Tiêu chuẩn TCVN 9152:2012 Quy trình thiết kế tường chắn công trình thủy lợi

  • Thuộc tính
  • Nội dung
  • Tiêu chuẩn liên quan
  • Lược đồ
  • Tải về
Mục lục Đặt mua toàn văn TCVN
Tìm từ trong trang
Lưu
Theo dõi văn bản

Đây là tiện ích dành cho thành viên đăng ký phần mềm.

Quý khách vui lòng Đăng nhập tài khoản LuatVietnam và đăng ký sử dụng Phần mềm tra cứu văn bản.

Báo lỗi
  • Báo lỗi
  • Gửi liên kết tới Email
  • Chia sẻ:
  • Chế độ xem: Sáng | Tối
  • Thay đổi cỡ chữ:
    17
Ghi chú

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 9152:2012

Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 9152:2012 Công trình thủy lợi-Quy trình thiết kế tường chắn công trình thủy lợi
Số hiệu:TCVN 9152:2012Loại văn bản:Tiêu chuẩn Việt Nam
Cơ quan ban hành: Bộ Khoa học và Công nghệLĩnh vực: Xây dựng, Nông nghiệp-Lâm nghiệp
Năm ban hành:2012Hiệu lực:
Người ký:Tình trạng hiệu lực:
Đã biết

Vui lòng đăng nhập tài khoản gói Tiêu chuẩn hoặc Nâng cao để xem Tình trạng hiệu lực. Nếu chưa có tài khoản Quý khách đăng ký tại đây!

Tình trạng hiệu lực: Đã biết
Ghi chú
Ghi chú: Thêm ghi chú cá nhân cho văn bản bạn đang xem.
Hiệu lực: Đã biết
Tình trạng: Đã biết

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 9152 : 2012

CÔNG TRÌNH THỦY LỢI - QUY TRÌNH THIẾT KẾ TƯỜNG CHẮN CÔNG TRÌNH THỦY LỢI

Hydraulic structures - Designing Process for Retaining Walls

Lời nói đầu

TCVN 9152 : 2012 được chuyển đổi từ TCXD.57-73 theo quy định tài khoản 1 điều 69 của Luật tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và điểm a khoản 1 điều 7 Nghị định số 127/2007/NĐ-CP ngày 1/8/2007 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật.

TCVN 9152 : 2012 do Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

 

CÔNG TRÌNH THỦY LỢI - QUY TRÌNH THIẾT KẾ TƯỜNG CHẮN CÔNG TRÌNH THỦY LỢI

Hydraulic structures - Designing Process for Retaining Walls

1 Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng khi thiết kế các loại tường chắn tường cứng đặt trên nền thiên nhiên là đất hoặc đá.

Tiêu chuẩn này không dùng để thiết kế các loại tường chắn sau:

- Có kết cấu bằng gạch xây và đá xây, có và không có cốt thép.

- Các loại tường khác như tường mềm (tường cừ, tường cọc), tường có neo, kétson, tường trong đất, tường có cốt trong đất, tường ngăn tổ ong, có kết cấu bằng gỗ cũng như tường chắn của các công trình giao thông đường bộ, đường sắt và cho các tường chắn của các công trình ở vùng biển xây dựng không có đê quai.

2 Tài liệu viện dẫn

Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả sửa đổi, bổ sung (nếu có).

TCVN 2737 : 1995 Tải trọng và thiết kế - Tiêu chuẩn thiết kế.

TCVN 4116 : 1995 Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép thủy công - Tiêu chuẩn thiết kế.

TCVN 4253 : 2012 Công trình thủy lợi - Nền các công trình thủy công - Yêu cầu thiết kế.

TCVN 5574 : 1991 Kết cấu bê tông cốt thép - Tiêu chuẩn thiết kế.

TCVN 8421 : 2010 Công trình thủy lợi - Tải trọng và lực tác dụng lên công trình do sóng và tàu

TCVN 8422 : 2010 Công trình thủy lợi - Thiết kế tầng lọc ngược công trình thủy công

TCVN 9137 : 2012 Công trình thủy lợi - Thiết kế đập bê tông và bê tông cốt thép

TCVN 9143 : 2012 Công trình thủy lợi - Tính toán đường viền thấm dưới đất của đập trên nền không phải là đá.

3 Thuật ngữ, định nghĩa, ký hiệu và phân loại

3.1 Thuật ngữ và định nghĩa

Trong tiêu chuẩn này sử dụng các thuật ngữ, định nghĩa sau:

3.11

Tường chắn đất (Retaining wall)

Loại công trình chắn đất, có mái thẳng đứng; gãy khúc hoặc nghiêng đối với đất đắp hoặc mái đào hố móng v.v… không bị sạt trượt. Tường chắn được gọi là tường cứng khi dưới tác dụng của các lực tính toán chuyển vị của tường bằng hoặc nhỏ hơn 1/5000 chiều cao tường.

3.12 Trong thực tế, khái niệm về tường chắn đất được mở rộng cho tất cả những kết cấu công trình có tác dụng tương hỗ giữa đất với chúng. Trong phạm vi tiêu chuẩn này chỉ giới hạn loại tường chắn cứng. Tường cứng, dưới tác dụng của các lực tính toán có kể đến tính dễ uốn của bản thân tường, tính dễ biến dạng của nền tường gây ra chuyển vị của lưng tường bằng hoặc nhỏ hơn 1/5000 chiều cao của phần tường đang xét kể từ đỉnh móng đến mặt cắt tính toán.

3.2 Ký hiệu

3.2.1 Các bộ phận và kích thước cơ bản của tường

Ht

bt

Bt

e

q

là chiều cao tường;

là chiều rộng đỉnh tường;

là chiều rộng chân tường;

là góc giữa mặt sau của tường và phương đứng;

là góc giữa mặt sau và phương ngang.

3.2.2 Các kích thước cơ bản của móng

hm

bm

Bm

là chiều cao móng;

là chiều rộng móng phía trên;

là chiều rộng móng phía dưới.

3.23 Các đặc trưng tính toán

g

là trọng lượng riêng của đất, T/m3;

N

là độ rỗng của đất;

j

là góc ma sát trong của đất;

j0

là góc ma sát của đất với tường;

q

là góc giữa mặt trượt với phương thẳng đứng;

a

là góc giữa bề mặt phẳng của đất với phương nằm ngang.

3.2.4 Các lực tác dụng

Ec

Eb

Ebt

E0

Ebc

Tt và Ts

Wt

Wđn

là áp lực đất chủ động;

là áp lực đất bị động không ép trồi;

là áp lực đất bị động có ép trồi;

là áp lực đất ở trạng thái tĩnh;

là áp lực bùn cát;

là áp lực nước lên mặt tường chắn (trước và sau tường);

là áp lực thấm tác dụng lên đáy móng tường;

là áp lực đẩy nổi tác dụng lên đáy móng tường.

