều phát điện cần có mũi tên chỉ chiều. Mũi tên này được đặt trên tấm nhãn hoặc mặt đồng hồ, bên cạnh thanh ghi tương ứng, hoặc hiển thị trên màn hiển thị kèm các giá trị đo.

Bảng 6 - Ký hiệu dùng cho thiết bị biểu giá (các ví dụ)

10 Ký hiệu dùng cho các thiết bị phụ trợ

Bảng 7 - Ký hiệu dùng cho các thiết bị phụ trợ (các ví dụ)

Đề xuất cho ghi nhãn các cổng tín hiệu được cho trong Phụ lục A.

11 Ký hiệu các chi tiết treo phần tử chuyển động

Bảng 8 - Ký hiệu các chi tiết treo phần tử chuyển động

12 Ký hiệu cảnh báo

Tham chiếu bất kỳ đến tài liệu riêng rẽ phải được ghi nhãn trên tấm nhãn bởi ký hiệu .

Phụ lục A

(quy định)

Ký hiệu dùng cho các cổng truyền thông (các ví dụ)

Bảng A.1 - Ký hiệu dùng cho các cổng truyền thông (các ví dụ)

Thư mục tài liệu tham khảo

[1] TCVN 8095-300:2010 (IEC 60050-300:2001), Từ vựng kỹ thuật điện quốc tế - Chương 300: Phép đo và dụng cụ đo điện và điện tử

[2] IEC 62056 (all parts), Electricity metering - Data exchange for meter reading, tariff and load control

[3] IEC 62056-21, Electricity metering - Data exchange for meter reading, tariff and load control - Part 21: Direct local data exchange

[3] IEC 62056-61, Electricity metering - Data exchange for meter reading, tariff and load control - Part 61: Object identification system (OBIS)

[4] IEC 62056-62, Electricity metering - Data exchange for meter reading, tariff and load control - Part 62: Interface objects

MỤC LỤC

Lời nói đầu

1 Phạm vi áp dụng

2 Tài liệu viện dẫn

3 Thuật ngữ và định nghĩa

4 Ký hiệu dùng cho các phần tử đo

5 Ký hiệu các đơn vị cơ bản được sử dụng cho công tơ

6 Ghi nhãn đại lượng đo

7 Ký hiệu chỉ thị cấp chính xác, hằng số công tơ và cấp cách điện

8 Ký hiệu dùng cho công tơ hoạt động thông qua biến áp

9 Ký hiệu thiết bị biểu giá

10 Ký hiệu thiết bị phụ trợ

11 Ký hiệu các chi tiết treo phần tử chuyển động

12 Ký hiệu cảnh báo

Phụ lục A (quy định) - Ký hiệu dùng cho các cổng truyền thông (các ví dụ)

Thư mục tài liệu tham khảo