English
- Tổng quan
- Nội dung
- VB gốc
- Tiếng Anh
- Hiệu lực
- VB liên quan
- Lược đồ
-
Nội dung hợp nhất
Tính năng này chỉ có tại LuatVietnam.vn. Nội dung hợp nhất tổng hợp lại tất cả các quy định còn hiệu lực của văn bản gốc và các văn bản sửa đổi, bổ sung, đính chính... trên một trang. Việc hợp nhất văn bản gốc và những văn bản, Thông tư, Nghị định hướng dẫn khác không làm thay đổi thứ tự điều khoản, nội dung.
Khách hàng chỉ cần xem Nội dung hợp nhất là có thể nắm bắt toàn bộ quy định hiện hành đang áp dụng, cho dù văn bản gốc đã qua nhiều lần chỉnh sửa, bổ sung.
- Tải về
Quyết định 1981/QĐ-BYT 2026 hướng dẫn dự phòng mắc rối loạn tâm thần và quản lý, chăm sóc y tế, xã hội cho người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng
| Cơ quan ban hành: | Bộ Y tế |
Số công báo:
Số công báo là mã số ấn phẩm được đăng chính thức trên ấn phẩm thông tin của Nhà nước. Mã số này do Chính phủ thống nhất quản lý.
|
Đang cập nhật |
| Số hiệu: | 1981/QĐ-BYT | Ngày đăng công báo: | Đang cập nhật |
| Loại văn bản: | Quyết định | Người ký: | Nguyễn Thị Liên Hương |
| Trích yếu: | Ban hành “Hướng dẫn dự phòng mắc rối loạn tâm thần và quản lý, chăm sóc y tế, xã hội cho người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng” | ||
|
Ngày ban hành:
Ngày ban hành là ngày, tháng, năm văn bản được thông qua hoặc ký ban hành.
|
01/07/2026 |
Ngày hết hiệu lực:
Ngày hết hiệu lực là ngày, tháng, năm văn bản chính thức không còn hiệu lực (áp dụng).
|
Đang cập nhật |
|
Áp dụng:
Ngày áp dụng là ngày, tháng, năm văn bản chính thức có hiệu lực (áp dụng).
|
Đã biết
|
Tình trạng hiệu lực:
Cho biết trạng thái hiệu lực của văn bản đang tra cứu: Chưa áp dụng, Còn hiệu lực, Hết hiệu lực, Hết hiệu lực 1 phần; Đã sửa đổi, Đính chính hay Không còn phù hợp,...
|
Đã biết
|
| Lĩnh vực: | Y tế-Sức khỏe | ||
TÓM TẮT QUYẾT ĐỊNH 1981/QĐ-BYT
Nội dung tóm tắt đang được cập nhật, Quý khách vui lòng quay lại sau!
Tải Quyết định 1981/QĐ-BYT
Quyết định 1981/QĐ-BYT PDF (Bản có dấu đỏ)
Quyết định 1981/QĐ-BYT DOC (Bản Word)| BỘ Y TẾ Số: 1981/QĐ-BYT | CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Hà Nội, ngày 01 tháng 7 năm 2026 |
QUYẾT ĐỊNH
Ban hành “Hướng dẫn dự phòng mắc rối loạn tâm thần
và quản lý, chăm sóc y tế, xã hội cho người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng”
_________________
BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ
Căn cứ Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15;
Căn cứ Nghị định số 42/2025/NĐ-CP ngày 27 tháng 02 năm 2025 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế;
Căn cứ Nghị định số 165/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh;
Căn cứ Thông tư số 15/2026/TT-BYT Bộ Y tế ngày 17 tháng 5 năm 2026 của Bộ Y tế quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh;
Theo đề nghị của Cục trưởng Cục Phòng bệnh.
QUYẾT ĐỊNH:
Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này “Hướng dẫn dự phòng mắc rối loạn tâm thần và quản lý, chăm sóc y tế, xã hội cho người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng” theo quy định tại khoản 5 Điều 31 và khoản 3 Điều 32 Luật Phòng bệnh.
Điều 2. Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026.