3.3 Phân loại tường

3.3.1 Phân loại tường theo kết cấu

Tường được chia thành các loại theo góc nghiêng của lưng tường, mặt sau của tường gãy khúc, có bậc dật cấp, (xem Hình 3); tường bản góc, tường lắp ghép v.v… (xem Hình 4)

Hình 3

3.3.2 Phân loại tường theo chiều cao

- Tường thấp là tường có chiều cao H £ 5 m;

- Tường trung bình là tường có chiều cao từ 5 m < H £ 15 m;

- Tường cao là tường có chiều cao H > 15 m.

3.3.3 Phân loại theo vật liệu

- Tường bê tông;

- Tường bê tông cốt thép;

- Tường đá xây; tường bê tông đá hộc, tường gạch xây và tường đá xây.

3.3.4 Phân loại theo đặc điểm làm việc

3.3.4.1 Tường trọng lực (tường cứng)

Nguyên tắc của loại tường này là sự ổn định của tường nhờ vào trọng lượng của bản thân tường và khối lượng đất đè lên bản đáy.

- Tường trọng lực: ổn định nhờ trọng lượng bản thân của tường. Xem Hình 4a.

- Tường bán trọng lực. Xem Hình 4c.

- Tường bản góc: ổn định của tường nhờ trọng lượng khối đất đè lên bản đáy và nhờ một phần trọng lượng của bản thân tường. Xem Hình 4c.

- Tường bản góc có sườn chống: sự ổn định của tường như 2 tường trên, kết cấu như tường bản góc nhưng có thêm các sườn chống để tăng độ cứng cho tường. Xem Hình 4d.

- Loại tường bản góc có thể có dạng đổ liền hoặc lắp ghép để tăng nhanh tiến độ thi công. Xem Hình 4e.

- Tường ngăn (tường ô - tường kiểu cũi): tường được tạo nên bởi các ô lưới bằng BTCT bên trong các ô là vật liệu đất, đá, cuội sỏi đào hố móng. Xem Hình 4f.

3.3.4.2 Tường chắn cứng trên móng cọc (xem Hình 4g)

Được dùng để chắn đất trên nền mềm yếu. Những tường loại này khi tính toán nền thường tính với móng sâu, hoặc dùng sơ đồ tính như Hình 4, hoặc dùng phương pháp phần tử hữu hạn.

Hình 4

4 Quy định chung

4.1 Nguyên tắc chung

4.1.1 Khi thiết kế tường chắn ngoài yêu cầu của tiêu chuẩn này còn cần phải xét đến các yêu cầu của các tiêu chuẩn và của các tài liệu khác có liên quan.

4.1.2 Trong tiêu chuẩn này xét những tường chắn cứng có đặc điểm là chuyển vị nhỏ so với kích thước tường; những chuyển vị này phát sinh dưới tác dụng của các lực đặt lên tường và thực tế khi biến dạng thì lưng tường vẫn là mặt phẳng.

4.1.3 Khi điều kiện địa chất công trình của nền tường phức tạp (có động đất và các hang động karst) hoặc khi thiết kế loại tường có kết cấu mới thì ngoài tiêu chuẩn này còn cần phải dựa vào các yêu cầu bổ sung qua phân tích và nghiên cứu đặc biệt.

4.1.4 Khi bố trí tường chắn các công trình đầu mối thủy lợi và thủy điện, cần phải xét đến các khả năng và điều kiện hợp lý sau đây:

4.1.4.1 Kết hợp hoàn toàn (tường ô nối tiếp đập tràn với bờ) hoặc từng phần tường chắn với các công trình bên cạnh…

4.1.4.2 Xây tường nối tiếp có các kết cấu chống, neo.

4.1.4.3 Xây tường ngả về bên đất đắp.

4.1.5 Khi chọn vật liệu làm tường chắn cần chú ý đến các loại vật liệu dùng để xây dựng các công trình chủ yếu khác. Vật liệu xây dựng tường cần phải lựa chọn để phù hợp với môi trường khu vực xây dựng (nước, không khí) và phải phù hợp với các quy định hiện hành về vật liệu, thành phần cấp phối, phụ gia.

CHÚ THÍCH: Trong những tường chắn bằng bê tông khối, nên xét tới sự phân bố từng vùng của bê tông theo "mác" thiết kế.

4.1.6 Việc lựa chọn loại kết cấu tường chắn cần dựa trên cơ sở so sánh kinh tế - kỹ thuật nhiều phương án (xem chỉ dẫn trong 4.1.4).

4.1.7 Các yêu cầu đối với những cấu kiện bê tông cốt thép đúc sẵn của tường chắn được xác định theo điều kiện làm việc của tường chắn dựa vào các quy định của những tài liệu tiêu chuẩn về chi tiết bê tông cốt thép.

4.2 Chỉ dẫn chung về tính toán tường chắn

4.2.1 Tính toán tường chắn theo hai trạng thái giới hạn

4.2.1.1 Theo trạng thái giới hạn thứ nhất (TTGH i) (không thích hợp hoàn toàn với công trình, kết cấu của chúng và nền trong thời kỳ khai thác) tính toán độ bền chung và ổn định hệ công trình nền; độ bền thấm chung của nền; ổn định chống lật đối với công trình trên nền đá và đối với các loại khối nứt của công trình; chống đẩy nổi; độ bền nứt của các cấu kiện về nứt của các công trình mà sự hư hỏng của chúng dẫn đến công trình ngừng vận hành; sự chuyển dịch không đều của các phần khác nhau của nền dẫn đến không còn khả năng không thể tiếp tục vận hành của công trình.

4.2.1.2 Theo trạng thái giới hạn thứ hai (TTGH II) (không phù hợp với vận hành bình thường). Tính toán nền theo độ bền cục bộ, tính toán theo giới hạn chuyển vị và biến dạng; theo hình thành và mở rộng khe nứt; theo sự phá hoại độ bền thấm cục bộ của các bộ phận khối nứt của công trình mà không được xem xét theo trạng thái giới hạn thứ nhất.

4.2.2 Tải trọng và sự tác động lên tường chắn cần được xác định theo TCVN có liên quan.

4.2.3 Cần thực hiện tính toán tĩnh cho tường chắn theo hai tổ hợp tải trọng và tác động: tổ hợp cơ bản và tổ hợp đặc biệt.

4.2.4 Tổ hợp tải trọng và tác động cơ bản bao gồm:

4.2.4.1 Trọng lượng bản thân tường chắn, trọng lượng của đất, các thiết bị và tải trọng cố định đặt trên tường.

4.2.4.2 Áp lực đất lên tường chắn và móng tường kể cả tải trọng phân bố trên mặt đất.

4.2.4.3 Áp lực nước lên tường chắn và móng tường ứng với mực nước dâng bình thường.

4.2.4.4 Áp lực nước thấm khi chế độ thấm ổn định hoặc không ổn định lặp lại đều đặn, với điều kiện là các thiết bị thoát nước và chống thấm làm việc bình thường.

