Công văn 15670/BXD-KHTC 2025 về việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư các dự án đường bộ cao tốc

Triển khai Nghị quyết số 366/NQ-CP ngày 12/11/2025 của Chính phủ về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10/2025, trong đó giao Bộ Xây dựng “Khẩn trương tổng hợp ý kiến các địa phương trong việc triển khai đầu tư xây dựng các dự án đường bộ cao tốc, kịp thời nghiên cứu bổ sung để tháo gỡ vướng mắc trong việc giao cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản đối với các tuyến, đoạn tuyến đường bộ cao tốc để thực hiện thống nhất, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương”, trên cơ sở tổng hợp tình hình triển khai và ý kiến của các địa phương, Bộ Xây dựng kính báo cáo Thủ tướng Chính phủ như sau:

1. Về tình hình triển khai đầu tư hệ thống đường cao tốc

Theo quy hoạch mạng lưới đường bộ[1], hệ thống đường cao tốc có 43 tuyến, tổng chiều dài 9.177km. Đến hết năm 2025, tổng chiều dài đường bộ cao tốc được đưa vào khai thác 3.188 km, đang triển khai thi công khoảng 1.072 km (dự kiến hoàn thành trước năm 2030).

a) Về giao cơ quan chủ quản thực hiện đầu tư

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, pháp luật về đường bộ, đầu tư đã quy định về việc giao địa phương là cơ quan quản lý đầu tư hệ thống đường cao tốc (cơ quan chủ quản hoặc cơ quan có thẩm quyền) nhưng chưa quy định đầy đủ cho các trường hợp, cụ thể:

- Trường hợp đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), việc giao địa phương là cơ quan có thẩm quyền thực hiện đầu tư đường cao tốc trên địa bàn 01 địa phương hoặc trên địa bàn 02 địa phương trở lên không có vướng mắc, được quy định đầy đủ tại Luật PPP (Luật số 90/2025/QH15), Nghị định số 243/2025/NĐ-CP ngày 11/9/2025 của Chính phủ[1].

- Trường hợp đầu tư công, việc giao địa phương là cơ quan chủ quản thực hiện đầu tư đường cao tốc trên địa bàn 02 địa phương trở lên được thực hiện theo Điều 30 Luật Đầu tư công. Đối với đầu tư đường cao tốc trên địa bàn 01 địa phương, trước đây Bộ Xây dựng, các địa phương đã có báo cáo Thủ tướng Chính phủ và đã được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận^[2] giao địa phương là cơ quan chủ quản. Đến nay đã có 02/06 dự án^[3] hoàn thành phê duyệt chủ trương đầu tư, đang triển khai các thủ tục để sớm khởi công.

chủ quản thực hiện đầu tư cao tốc^[1], Bộ Xây dựng đã có văn bản^[2] gửi các địa phương về triển khai đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc, một số địa phương đề nghị chuyển về Bộ Xây dựng để triển khai đầu tư^[3] hoặc để nghị báo cáo Thủ tướng Chính phủ giao cơ quan chủ quản^[4].

b) Về thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn

Điều 36a Luật Đầu tư công^[1] (Luật số 90/2025/QH15) đã quy định hạn mức để thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, trong đó cho phép hạn mức không vượt quá hai lần mức vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn hiện tại. Tuy nhiên, quá trình triển khai các dự án, một số địa phương (Cao Bằng, Điện Biên, Sơn La, Quảng Trị...) là các tỉnh có điều kiện kinh tế khó khăn, ngân sách địa phương còn hạn hẹp, chưa tự cân đối được ngân sách, chủ yếu nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương.

Trường hợp được giao là cơ quan chủ quản, theo báo cáo của các địa phương, mức vốn dự án đầu tư đường cao tốc sẽ vượt quá hạn mức nêu trên^[2], vì vậy vượt quá thẩm quyền của địa phương.

Theo quy định Điều 36a^[3], việc chấp thuận thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn (đối với vốn ngân sách trung ương) vượt quá hạn mức thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ, do đó cần thiết báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận.

c) Về xây dựng phương án và sắp xếp thứ tự ưu tiên đầu tư

Bộ Xây dựng đã có văn bản số 8509/BXD-KHTC ngày 15/8/2025 gửi Bộ Tài chính về nhu cầu kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, trong đó có các tuyến đường bộ cao tốc; văn bản số 13220/BXD-KHTC ngày 11/11/2025 đề nghị các địa phương đăng ký nhu cầu kế hoạch làm cơ sở để Bộ Tài chính rà soát, tổng hợp báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

3. Đề xuất, kiến nghị

Các tuyến cao tốc do địa phương đề xuất đầu tư thuộc quy hoạch mạng lưới đường bộ đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, việc sớm triển khai góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, mở không gian phát triển mới của địa phương. Đồng thời, để đáp ứng mục tiêu “Đến năm 2030, phấn đấu cả nước có khoảng 5.000 km đường bộ cao tốc”, bảo đảm tiến độ triển khai các dự án trọng điểm theo chỉ đạo của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước^[1], Bộ Xây dựng kính đề nghị Thủ tướng Chính phủ:

- Giao Bộ Tài chính chủ trì rà soát, tham mưu cho Thủ tướng Chính phủ đối với các nội dung liên quan đến: (i) cân đối mức vốn ngân sách trung ương bố trí cho các dự án theo đề xuất của các địa phương (Cao Bằng, Điện Biên, Sơn La, Phú Thọ, Quảng Trị…[1]); (ii) vướng mắc về vượt hạn mức để thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ theo quy định Điều 36a Luật Đầu tư công (một số địa phương[2]  đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính về nội dung này).