Điều 3. Các ông, bà: Chánh Văn phòng Bộ; Vụ trưởng, Cục trưởng các Vụ, Cục thuộc Bộ Y tế; Viện trưởng các viện, Giám đốc các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trực thuộc Bộ Y tế; Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố; Thủ trưởng các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.
| Nơi nhận: | KT. BỘ TRƯỞNG |
HƯỚNG DẪN
Dự phòng mắc rối loạn tâm thần
và quản lý, chăm sóc y tế, xã hội cho người mắc rối loạn tâm thần
tại cộng đồng
(Ban hành kèm theo Quyết định số: 1981/QĐ-BYT ngày 01 tháng 7 năm 2026
của Bộ trưởng Bộ Y tế)
MỤC LỤC
I. HƯỚNG DẪN DỰ PHÒNG MẮC RỐI LOẠN TÂM THẦN
1. Thông tin, giáo dục truyền thông về dự phòng mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng
1.1. Mục đích
1.2. Nội dung truyền thông
1.3. Hình thức truyền thông
2. Hướng dẫn xây dựng môi trường sống, môi trường làm việc, môi trường học tập có lợi cho sức khỏe tâm thần
2.1. Mục đích
2.2. Nội dung
3. Hướng dẫn phát hiện sớm người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần
3.1. Mục đích
3.2. Nội dung:
4. Hướng dẫn quản lý, theo dõi và hỗ trợ tâm lý, xã hội cho người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng
4.1. Mục đích
4.2. Nội dung
II. HƯỚNG DẪN QUẢN LÝ, CHĂM SÓC Y TẾ, XÃ HỘI CHO NGƯỜI MẮC RỐI LOẠN TÂM THẦN TẠI CỘNG ĐỒNG
1. Quản lý người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng
1.1. Mục đích
1.2. Nội dung
2. Hướng dẫn chăm sóc y tế, chăm sóc xã hội cho người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng
2.1. Mục đích
2.2. Nội dung chăm sóc y tế tại cộng đồng
2.3. Nội dung chăm sóc xã hội tại cộng đồng
III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN
PHỤ LỤCDANH MỤC VIẾT TẮT
| ABOS: | Trắc nghiệm hành vi chán ăn Anorectic Behavior Observation Scale |
| ASEX: | Trắc nghiệm kinh nghiệm tình dục Arizona Arizona Sexual Experience Scale |
| ASQ: | Trắc nghiệm sàng lọc tự sát Ask Suicide-Screening Questions |
| ASQ-3: | Trắc nghiệm giai đoạn và lứa tuổi cho trẻ em Ages & Stages Questionnaires, Third Edition |
| AUDIT: | Trắc nghiệm mức độ sử dụng rượu Alcohol Use Disorders Identification Test |
| CDI: | Trắc nghiệm trầm cảm ở trẻ em The Children’s Depression Inventory |
| DAST-10: | Trắc nghiệm sàng lọc sử dụng chất Drug Abuse Screening Test |
| GAD-7: | Trắc nghiệm rối loạn lo âu lan toả General Anxiety Disorder-7 items |
| IAT: | Trắc nghiệm đánh giá mức độ nghiện Internet Internet Addiction Test |
| ISI: | Trắc nghiệm mức độ mất ngủ Insomnia Severity Index |
| M-CHAT: | Trắc nghiệm sàng lọc tự kỷ cho trẻ nhỏ Modified Checklist for Autism in Toddlers |
| MDQ: | Trắc nghiệm rối loạn cảm xúc lưỡng cực Mood Disorder Questionnaire |
| MMSE: | Trắc nghiệm trạng thái tâm thần tối thiểu Mini Mental State Examination |
| PCL- 5: | Trắc nghiệm đánh giá rối loạn Stress sau sang chấn Post Traumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 |
| PHQ-9: | Trắc nghiệm trầm cảm ở cộng đồng The nine-item Patient Health Questionnaire |
| PHQ-15: | Trắc nghiệm rối loạn dạng cơ thể Patient Health Questionnaire-15 |
| PQ-16: | Trắc nghiệm đánh giá loạn thần Prodromal Questionnaire |
| RADS: | Trắc nghiệm trầm cảm thanh thiếu niên Reynolds Adolescent Depression Scale, 2nd Edition |
| SCAS: | Trắc nghiệm lo âu trẻ em Spence Spence Children's Anxiety Scale |
| SDQ-25: | Trắc nghiệm điểm mạnh và khó khăn trẻ em Strength and Difficulties Questionnaire 25 |
| VADRS: | Trắc nghiệm rối loạn tăng động giảm chú ý Vanderbilt Vanderbilt ADHD Diagnostic Rating Scale |
1.1. Mục đích
Nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi có lợi sức khỏe tâm thần; phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu rối loạn tâm thần; giảm kỳ thị đối với người bệnh; huy động sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe tâm thần cho người dân.