4.2.4.5 Tác động của sóng.

4.2.4.6  Tác động của nhiệt, ứng với sự biến thiên nhiệt độ trung bình hàng tháng của môi trường xung quanh lấy trung bình theo điều kiện nhiệt độ trong năm.

4.2.4.7 Tải trọng do các phương tiện vận chuyển máy móc xếp rỡ gây ra.

4.2.4.8  Tải trọng do tàu thuyền và neo buộc gây ra.

4.2.5 Tổ hợp tải trọng và tác động đặc biệt gồm: Tải trọng và tác động nêu ở điểm (1); (2); (5); (7) cộng thêm các loại sau:

4.2.5.1 Tác động của động đất.

4.2.5.2 Áp lực nước với tổ hợp mực nước bất lợi nhất có thể xảy ra.

4.2.5.3 Áp nước thấm phát sinh do các thiết bị thoát nước làm việc không bình thường.

4.2.5.4 Tác động của nhiệt ứng với sự biến thiên nhiệt độ trung bình hàng tháng của môi trường xung quanh theo năm có biên độ giao động lớn nhất của nhiệt độ đó trong năm.

4.2.5.5 Tải trọng do tàu thuyền va đập gây ra.

4.2.5.6 Tổ hợp vừa thi công xong, không có nước.

CHÚ THÍCH:

1) Trong tổ hợp đặc biệt không được kể đến tác động đồng thời của những tải trọng ít khi xảy ra như tác động đồng thời của lực động đất và lực va đập của tàu thuyền; hoặc tác động đồng thời của tác động của động đất và mực nước lớn nhất.

2) Tổ hợp tính toán của tải trọng và tác động tính toán trong từng trường hợp được xác định theo khả năng thực tế tác dụng đồng thời của chúng lên công trình.

3) Trong giai đoạn xây dựng và sửa chữa cần xác định tổ hợp tính toán của tải trọng và tác động theo trình tự thi công đã chọn có kể đến tính liên tục của việc xuất hiện trạng thái ứng suất của tường chắn và nền của nó gây ra bởi việc thi công theo từng giai đoạn cũng như đảm bảo khả năng tăng nhanh nhất chiều cao công trình.

5 Trọng lượng bản thân và lực tác dụng lên tường chắn

5.1 Trọng lượng bản thân của tường chắn:

- Đối với kết cấu có khối lượng thi công không lớn (trong tất cả các giai đoạn) có thể lấy trọng lượng đơn vị thể tích của bê tông (không có chất phụ gia tăng dẻo và chất phụ gia tạo bọt khí) bằng 2,4 T/m3và của bê tông cốt thép bằng 2,5 T/m3.

- Đối với những kết cấu mà tính ổn định của chúng được bảo đảm chủ yếu nhờ trọng lượng bản thân thì cần xác định trọng lượng đơn vị thể tích của bê tông bằng cách thí nghiệm trong quá trình nghiên cứu chọn thành phần bê tông. Trọng lượng đơn vị thể tích của bê tông cốt thép được lấy bằng tổng trọng lượng thể tích của bê tông và 0,7 trọng lượng cốt thép có trong 1 m3 kết cấu.

5.2 Áp lực nước trên mặt biên của tường chắn được xác định theo qui luật thủy tĩnh. Khi đó trọng lượng đơn vị thể tích của nước lấy bằng 1,0 T/m3.

5.3 Tải trọng do tàu thuyền được xác định theo TCVN 8421 : 2010 và TCVN 2737 : 1995. Đối với tường chắn các công trình thủy ở sông, khi tính toán ổn định và độ bền được phép lấy mức đảm bảo tính toán của chiều cao sóng là 2%.

5.4 Tác động của động đất: xem tài liệu tham khảo.

5.5 Tác động của nhiệt lên tường chắn được xác định theo TCVN 4116-85, TCVN 5574 : 1991

5.6 Áp lực đất lên tường chắn được xác định theo 5.12 của tiêu chuẩn này.

5.7 Áp lực thấm của nước tác dụng lên mặt đáy và mặt biên tường chắn đặt trên nền không phải là đá được xác định theo kết quả tính thấm (dùng phương pháp phân tử hữu hạn (PTHH) bằng cách sử dụng các phần mềm tính toán hoặc theo TCVN 9143 : 2012, TCVN 9137 : 2012).

5.8 Áp lực nước đẩy ngược lên mặt đáy móng của tường chắn đặt trên nền đá trong trường hợp không có thiết bị tiêu nước nền (Hình 5a) được xác định theo công thức:

Wtp = Wt + Wđn = 0,5a2gnB(Hmax - Hmin) + a2gnBHmin­

Trong đó:

Wtp là áp lực toàn phần;

Wt là áp lực thấm;

Wđn là áp lực đẩy nổi;

a2 là hệ số lấy bằng 1 khi nền đá nứt nẻ nhiều; khi có thí nghiệm hoặc khi có cơ sở cụ thể về quan hệ giữa trị số a2 với tính nứt nẻ của nền và với những yếu tố khác thì có thể lấy a2 < 1;

gn là trọng lượng đơn vị thể tích của nước;

B là chiều rộng của tường chắn theo mặt đáy móng;

Hmin là chiều sâu nước nhỏ nhất trên mặt đáy móng tại biên sau hoặc trước;

Hmin là chiều sâu nước lớn nhất trên mặt đáy móng tại biên sau hoặc trước.

5.9 Áp lực nước đẩy ngược lên mặt đáy móng của tường chắn đặt trên nền đá khi có thiết bị thoát nước cho nền theo sơ đồ nêu trên Hình 5b được xác định theo công thức:

Wtp = Wt + Wđn = 0,5a2gnB(Hmax - Hmin)(l + a1"B) + a2gnBHmin­

trong đó

l là khoảng cách từ biên tường chắn có chiều sâu nước lớn nhất đến đường thoát nước;

a1" là hệ số phần trăm của (Hmax - Hmin) kể đến tác dụng của vật thoát nước ở nền; nên lấy a1" = 0,4;

Khi có màn chắn xi măng thì tính toán áp lực ngược của nước theo công thức:

Wtp = Wt + Wđn = 0,5a2gnB(Hmax - Hmin)(l' + a1'B) + a2gnBHmin­

trong đó

l'  là khoảng cách từ biên tường chắn có chiều sâu lớn nhất đến trục màn chắn xi măng;

a1' là hệ số phần trăm của (H1 - H2) kể đến hiệu quả của màng chắn xi măng; nên lấy a1' = 0,5.

a) Khi không có thiết bị tiêu nước nền; b) Khi có thiết bị tiêu nước nền

Hình 5 - Biểu đồ phản áp lực của tường chắn khi nền là đá

5.10 Đối với những tường chắn có độ lớn cấp III, IV và V, không phụ thuộc vào loại nền, được phép xác định phản áp lực toàn phần Wtp theo các công thức gần đúng và áp dụng theo TCVN 9143 : 2012 hoặc dùng các phần mềm bằng phương pháp phần tử hữu hạn.

5.11 Khi tính toán thấm cho tường chắn cần xét đến tỷ số giữa chiều dài tuyến L và chiều rộng đáy tường B: nếu L/B < 2,5 thì phải tính toán thấm theo bài toán không gian.

5.12 Áp lực đất lên tường chắn

Các công thức, sơ đồ tính toán áp lực đất lên tường chắn cứng (cho phép áp dụng theo các tài liệu tham khảo của tiêu chuẩn này và phần phụ lục kèm theo).

5.12.1 Cần xác định áp lực hông của đất lên tường chắn theo trị số và hướng chuyển vị của tường, khi đó có thể có 3 trường hợp:

a) Tường chuyển vị ngược với phía đất.

b) Tường không chuyển vị đối với đất, (nghĩa là thực tế không di động).

c) Tường chuyển vị về phía đất.

Tường chuyển vị về phía đất có thể do các yếu tố sau:

1. Biến dạng của nền tường;

2. Biến dạng của kết cấu do áp lực đất và những tải trọng ngoài khác đặt lên tường cũng như do nhiệt của môi trường xung quanh tác dụng lên tường chắn.

5.12.2 Tùy theo hướng và trị số chuyển vị của tường chắn mà có 3 loại áp lực hông của đất: áp lực chủ động; áp lực bị động và áp lực đất ở trạng thái tĩnh.

5.12.3 Áp lực chủ động của đất: Ec được xác định từ giả thiết về sự hình thành lăng thể phá hoại khi tường chuyển vị ngược phía đất với một trị số vừa đủ.

5.12.4 Áp lực bị động của đất: sinh ra do chuyển vị của tường về phía đất và được xem như phản lực đất chống lại chuyển vị này.

Cần xét đến 2 loại áp lực bị động của đất như sau:

- Loại áp lực bị động thứ nhất của đất (áp lực bị động có ép trồi). Ebt, được xác định từ giả thiết về sự hình thành lăng thể ép trồi của đất khi tường chuyển vị về phía đất với một trị số vừa đủ.

- Loại áp lực bị động thứ hai của đất (áp lực bị động không ép trồi) Eb, được xác định từ điều kiện chuyển vị của tường chắn về phía đất với trị số chưa đủ để hình thành lăng thể ép trồi.

5.12.5 Áp lực đất ở trạng thái tĩnh E0 được phát sinh trong trường hợp thực tế tường không chuyển vị ngược với phía đất hoặc về phía đất, nghĩa là thực tế tường chắn không di động đối với đất.

Áp lực chủ động và bị động có ép trồi của đất tương ứng với các trạng thái cân bằng giới hạn của đất sau tường. Để xác định áp lực chủ động và bị động một cách chính xác hơn thì nên tính theo các phương pháp của lý thuyết cân bằng giới hạn (trạng thái ứng suất giới hạn) của đất sau tường. Cần áp dụng phương pháp này trong những trường hợp tính toán khi có các bảng hoặc biểu đồ để xác định các hệ số áp lực hông của đất.

CHÚ THÍCH:

1) Áp lực đất ở trạng thái tĩnh và áp lực bị động không ép trồi của đất tương ứng với khái niệm về trạng thái đàn hồi của đất như là một môi trường liên tục sau tường chắn.

2) Trong thực tế loại tường chắn không di động có thể là những tường chắn cứng đặt trên nền đá hoặc là một thành phần của những kết cấu bến tàu; tường có những chỗ tựa cứng (như các đoạn đập tràn và nhà của trạm thủy điện là những chỗ tựa đối với tiếp giáp bờ); tường thỏa mãn những điều kiện nêu trong điều 2.3.3. Trong những trường hợp cá biệt, áp lực tính toán của đất có thể được xác định là chủ động tại phần tường chắn dễ uốn phía trên và là áp lực đất ở trạng thái nghỉ tại phần tường cứng hơn phía dưới.

Chuyển đổi từ biểu đồ áp lực đất này sang biểu đồ áp lực đất khác được thực hiện tại tiết diện tường mà ở đó dưới tác dụng của áp lực đất ở trạng thái tĩnh thì chuyển vị của tường bằng 1/5000 chiều cao của tường.

5.12.6 Tùy theo điều kiện tác dụng lẫn nhau của tường chắn với đất mà áp lực tính toán của đất E của đất lên biên của tường chắn có thể bằng:

1) Áp lực chủ động Ec của đất hoặc áp lực đất ở trạng thái tĩnh E0.

2) Tổng áp lực chủ động và áp lực bị động không ép trồi của đất Ec. + Eb.

3) Áp lực bị động của đất có ép trồi Ebt.

5.12.7 Ngoài những trường hợp nêu tại 5.12.3 đến 5.12.5 cho phép tính áp lực chủ động của đất lên biên tường chắn theo phương pháp gần đúng bằng cách áp dụng giả thiết về sự hình thành mặt phẳng của lăng thể phá hoại trong đất (phương pháp cân bằng giới hạn có thể).

Khi xác định áp lực chủ động của đất cần đề cập đến độ dốc lưng tường, hình dạng mặt đất, mái hố móng, tải trọng bên ngoài tác dụng lên đất, đặc điểm kết cấu của tường chắn và móng tường. Cho phép xác định áp lực chủ động lên những tường chắn có góc dốc lưng tường lớn, thuộc loại tường thoải theo phụ lục kèm theo tiêu chuẩn này.

Cần xác định áp lực chủ động của đất có kể đến ma sát của đất lên lưng tường chắn mà tổng áp lực đất hợp với pháp tuyến lưng tường một góc d = j/2, trừ những trường hợp quy định ở phụ lục kèm theo tiêu chuẩn này.

CHÚ THÍCH: Chỉ cho phép không kể đến ma sát của đất với lưng tường khi có lý do đặc biệt như mặt lưng tường trơn nhẵn hoặc trị số góc ma sát trong của đất nhỏ. Cho phép tham khảo các tài liệu khác.

5.12.8 Khi tính toán áp lực chủ động của đất dính cần kể đến lực dính đơn vị của đất.

CHÚ THÍCH:

1) Trong tính toán ổn định đối với tường chắn cao từ 5 m trở lên thì phải xét đến phạm vi tường không chịu tác dụng lực đẩy của đất. Còn đối với tường cao từ 5 m trở xuống thì không cần xét đến ảnh huởng này.

2) Trường hợp lực dính đơn vị của đất có khả năng giảm đột ngột do tác dụng hóa lý trên đất trong quá trình xây dựng và sử dụng thì cho phép không kể đến lực dính khi tính toán.

5.12.9 Cho phép xác định áp lực đất ở trạng thái nghỉ theo phụ lục của tiêu chuẩn này.

5.12.10 Khi tính áp lực bị động không ép trồi của đất Eb, cần kể đến chuyển vị của tường về phía đất, do tác dụng của ngoại lực tác dụng lên tường gây ra như: áp lực nước lên mặt trước tường, tàu thuyền v.v… cũng như tác dụng của nhiệt do sự thay đổi nhiệt độ môi trường xung quanh gây ra.