1.2.1. Các yếu tố nguy cơ gây mắc rối loạn tâm thần
a) Yếu tố sinh học và di truyền bao gồm: yếu tố di truyền hoặc tiền sử gia đình có người mắc rối loạn tâm thần; các yếu tố bất lợi trong thời kỳ mang thai và sinh nở; chấn thương sọ não, bệnh lý thần kinh; và một số bệnh mạn tính, rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ.
b) Yếu tố nguy cơ về tâm lý: căng thẳng kéo dài, biến cố nghiêm trọng trong cuộc sống, khó khăn trong kiểm soát cảm xúc, lo âu quá mức, tự ti kéo dài và các hoàn cảnh dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người sống một mình hoặc có hoàn cảnh khó khăn.
c) Yếu tố nguy cơ về xã hội: nghèo đói và khó khăn kinh tế; thất nghiệp hoặc áp lực công việc kéo dài; mâu thuẫn, bạo lực trong gia đình và học đường; và tình trạng cô lập xã hội kéo dài.
d) Yếu tố nguy cơ khác: sử dụng rượu, bia, ma túy và các chất tác động thần kinh; thiếu hoạt động thể lực; và áp lực từ việc sử dụng mạng xã hội, thiết bị điện tử hoặc tiếp xúc thường xuyên với thông tin tiêu cực.
1.2.2. Các biện pháp phòng ngừa yếu tố nguy cơ
- Hướng dẫn duy trì lối sống lành mạnh: ngủ đủ giấc và đúng giờ (thanh thiếu niên và người lớn nên ngủ trung bình từ 7 - 9 giờ/ngày và ngủ trước 23 giờ), hạn chế thức khuya; hoạt động thể lực cường độ vừa phải trong 150 - 300 phút/tuần hoặc cường độ mạnh dưới 75 phút/tuần.
- Hạn chế sử dụng rượu, bia, thuốc lá và các chất độc hại: truyền thông về tác hại của các chất gây nghiện; tư vấn cai nghiện và hỗ trợ phục hồi; kiểm soát việc sử dụng các chất gây nghiện trong cộng đồng.
- Thực hiện dinh dưỡng hợp lý theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.
- Hướng dẫn quản lý căng thẳng và áp lực cuộc sống: giáo dục kỹ năng quản lý căng thẳng; hướng dẫn cân bằng giữa học tập, lao động và nghỉ ngơi; tạo điều kiện tham gia các hoạt động thư giãn và giải trí lành mạnh.
- Giáo dục kỹ năng sống: kỹ năng giải quyết vấn đề; kỹ năng kiểm soát cảm xúc; kỹ năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ; kỹ năng thích ứng với thay đổi.
- Phòng ngừa chấn thương và bệnh lý mạn tính: phòng ngừa tai nạn lao động và tai nạn sinh hoạt; phát hiện và quản lý tốt các bệnh mạn tính có ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.
- Khám sức khỏe định kỳ hoặc đi khám khi có biểu hiện bất thường để phát hiện sớm nguy cơ mắc rối loạn tâm thần.
1.2.3. Truyền thông nâng cao nhận thức người dân về phát hiện sớm các biểu hiện của rối loạn tâm thần
- Truyền thông nâng cao nhận thức của người dân về sức khỏe tâm thần, các dấu hiệu cảnh báo sớm của rối loạn tâm thần, ý nghĩa của việc phát hiện sớm và tiếp cận dịch vụ y tế kịp thời; góp phần giảm kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người có rối loạn tâm thần.
- Hướng dẫn người dân và gia đình nhận biết các biểu hiện bất thường về cảm xúc, hành vi, nhận thức và giao tiếp; khuyến khích chủ động theo dõi, trao đổi với cán bộ y tế khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ để được tư vấn, sàng lọc và chuyển tuyến phù hợp.
- Truyền thông về vai trò của cộng đồng, nhà trường, người sử dụng lao động và các tổ chức tại cộng đồng trong việc quan tâm, phát hiện sớm các biểu hiện bất thường về rối loạn tâm thần, khuyến khích hỗ trợ người bệnh tiếp cận dịch vụ y tế và tạo môi trường hòa nhập, không kỳ thị.
- Truyền thông các biểu hiện của rối loạn tâm thần theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế tại Quyết định số 2058/QĐ-BYT ngày 14/5/2020 về việc ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số rối loạn tâm thần thường gặp.