5.12.11 Khi xác định áp lực bị động ép trồi của đất Eb, cần kể đến trị số và đặc trưng chuyển vị của tường tùy theo tính dễ biến dạng của nền và tính dễ uốn của bản thân tường. Cho phép xác định áp lực bị động của đất Eb theo phụ lục của tiêu chuẩn này.

CHÚ THÍCH: Đối với tường chắn có độ lớn cấp III, cấp IV và cấp V mà chiều cao nhỏ hơn 10m thì cho phép không kể đến áp lực bị động không ép trồi của đất (Eb) khi tính toán.

5.12.12 Khi tính toán ổn định của tường chắn đặt trên nền không phải là đá, cần kể đến áp lực bị động có ép trồi của đất Ebt ở phía trước tường do tường chuyển vị về phía trước gây ra. Nên tính áp lực này như sau:

a) Khi độ chôn sâu của tường trong nền đạt trị số bằng hoặc nhỏ hơn 0,2 (stb là áp lực trung bình tại mặt đáy tấm móng) thì tính theo phương pháp gần đúng (xem phụ lục D). Trong trường hợp này nên lấy trị số áp lực hông lbt = 1.

b) Khi độ chôn sâu của tường trong nền lớn hơn 0,2 thì tính theo các phương pháp dựa trên lời giải của bài toán lý thuyết cân bằng giới hạn (thí dụ theo phương pháp đồ giải).

5.12.13 Khi tính toán áp lực bị động có ép trồi của đất dính, cho phép kể đến lực dính của đất.

CHÚ THÍCH: Lực dính đơn vị C của đất đưa vào trong tính toán được lấy theo chỉ dẫn ở 4.1.8.

5.12.14 Những đặc trưng cơ lý của đất cần thiết cho tính toán áp lực đất lên tường chắn (trọng lượng đơn vị thể tích g, góc ma sát trong j và lực dính đơn vị C tại mặt sau mặt trước tường) được xác định bằng thí nghiệm.

Trọng lượng đơn vị thể tích của đất ở trạng thái độ ẩm tự nhiên gtn và ở dưới mực nước gđn của phải được xác định theo công thức:

gtn = D(1 + W)(1 - n)gn = gk (1 + W) =

 

trong đó

D là tỷ trọng của đất.

N là độ rỗng của đất

W là độ ẩm của đất

gk là khối lượng riêng khô của đất, tính bằng t/m3.

gbh là khối lượng riêng bão hòa của đất, tính bằng t/m3.

gn là trọng lượng đơn vị thể tích của nước, tính bằng t/m3.

e là hệ số rỗng của đất

G là độ bão hào của đất.

Trọng lượng đơn vị thể tích của đất nằm dưới mực nước trong đất phải được lấy theo trạng thái đẩy nổi gđn.

CHÚ THÍCH: Trong thời kỳ xây dựng khi xác định đặc trưng cơ lý của đất đắp cần kể đến điều kiện và phương pháp thi công.

5.12.15 Các loại áp lực đất (tác dụng lên tường cứng) ngoài phải theo phụ lục của tiêu chuẩn này.

6 Tính toán tường chắn

6.1 Nguyên tắc tính toán

6.1.1 Nếu trên suốt chiều dài tường: kích thước mặt cắt ngang, đặc trưng cơ lý của đất nền và đất sau tường, tải trọng và tác động là những trị số không đổi, cho phép tính toán tường chắn trên 1 m dài.

Nếu tỷ số giữa chiều dài tuyến và chiều rộng mặt đáy nhỏ hơn 3 hoặc nếu như dọc theo chiều dài mà khuôn khổ, kích thước tường, đặc trưng cơ lý của đất nền và đất sau tường hoặc tải trọng và tác động là những trị số biến đổi (thí dụ như sự chất đống tàu thuyền, ứng lực do neo buộc) thì cần tính toán theo từng đoạn tường (theo sơ đồ không gian). Khi tính như vậy, những ứng lực tác dụng lên tường chắn và đặc trưng hình học của kết cấu (diện tích nền, mô men quán tính của tiết diện v.v…) nói chung được xác định đối với từng đoạn tường còn tính toán khả năng chịu tải của kết cấu và nền thì cần kể đến khả năng làm việc không gian của kết cấu.

CHÚ THÍCH:

1) Trong mọi trường hợp, nên chia tường thành các đoạn thỏa mãn điều kiện tính toán trên 1m dài theo sơ đồ đơn giản nhất và chỉ với những đoạn còn lại mới nên tính theo sơ đồ không gian phức tạp hơn.

2) Về nguyên tắc khi tính toán ổn định cho tường chắn nhất là với các sơ đồ phức tạp và sơ đồ không gian cần dùng các phương pháp PTHH để tính toán hoặc dùng các công thức đối với sơ đồ không gian cần được tính toán theo Qui phạm "Nền các công trình thủy công - Tiêu chuẩn thiết kế" hoặc tương đương.

6.1.2 Việc tính toán theo trạng thái giới hạn thứ nhất về khả năng chịu tải (theo ổn định và độ bền) cần được thực hiện theo tổ hợp tải trọng và tác động bất lợi nhất có thể xảy ra trong giai đoạn sử dụng, sửa chữa cũng như trong quá trình xây dựng, theo những chỉ dẫn của điều 4.2.2 và 4.2.3.

Việc tính toán theo trạng thái giới hạn thứ hai - theo biến dạng - cần được thực hiện đối với tổ hợp tải trọng tiêu chuẩn phản ảnh điều kiện làm việc của tường chắn hoặc những thiết bị có trên tường mà theo đó xác định được giới hạn biến dạng của tường chắn (lún, cong).

CHÚ THÍCH:

1) Khi kích thước tường chắn đã được xác định hợp lý, không cần tăng kích thước của tường theo kết quả tính toán cho trường hợp xây dựng.

2) Khi tính toán theo cả 2 trạng thái giới hạn, trừ trường hợp nêu trong 6.2.8, thì cần kể đến hướng và trị số chuyển vị của tường (theo 5.6) khi xác định áp lực đất lên mặt sau tường chắn.

6.2 Tính toán ổn định

6.2.1 Cần tính toán ổn định cho tường chắn trên nền không phải là đá theo những sơ đồ sau:

a) Trượt phẳng.

b) Trượt hỗn hợp.

c) Trượt sâu.

d) Vừa trượt vừa xoay trong mặt bằng.

- Ổn định của tường chắn đặt trên nền không phải là đá về cơ bản phải được tính toán theo TCVN 4253 : 2012. Ngoài ra có thể tham khảo các phương pháp khác và như chỉ dẫn ở 6.2.2 đến 6.2.8.

- Ổn định của tường chắn đặt trên nền đá theo sơ đồ trượt phẳng được tính toán như chỉ dẫn ở 6.2.9 đến 6.2.12.

- Để đảm bảo ổn định cho tường phải tuân thủ điều kiện sau:

(1)

hoặc:

 

(2)

trong đó:

nc là hệ số tổ hợp tải trọng.

k là hệ số an toàn chung của công trình; thông thường hệ số k không được vượt quá 15 % giá trị (nc.kn/m).

Ntt là tải trọng tính toán tổng quát (lực, mô men, ứng suất), biến dạng hoặc thông số khác mà nó là căn cứ để đánh giá trạng thái giới hạn.

R là sức chịu tải tính toán tổng quát, biến dạng hoặc thông số khác được xác lập theo tiêu chuẩn thiết kế.

m là hệ số điều kiện làm việc.

kn là hệ số đảm bảo.

Các hệ số nc, m, kn đã được quy định QCVN 04-05:2012/BNNPTNT

CHÚ THÍCH:

1) Việc tính toán ổn định theo sơ đồ trượt phẳng được thực hiện theo mặt phẳng đáy tấm móng, mặt phẳng đáy chân khay và ngoài ra theo bề mặt lớp đất xen kẹp trong nền nếu như lớp này có giá trị hệ số trượt nhỏ hơn hệ số trượt trong mặt phẳng đáy công trình.

2) Đối với những tường chắn có chỗ tựa chắc chắn ở phía trước thì không cần tính toán theo ổn định trượt phẳng. Tuy nhiên vẫn phải đảm bảo về khả năng chịu tải chung và cục bộ của nền.

6.2.2 Những tường chắn đặt trên nền không phải là đá cần được tính toán theo sơ đồ trượt phẳng khi nền đồng nhất và không đồng nhất thuộc loại đất cát, đất hòn lớn và đất dính có hệ số cố kết:

và hệ số trượt tgy ³ 0,45 nếu thỏa mãn điều kiện:

(3)

trong đó

A là trị số không thứ nguyên phụ thuộc vào góc ma sát trong j của đất và trong trường hợp đất dính thì còn phụ thuộc vào lực dính đơn vị của đất C. Trị số A được xác định trên cơ sở các số liệu thực nghiệm: đối với cát chặt lấy bằng 1; đối với các loại đất còn lại lấy bằng 3.

smax là trị số lớn nhất của ứng suất pháp tại mặt đáy tường.

sgh là trị số giới hạn của ứng suất pháp trung bình của đất theo mặt đáy tường khi vượt quá trị số này thì tường không còn khả năng trượt phẳng.

g0 là trọng lượng thể tích của đất nền có xét đến tác dụng đẩy nổi của khi đất nằm dưới mực nước ngầm (gđn).

CHÚ THÍCH:

1) Những chỉ dẫn của điều này được áp dụng cho những tường chắn có mặt đáy phẳng nằm ngang, nghiêng hoặc chân khay không đặt sâu (chiều cao chân khay không lớn hơn 0,2 chiều rộng mặt đáy).

2) Những chỉ dẫn của 6.2.2 không được áp dụng cho những trường hợp trượt sâu được xác định bởi đặc điểm đường viền ngầm dưới đất của tường (thí dụ chân khay có độ sâu lớn hơn 0,2 chiều rộng mặt đáy).

3) Khi nền bị ngập nước thì trị số trọng lượng đơn vị thể tích g0 của đất trong công thức (3) được lấy bằng trọng lượng đơn vị thể tích của đất bị đẩy nổi trong nước yđn của đất nền.

6.2.3 Đối với nền không phải là đá mà không thỏa mãn các điều nêu ở trong 6.2.2 thì cần tính toán ổn định tổng thể của tường chắn theo sơ đồ trượt hỗn hợp khi nền đồng chất hoặc trượt sâu khi nền nhiều lớp, không phụ thuộc vào đường viền mặt đáy tường. Cho phép tính toán dựa theo khả năng hình thành những mặt trượt trụ tròn hoặc những mặt trượt khác với mặt trượt trụ tròn nếu sự khác nhau này được xác định bởi cấu trúc địa chất của nền như các dạng mặt trượt đã nêu trong 6.2.1 hoặc dùng các phương pháp PTHH.

CHÚ THÍCH:

1) Trong tất cả các tính toán ổn định theo sơ đồ trượt sâu, những đặc trưng cơ lý của đất nền cần được xác định tương tự như chỉ dẫn của 5.14.

2) Trọng lượng đơn vị thể tích của đất gtn khi nền ngập nước cần được lấy là trọng lượng đẩy nổi trong nước gđn.

6.2.4 Ổn định của tường chắn đặt trên nền không phải là đá trong một số trường hợp (trường hợp bài toán không gian hoặc trượt sâu v.v…) tính toán theo TCVN 4253 : 2012.

6.2.5 Tính ổn định của tường chắn đặt trên mái dốc và gần kề được xác định theo sơ đồ Hình 6.

Hình 6 - Sơ đồ xác định tính ổn định của tường chắn đặt trên mái dốc

6.2.6 Tính ổn định của tường có cọc dưới đáy móng được tính với trường hợp móng sâu. Tính ổn định của tường chắn có đóng cọc có chịu tải trọng ngang (tại các kè bờ, khu đất đắp san nền, mố biên trụ cầu v.v…) có thể coi khối đất nền và cọc là một loại vật liệu qui đổi có các chỉ tiêu về sức chống cắt lớn hơn chỉ tiêu chống cắt của nền khi chưa đóng cọc (jcó cọc > jchưa có cọc và C­có cọc > Cchưa có cọc). Cần có thí nghiệm để kiểm chứng. Xem Hình 7.

6.2.7 Để đơn giản trong tính toán cho phép dùng các phương pháp khác phù hợp với sự làm việc của công trình theo nguyên lý của TerZaghi, phương pháp này có thể áp dụng cho cả móng nông và móng sâu. (Móng nông khi chiều sâu chôn móng nhỏ hơn chiều rộng đáy móng tường H < B).

Hình 7

6.2.8 Khi tính toán ổn định cho tường chắn đất đặt trên nền không phải là đá theo sơ đồ trượt phẳng, hệ số an toàn cần được xác định theo công thức sau:

a) Khi mặt phẳng trượt nằm ngang (Hình 8):

(4)

b) Khi mặt phẳng trượt nghiêng về phía đất (Hình 9):

(5)

trong đó:

P là tổng các thành phần tải trọng thẳng đứng trong mặt phẳng tính toán;

Bng là hình chiếu của chiều rộng mặt đáy móng tường trên mặt phẳng nằm ngang;

Utp là áp lực ngược toàn phần của nước lên mặt phẳng đáy móng tính toán, hướng từ dưới lên và vuông góc với mặt phẳng này.

Ts và Tt là thành phần nằm ngang của những lực khác tác dụng tại phía mặt sau và mặt trước tường.