1.2.4. Truyền thông để người dân chủ động tiếp cận dịch vụ y tế, xã hội nhằm giảm kỳ thị, phân biệt đối xử với người mắc rối loạn tâm thần
- Rối loạn tâm thần là một tình trạng sức khỏe có thể gặp ở mọi lứa tuổi, giới tính và nghề nghiệp.
- Rối loạn tâm thần có thể được phát hiện sớm, điều trị và phục hồi nếu người bệnh được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc phù hợp.
- Thông tin về tình trạng sức khỏe tâm thần của mỗi cá nhân là thông tin riêng tư và cần được tôn trọng, bảo vệ.
- Hướng dẫn đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để được khám, chẩn đoán bệnh.
- Truyền thông về dịch vụ y tế, xã hội để người có nguy cơ, người mắc rối loạn tâm thần được hỗ trợ.
1.3. Hình thức truyền thông
- Truyền thông trực tiếp: thăm hộ gia đình, nói chuyện, tư vấn tại Trạm Y tế cấp xã, câu lạc bộ,…
- Truyền thông gián tiếp: qua hệ thống truyền thanh cơ sở, truyền hình địa phương, hệ thống truyền thanh tại trạm, điểm trạm, trường học; cơ sở y tế,…
- Truyền thông qua các nền tảng số: mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số như website của Trạm Y tế cấp xã, Ủy ban nhân dân cấp xã và các nền tảng trực tuyến hợp pháp khác.
- Truyền thông thông qua các sự kiện sức khoẻ, tổ chức chiến dịch truyền thông, cuộc thi nhân các Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới, ngày sức khoẻ toàn dân, khám sàng lọc, tiêm chủng, khám dinh dưỡng…
- Cấp phát tờ rơi, treo dán áp phích tại trạm và tại các chiến dịch truyền thông tại các sự kiện, các buổi truyền thông, tư vấn trực tiếp.
Nhằm nâng cao sức khỏe tâm thần cho người dân, phòng ngừa rối loạn tâm thần, giảm các yếu tố nguy cơ từ môi trường sống, học tập và làm việc, đồng thời tạo điều kiện để mọi người được hỗ trợ tâm lý và phát triển toàn diện.
2.2.1. Hướng dẫn xây dựng môi trường sống có lợi cho sức khỏe tâm thần
Trạm Y tế cấp xã phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể triển khai các hoạt động hướng dẫn xây dựng môi trường sống có lợi cho sức khỏe tâm thần thông qua nói chuyện trực tiếp, họp thôn/tổ dân phố, truyền thông nhóm nhỏ, sinh hoạt đoàn thể, thăm hộ gia đình, loa truyền thanh, tờ rơi, bảng tin, mạng xã hội của địa phương:
a) Vận động người dân thực hiện cam kết hạn chế sử dụng rượu, bia trong việc cưới, việc tang, lễ hội và các hoạt động cộng đồng theo nội dung hương ước, quy ước của tổ dân phố để bảo vệ sức khỏe.
b) Hướng dẫn thực hiện lối sống có lợi cho sức khỏe tâm thần như ngủ đủ, nghỉ ngơi hợp lý, vận động thể lực, tăng giao tiếp, giảm căng thẳng, hạn chế rượu bia và chất gây nghiện.
c) Hướng dẫn gia đình tăng cường lắng nghe, chia sẻ, giảm xung đột, phòng ngừa bạo lực gia đình, bảo vệ trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm dễ bị tổn thương.
d) Tạo điều kiện để người dân được tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí, sinh hoạt văn hóa tại cộng đồng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và tăng cường gắn kết trong khu dân cư
đ) Huy động sự tham gia của cộng đồng: phát huy vai trò của chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể và người dân trong chăm sóc sức khỏe tâm thần; xây dựng mạng lưới cộng tác viên tham gia công tác bảo vệ và nâng cao sức khỏe tâm thần.
2.2.2. Hướng dẫn xây dựng môi trường học tập có lợi cho sức khỏe tâm thần
Trạm Y tế cấp xã phối hợp với cơ sở giáo dục triển khai các hoạt động hướng dẫn xây dựng môi trường học tập có lợi cho sức khỏe tâm thần thông qua truyền thông nhóm, sinh hoạt chuyên đề, sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ, hoạt động kỹ năng sống, hoạt động ngoại khóa, họp phụ huynh, bảng tin, tài liệu truyền thông hoặc kênh truyền thông nội bộ của nhà trường:
a) Cách nhận biết căng thẳng tâm lý học tập, lo âu, buồn chán kéo dài, thu mình, giảm giao tiếp, giảm kết quả học tập, khó thích nghi.
b) Hướng dẫn kỹ năng kiểm soát căng thẳng, kỹ năng tìm kiếm hỗ trợ, kỹ năng giao tiếp và chia sẻ.
c) Cách phòng ngừa bạo lực học đường, bắt nạt, cô lập, kỳ thị.
d) Tạo điều kiện để học sinh cân đối giữa thời gian học tập và tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí lành mạnh, giúp phát triển toàn diện cả về sức khỏe tâm thần.
đ) Hướng dẫn giáo viên, cha mẹ/người chăm sóc lắng nghe, đồng hành, giảm gây áp lực kéo dài.
e) Giới thiệu đầu mối hỗ trợ trong nhà trường, gia đình, Trạm Y tế cấp xã hoặc cơ sở phù hợp.
2.2.3. Hướng dẫn xây dựng môi trường làm việc có lợi cho sức khỏe tâm thần
Trạm Y tế cấp xã phối hợp với cơ quan, tổ chức triển khai các hoạt động hướng dẫn xây dựng môi trường làm việc có lợi cho sức khỏe tâm thần thông qua sinh hoạt chuyên đề, tập huấn ngắn, truyền thông nội bộ hoặc lồng ghép trong các hoạt động kiểm tra sức khỏe định kỳ:
a) Nhận biết căng thẳng tâm lý nghề nghiệp, kiệt sức, lo âu, buồn chán kéo dài, mất ngủ, giảm tập trung, giảm hiệu quả công việc.
b) Hướng dẫn sắp xếp công việc và nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ, tăng vận động thể lực, hạn chế rượu bia và chất gây nghiện.
c) Tăng giao tiếp, chia sẻ, hỗ trợ giữa người lao động, người quản lý và đồng nghiệp.
d) Phòng ngừa quấy rối, bạo lực, kỳ thị tại nơi làm việc.
đ) Hướng dẫn người lao động chủ động tìm kiếm hỗ trợ khi căng thẳng kéo dài hoặc có biểu hiện bất thường.
Phát hiện sớm người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần nhằm phân tầng mức độ nguy cơ từ đó triển khai các giải pháp can thiệp phù hợp với mức độ rối loạn tâm thần (nếu có), hạn chế diễn biến nặng, góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng.
Cán bộ y tế, nhà tâm lý lâm sàng thực hiện phát hiện sớm người có nguy cơ hoặc nghi ngờ mắc rối loạn tâm thần thông qua khám sức khỏe định kỳ; khám sàng lọc; khám bệnh nghề nghiệp; kiểm tra sức khỏe đầu năm học và khám bệnh, chữa bệnh khác.
Quy trình phát hiện sớm và giải pháp can thiệp người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần
Thực hiện theo quy trình 05 bước, cụ thể như sau:
Bước 1. Hỏi sàng lọc ban đầu
Bộ câu hỏi sàng lọc ban đầu gồm 13 câu hỏi. Mỗi câu hỏi tương ứng có 03 đáp án trả lời: 0. Không bao giờ; 1. Có, gần đây; 2. Có, trong quá khứ.
Cán bộ y tế phát Phiếu hỏi và hướng dẫn người dân tự điền kết quả (Bộ câu hỏi chi tiết tại Phụ lục 1)
Bước 2. Phân tầng nguy cơ ban đầu
Căn cứ kết quả trả lời Bộ câu hỏi, cán bộ y tế kiểm tra và phân tầng nguy cơ ban đầu thành 4 nhóm: nguy cơ thấp; có nguy cơ với các dấu hiệu trong quá khứ; nguy cơ với các dấu hiệu hiện tại và dấu hiệu cấp cứu.