Ebt là áp lực bị động có ép trồi của đất lên phía trước tường;

Ect là áp lực chủ động của đất lên mặt phía trước tường;

Es là áp lực tính toán của đất tại phía sau tường xác định theo 5.6.

Đối với những tường chắn không thuộc thành phần của kết cấu bến tàu và không có những chỗ tựa nào vào những công trình khác thì cho phép lấy trị số Es bằng áp lực chủ động của đất tại lưng tường tức là Es = Ec và bằng áp lực tĩnh E0 của đất tại lưng tường, khi chuyển vị của tường đảm bảo £ 1/5000 chiều cao của tường.

CHÚ THÍCH:

1) Đối với những công trình cấp I và cấp II khi trượt theo mặt phẳng bê tông - đất dính (thí dụ: theo mặt đáy chân khay) thì những trị số góc ma sát trong j và lực dính đơn vị C đưa vào tính toán cần được lấy theo kết quả thí nghiệm trượt của khối bê tông trên đất dính tại hố móng công trình;

2) Khi tính Ebt ở phía trước tường, cần theo chỉ dẫn ở 5.12.

6.2.9 Cần tính toán ổn định cho tường chắn đặt trên nền đá như sau:

a) Tính ổn định về trượt theo mặt đáy móng tường.

b) Tính ổn định về lật quanh điểm gờ phía trước.

Trong những trường hợp đó cần bảo đảm cho hệ số an toàn ổn định về trượt và lật không được nhỏ hơn các giá trị quy định tại QCVN 04-05:2012/BNNPTNT.

Hình 8

Hình 9

Bảng 1

Tổ hợp tác động và tải trọng

Hệ số bảo đảm về ổn định ứng với cấp của tường chắn theo độ lớn

I

II

III

IV, V

Cơ bản

1,3

1,2

1,15

1,1

Đặc biệt

1,1

1,1

1,05

1,05

Bảng 2

Tổ hợp tác động và tải trọng

Hệ số bảo đảm về ổn định ứng với cấp của tường chắn theo độ lớn

I

II

III, IV, V

Cơ bản

1,4

1,3

1,2

Đặc biệt

1,1

1,1

1,1

6.2.10 Khi tính ổn định về trượt theo mặt đáy tường chắn đất đặt trên nền đá thì hệ số an toàn cần được xác định theo công thức:

(6)

trong đó

f và C là các tham số chống trượt, phải thông qua thí nghiệm hoặc tham khảo tài liệu khác.

6.2.11 Khi tính ổn định về lật của tường chắn đất trên nền đá được xác định theo công thức:

(7)

k trong các công thức (4); (5); (6) và (7) là vế trái của bất đẳng thức (2).

CHÚ THÍCH: Các mô men đối với trục quay cần được tính toán theo từng lực riêng biệt thuộc loại lực lật hoặc giữ (tùy theo hướng tác dụng của chúng). Do đó, khi tính toán tường chắn, nếu xác định được những lực thành phần nằm ngang và thẳng đứng và mô men của chúng thì mô men lực của các thành phần riêng biệt sẽ không phải là những mô men giữ hoặc lật, mà tổng mô men của những lực thành phần mới là những mô men giữ hoặc lật.

6.2.12 Những công thức (4); (5) và (6) được áp dụng cho tất cả các trường hợp khi các lực chủ động chỉ là lực gây trượt hoặc khi những lực chủ động là loại lực giữ nhưng nhỏ hơn khá nhiều so với lực gây trượt.

Nếu tổng lực giữ chủ động lớn hơn nửa tổng lực trượt chủ động, tức là Tg ³ 0,5Ttr, thì nên tính toán hệ số an toàn ổn định về trượt của tường theo những công thức sau:

a) Đối với nền không phải là đá:

(8)

b) Đối với nền đá:

(9)

6.3 Xác định ứng suất (áp suất) lên đất tại mặt đáy tường chắn đất

6.3.1 Xác định ứng suất tiếp xúc (ứng suất pháp và ứng suất tiếp) để tính toán nền theo ổn định về khả năng chịu tải; ổn định về biến dạng và tính toán độ bền của kết cấu và công trình.

Ứng suất pháp và ứng suất tiếp tại mặt đáy tường chắn được xác định trên một đơn vị chiều dài (theo sơ đồ biến dạng phẳng) hoặc được xác định từ việc tính cho cả đoạn nói chung (theo sơ đồ không gian) theo chỉ dẫn 6.1.1.

Cho phép tính ứng suất tại mặt đáy của tường chắn cấp III, IV theo sơ đồ biến dạng phẳng.

6.3.2 Ứng suất pháp (áp suất) tại mặt đáy tường chắn được tính theo biểu đồ ứng suất đường thẳng.

a) Đối với sơ đồ không gian cũng như đối với tường chắn mà đường viền chiếu xuống mặt bằng có dạng cong thì tính theo công thức:

(10)

b) Đối với sơ đồ biến dạng phẳng thì tính theo công thức:

(11)

trong đó

F là diện tích mặt đáy tường chắn.

Mx, My là mô men của tất cả các ngoại lực đối với các trục tương ứng đi qua trọng tâm đáy móng tường.

Wx, Wy là mô men kháng của diện tích đáy móng tường.

6.3.3 Khi tính toán ứng suất pháp (áp suất) thì theo công thức nêu ở 6.3.2, còn ứng suất tiếp xúc thì nên xem như phân bố đều.

6.3.4 Khi tính toán độ bền của tấm móng tường chắn có độ lớn cấp I và cấp II, xây dựng trên nền đất dính không phải đá và nền đá thì ứng suất pháp và ứng suất tiếp tại mặt đáy cần được tính toán thêm theo các phương pháp của lý thuyết đàn hồi áp dụng cho nền đất. Đối với các tường chắn đất trên nền không phải là đá, thì trong những tính toán này, cần kể đến sự tăng mô đun biến dạng của đất theo chiều sâu, kể đến sự có mặt của nền đá dưới lớp nén ép, kể đến khả năng biến dạng dẻo dưới các mép móng. Các ứng suất tiếp xúc đối với các công trình cấp I và II phải được xác định theo các kết quả tính toán trạng thái ứng suất của hệ công trình - nền bằng phương pháp cơ học môi trường liên tục - phương pháp PTHH.

Phân bố ứng suất pháp và tiếp tại mặt đáy tường có độ lớn cấp I và II đặt trên nền cát cần phải được tính toán theo phụ lục kèm theo tiêu chuẩn này và cho phép tham khảo các tài liệu khác.

CHÚ THÍCH:

1) Ứng suất pháp tại mặt đáy tường chắn, tính theo phương pháp lý thuyết đàn hồi cần được xác định theo các tải trọng đặt trên tấm móng.

2) Có thể bỏ qua ảnh hưởng của chân khay đến sự phân bố ứng suất pháp và ứng suất tiếp tại mặt đáy tường chắn.