| Kết quả hỏi sàng lọc ban đầu | Mức độ | Xử trí |
| Trả lời “Có, gần đây” câu hỏi 12 hoặc kích động phát hiện trong quá trình phỏng vấn. | Dấu hiệu cấp cứu *** | Tư vấn nhanh Không chờ hoàn tất bộ câu hỏi. Báo người phụ trách chuyên môn, bảo đảm an toàn, liên hệ gia đình/người hỗ trợ khi phù hợp và chuyển cấp cứu tâm thần Lập danh sách Hỗ trợ tâm lý, xã hội |
| Có ít nhất 01 câu trả lời “Có, gần đây” khi hỏi 13 câu hỏi sàng lọc | Nhóm có nguy cơ với các dấu hiệu hiện tại** | Chuyển nhân viên y tế thực hiện trắc nghiệm tâm lý |
| Có ít nhất 1 câu trả lời “có, trong quá khứ” khi hỏi 13 câu sàng lọc | Nhóm có nguy cơ với các dấu hiệu trong quá khứ* | Giáo dục nhận thức Tư vấn khám cơ sở y tế Hỗ trợ tâm lý, xã hội Nếu câu hỏi 12 trả lời “Có, trong quá khứ”: thực hiện đánh giá ngay bằng trắc nghiệm sàng lọc tự sát (ASQ) |
| Tất cả các đáp án là “Không bao giờ” | Nguy cơ thấp | Truyền thông về sức khỏe tâm thần |
Bước 3. Thực hiện trắc nghiệm tâm lý
Căn cứ theo kết quả phân tầng nguy cơ ban đầu, cán bộ y tế, nhà tâm lý lâm sàng được phép hành nghề thực hiện trắc nghiệm tâm lý phù hợp và thực hiện theo tài liệu chuyên môn của Bộ Y tế tại Quyết định 2531/QĐ-BYT và 2532/QĐ-BYT ngày 08/8/2025 về Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về Tâm thần - Tập 1 và Tập 2, trong đó ưu tiên các trắc nghiệm tâm lý chi tiết tại Phụ lục 2.
Bước 4. Phân tầng nguy cơ
Dựa vào kết quả trắc nghiệm tâm lý, cán bộ y tế, nhà tâm lý lâm sàng phân thành các mức độ nguy cơ: nguy cơ thấp, nguy cơ cao và cấp cứu. (Kết quả phân tầng nguy cơ chi tiết tại Phụ lục 3).
Bước 5. Giải pháp can thiệp
Dựa vào kết phân tầng nguy cơ ban đầu và kết quả phân tầng nguy cơ sau khi thực hiện trắc nghiệm tâm lý, cán bộ y tế, nhà tâm lý lâm sàng được phép hành nghề thực hiện các giải pháp can thiệp sau:
| Mức độ | Giải pháp can thiệp |
|
| Nhóm cấp cứu Nhóm có dấu hiệu cấp cứu *** | Tư vấn nhanh Không chờ hoàn tất bộ câu hỏi. Báo người phụ trách chuyên môn, bảo đảm an toàn, liên hệ gia đình/người hỗ trợ khi phù hợp và chuyển cấp cứu tâm thần Lập danh sách Hỗ trợ tâm lý, xã hội |
|
| Nhóm nguy cơ cao | Tư vấn nhanh Chuyển cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để xác định Tư vấn thay đổi hành vi Lập danh sách Hỗ trợ tâm lý, xã hội | |
| Nhóm có nguy cơ với các dấu hiệu trong quá khứ* | Giáo dục nhận thức Tư vấn khám cơ sở y tế Hỗ trợ tâm lý, xã hội Nếu câu hỏi 12 trả lời “Có, trong quá khứ”: thực hiện đánh giá ngay bằng trắc nghiệm sàng lọc tự sát (ASQ) |
|
| Nguy cơ thấp | Truyền thông về sức khỏe tâm thần |
|
4.1. Mục đích
Nhằm quản lý, can thiệp và hỗ trợ toàn diện để ngăn ngừa cho người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần tiến triển thành bệnh, đồng thời hướng dẫn họ chủ động tiếp cận dịch vụ y tế, xã hội khi cần thiết.
4.2.1. Lập danh sách và quản lý các thông tin người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần
Cán bộ Trạm Y tế cấp xã thu thập và quản lý thông tin hành chính (thông tin cá nhân; thông tin nơi cư trú; thông tin liên hệ khi cần thiết), thông tin về kết quả trắc nghiệm tâm lý cho người có nguy cơ theo quy định của Bộ Y tế tại Thông tư số 15/2026/TT-BYT ngày 17/5/2026 quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh và Quyết định của Cục Phòng bệnh về ban hành các danh mục, mẫu giám sát, mẫu báo cáo chuyên môn thực hiện quy định Thông tư số 15/2026/TT-BYT quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh chi tiết tại Phụ lục 6.
4.2.2. Hỗ trợ tâm lý, xã hội cho người có nguy cơ
a) Hỗ trợ tâm lý: cán bộ Trạm Y tế cấp xã thực hiện hỗ trợ tâm lý cho người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần dựa vào phân tầng nguy cơ ban đầu và kết quả phân tầng nguy cơ sau khi thực hiện trắc nghiệm tâm lý cho các nhóm nguy cơ, như sau:
Nhóm nguy cơ thấp:
Áp dụng với người có kết quả sàng lọc ban đầu không ghi nhận dấu hiệu nguy cơ hoặc người có dấu hiệu hiện tại nhưng cần đánh giá thêm và có kết quả trắc nghiệm tâm lý được phân loại thuộc nhóm nguy cơ thấp. Nội dung hỗ trợ tâm lý gồm:
- Cung cấp thông tin ngắn gọn, dễ hiểu về sức khỏe tâm thần, yếu tố nguy cơ, các biện pháp phòng, chống, dấu hiệu lâm sàng và khi có vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần thì đến cơ sở y tế để được hỗ trợ.
- Khuyến khích duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ và đúng giờ, dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, tăng giao tiếp xã hội và tham gia hoạt động có ích, tìm kiếm hỗ trợ khi cần.
- Hướng dẫn tìm kiếm hỗ trợ từ gia đình, người tin cậy, nhà trường, nơi làm việc, Trạm Y tế cấp xã hoặc cơ sở phù hợp khi có thay đổi về cảm xúc, hành vi, chức năng hoặc nhu cầu hỗ trợ.
Nhóm nguy cơ với các dấu hiệu trong quá khứ
Áp dụng đối với người có ít nhất một dấu hiệu nguy cơ mắc rối loạn tâm thần trong quá khứ nhưng hiện tại chưa có biểu hiện ảnh hưởng đến học tập, lao động, sinh hoạt, giao tiếp xã hội hoặc khả năng tự chăm sóc; không có dấu hiệu mất an toàn; không có dấu hiệu cấp cứu. Nội dung hỗ trợ tâm lý gồm:
- Cung cấp kiến thức: giải thích cho đối tượng hiểu được các dấu hiệu, nguy cơ đã từng gặp trong quá khứ; nhấn mạnh cho họ hiểu được nếu kiểm soát tốt thì phòng tránh được các vấn đề sức khỏe tâm thần; khi có các dấu hiệu bất thường cần đi khám.
- Giáo dục nhận thức: hướng dẫn đối tượng tự theo dõi cảm xúc, hành vi; duy trì lối sống lành mạnh ngủ đủ và đúng giờ, tránh thức khuya kéo dài, dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực, tăng cường giao tiếp xã hội; phòng tránh các yếu tố nguy cơ tái phát; hướng dẫn khám chuyên khoa tâm thần và hướng dẫn tìm kiếm hỗ trợ từ gia đình, cộng đồng.
- Lập danh sách, hẹn đối tượng khám lại ngay khi có dấu hiệu bất thường.
Nhóm nguy cơ cao
Áp dụng đối với người có biểu hiện: căng thẳng, mất ngủ, lo âu, buồn chán, giảm hoạt động, giảm giao tiếp, khó khăn thích ứng, khó khăn kéo dài, tái diễn, có ảnh hưởng đến học tập, lao động, sinh hoạt, giao tiếp xã hội hoặc khả năng tự chăm sóc nhưng chưa có dấu hiệu mất an toàn/cấp cứu.
Cán bộ y tế, nhà tâm lý lâm sàng tư vấn nhanh và chuyển cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để khám xác định.
Trong trường hợp bệnh nhân được chẩn đoán xác định mắc rối loạn tâm thần thì thực hiện quản lý, chăm sóc y tế, xã hội cho người mắc theo quy định tại phần III tài liệu này.
Trong trường hợp đối tượng chưa được chẩn đoán xác định thì thực hiện các nội dung sau:
- Cung cấp kiến thức về rối loạn tâm thần: giải thích rối loạn tâm thần là tình trạng ảnh hưởng đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi; có thể điều trị và kiểm soát nếu được phát hiện sớm.
- Hướng dẫn nhận biết các dấu hiệu bất thường: mất ngủ kéo dài, lo âu quá mức, nghi ngờ vô căn cứ, nghe hoặc nhìn thấy những điều người khác không thấy, nói hoặc hành vi kỳ lạ, giảm khả năng chăm sóc bản thân, kích động hoặc thu mình.
- Hướng dẫn các biện pháp tự chăm sóc và giảm căng thẳng ở mức cơ bản như nghỉ ngơi hợp lý, thở chậm, thư giãn, lập thời gian biểu, chia nhỏ công việc, nói chuyện với người tin cậy và tìm kiếm hỗ trợ khi cần.
- Giúp đối tượng lựa chọn một vấn đề ưu tiên cần thay đổi, như mất ngủ, căng thẳng, giảm giao tiếp, giảm vận động, sử dụng thiết bị điện tử quá mức hoặc khó khăn trong học tập, lao động, sinh hoạt.
- Thực hiện hỗ trợ tâm lý ban đầu khi người được hỗ trợ đang căng thẳng, lo âu, hoảng sợ, buồn chán hoặc gặp tình huống khó khăn.
- Tăng cường kết nối, phối hợp với gia đình, nhà trường, nơi làm việc, cộng đồng hoặc các nguồn hỗ trợ xã hội phù hợp để hỗ trợ người có nguy cơ duy trì học tập, lao động, sinh hoạt, giao tiếp, tự chăm sóc và giảm cô lập xã hội.
- Theo dõi, đánh giá đáp ứng sau hỗ trợ; nếu không cải thiện, nặng lên hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ mắc rối loạn tâm thần thì hướng dẫn đi khám chuyên khoa hoặc chuyển đến cơ sở khám, chữa bệnh để được chẩn đoán.
Nhóm cấp cứu
Áp dụng khi người có nguy cơ có một trong các biểu hiện: có ý nghĩ hoặc hành vi tự gây hại, tự sát; có hành vi kích động, mất kiểm soát, đe dọa hoặc gây hại cho người khác; có biểu hiện hoang tưởng, ảo giác, nói năng khó hiểu, hành vi bất thường hoặc mất an toàn; bị bạo lực, xâm hại, bỏ mặc hoặc không có người chăm sóc an toàn hoặc có tình trạng cần được can thiệp khẩn cấp. Nội dung hỗ trợ tâm lý gồm:
- Hỗ trợ tâm lý nhanh: lắng nghe nhằm trấn an, giảm hoảng sợ, hạn chế kích động và hỗ trợ người có nguy cơ hợp tác trong quá trình chuyển cấp cứu.
- Giải thích ngắn gọn cho đối tượng đi khám hoặc cấp cứu nhằm bảo đảm an toàn và điều trị kịp thời.
- Hướng dẫn hoặc phối hợp đưa người có nguy cơ đến cơ sở y tế có đủ năng lực xử trí cấp cứu tâm thần hoặc cấp cứu y tế phù hợp.
- Phối hợp với gia đình chính quyền địa phương, cơ quan công an, cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội, cơ sở trợ giúp xã hội hoặc và đơn vị liên quan khi cần thiết để đảm bảo an toàn.
- Sau khi tình trạng ổn định, khuyến khích tái khám đúng hẹn, tuân thủ điều trị, xây dựng kế hoạch can thiệp nếu triệu chứng tái xuất hiện.
Lưu ý : Không chờ hoàn tất toàn bộ câu hỏi sàng lọc; ưu tiên bảo đảm an toàn cho đối tượng, gia đình, người xung quanh
b) Hỗ trợ xã hội: thực hiện thông qua phối hợp giữa Trạm Y tế cấp xã với gia đình, nhà trường, nơi làm việc, chính quyền địa phương và các cơ sở, tổ chức liên quan nhằm giúp người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần tiếp cận nguồn lực hỗ trợ phù hợp khi có nhu cầu.
- Hướng dẫn gia đình, nhà trường, nơi làm việc hoặc cộng đồng quan tâm, hỗ trợ và giảm các yếu tố gây căng thẳng kéo dài.
- Kết nối với cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội, cơ sở trợ giúp xã hội, cơ sở giáo dục, nơi làm việc hoặc tổ chức liên quan khi người có nguy cơ có khó khăn xã hội cần hỗ trợ.
- Phối hợp hỗ trợ trong trường hợp người có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại, bỏ mặc, kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc thiếu người hỗ trợ an toàn.
Nhằm giúp người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng được quản lý, theo dõi, hỗ trợ dịch vụ y tế, xã hội để người bệnh phục hồi ổn định sức khỏe, hòa nhập xã hội và có cuộc sống tốt hơn.
Bạn chưa Đăng nhập thành viên.
Đây là tiện ích dành cho tài khoản thành viên. Vui lòng Đăng nhập để xem chi tiết. Nếu chưa có tài khoản, vui lòng Đăng ký tại đây!
Bạn chưa Đăng nhập thành viên.
Đây là tiện ích dành cho tài khoản thành viên. Vui lòng Đăng nhập để xem chi tiết. Nếu chưa có tài khoản, vui lòng Đăng ký tại đây!
Yêu cầu hỗ trợ