3) Biểu đồ ứng suất (áp suất) tính toán là biểu đồ được chọn trong các biểu đồ xác định theo 6.3.2 và 6.3.3 có độ an toàn về độ bền tại các tiết diện móng tường chắn là thấp nhất.

6.3.5 Khi tính toán tấm móng tường chắn mặt cắt bản góc thì được tính như dầm trên nền đàn hồi cần phải kể đến chỉ số độ uốn của tấm theo công thức:

(12)

trong đó

E2 và E1 tương ứng là mô đun biến dạng của đất nền và mô đun đàn hồi của vật liệu làm tấm.

h là chiều dày trung bình của tấm móng.

B/2 là nửa chiều rộng của tấm móng.

6.3.6 Ứng suất nén (áp suất) lớn nhất tại mặt đáy tường chắn không được gây ra sự phá hoại ổn định cục bộ (ép trồi) của nền không phải là đá dưới các phần phía trước của tấm móng.

Ứng suất giới hạn cho phép dưới các biên tường chắn, đặt trên nền không phải đá nên xác định theo phụ lục kèm theo Tiêu chuẩn này và cho phép tham khảo các tài liệu khác.

Khi đó ứng suất (áp suất) biên xác định theo 6.3.2 và 6.3.4 không được vượt quá ứng suất giới hạn cho phép (sgh­, tgh).

Khi xác định ứng suất (áp suất) theo các phương pháp lý thuyết đàn hồi không kể đến tải trọng hông thì những trị số ứng suất (áp suất) tính toán tại những điểm cách xa biên 0,05B không được vượt quá trị số ứng suất giới hạn cho phép.

6.3.7 Trị số độ lệch tâm cho phép e của tải trọng đối với tường chắn trên nền không phải đá phải được lấy như sau: đối với tường chắn không có áp lực nước - lấy nhỏ hơn 1/5B; đối với tường chắn có áp lực nước lấy nhỏ hơn 1/6B, trong đó B là chiều rộng mặt đáy tường.

6.4 Tính toán biến dạng trên nền không phải đá

Các phương pháp tính toán độ lún của tường chắn đặt trên nền không phải là đá phải được tính toán theo TCVN 4253 : 2012 hoặc tương đương và được phép sử dụng các phương pháp trong phụ lục tra cứu và các phương pháp khác khi có luận chứng xác đáng. Các giá trị lún cho phép ([S]; [DS/L] và [i]) của nền lấy theo tài liệu [8]; [11]; [12] và cho phép tham khảo các tài liệu trong mục tài liệu tham khảo. Cho phép dùng các phương pháp PTHH để tính biến dạng của nền.

6.5 Tính toán độ bền của tường

6.5.1 Việc tính toán độ bền của tường chắn cần được thực hiện căn cứ vào loại vật liệu theo yêu cầu của những tiêu chuẩn xây dựng tương ứng.

Khi cần làm chính xác trạng thái ứng suất của kết cấu tường chắn, có thể dùng phương pháp lý thuyết đàn hồi hoặc tiến hành nghiên cứu mô hình. Cho phép áp dụng phương pháp phần tử hữu hạn để tính.

6.5.2 Trong trường hợp tổng quát, cần tính toán tường chắn theo độ bền tổng thể và cục bộ. Nên tính toán theo trình tự sau:

a) Dựa theo kết quả phân tích điều kiện làm việc để lập hồ sơ tính toán tĩnh về độ bền tổng thể và cục bộ.

b) Để xác định chắc chắn những kích thước cơ bản của tường cần tính toán những cấu kiện riêng biệt của chúng (Thí dụ: tấm thẳng đứng của tường kiểu tựa, chân khay của tấm móng v.v…) theo tải trọng cục bộ, đặt trực tiếp lên những cấu kiện đó (theo độ bền cục bộ).

c) Đặt toàn bộ tải trọng lên tường chắn và tính tường chắn theo độ bền tổng thể, đồng thời lấy tổng các mô men uốn, các lực ứng suất pháp và cắt có trị số tương tự như tính toán theo độ bền cục bộ.

6.5.3 Các kết cấu bê tông và bê tông cốt thép của tường chắn cần được tính toán theo TCVN 4116-85, TCVN 5574 : 1991. Kết cấu gạch đá và gạch đá cốt thép theo TCVN 5573 : 1991.

6.5.4 Những tường chắn bê tông cần được tính toán như sau:

a) Tường chắn có độ lớn cấp I và cấp II được tính toán không kể đến sự làm việc của vùng chịu kéo của tiết diện trong điều kiện đảm bảo độ bền của vùng chịu nén và theo hệ số an toàn ổn định về lật (6.5.11).

b) Tường chắn có độ lớn cấp III, IV và V được tính toán có kể đến sự làm việc của vùng chịu kéo của tiết diện, những khe thi công trong những trường hợp này phải được đặt cốt thép theo kết quả tính toán.

CHÚ THÍCH: Khi thiết kế những tường chắn bê tông không cho phép các tiết diện của tường phát sinh ứng suất kéo đúng tâm và lệch tâm.

6.5.5 Đối với những tường chắn kiểu tựa có chiều cao tiết diện tường tựa lớn hơn hoặc bằng 1/3 chiều cao tường thì việc tính cường độ cần được thực hiện theo giai đoạn làm việc đàn hồi của kết cấu; đồng thời việc đặt cốt thép cho tường tựa được thực hiện trên cơ sở xác định trạng thái ứng suất của nó trong giai đoạn làm việc đàn hồi có kể đến quĩ đạo của các ứng suất chính.

Khi chiều cao mặt cắt tường tựa nhỏ hơn 1/3 chiều cao tường thì cho phép tính toán độ bền của tường tựa theo giai đoạn phá hoại.

6.5.6 Cho phép tính toán các tường chắn theo trạng thái giới hạn thứ hai - theo biến dạng - theo các qui phạm về cơ học kết cấu có kể đến tính dễ biến dạng của nền.

Khi tính toán như vậy cần tính độ cứng thực tế của tường chắn có kể đến sự hình thành hoặc mở rộng khe nứt.

6.5.7 Tính toán sự hình thành và mở rộng khe nứt tường chắn bê tông hoặc bê tông cốt thép cần được tính toán theo trạng thái giới hạn thứ hai và theo quy định của TCVN 4116-85, TCVN 5574 : 1991.

CHÚ THÍCH:

1) Đối với những tường chắn các công trình thủy công ở biển nhất thiết phải kiểm tra về sự hình thành khe nứt.

2) Đối với những tường chắn bê tông cốt thép không nằm trong tuyến cột nước có áp của công trình và không tiếp thu áp lực cột  nước thì cho phép không cần kiểm tra về sự hình thành hoặc giới hạn trị số mở rộng khe nứt trừ đối với các công trình vùng biển.

6.5.8  Trong những bộ phận của tường chắn đã thỏa mãn điều kiện tính toán về sự hình thành khe nứt thì trong đất đắp hoặc phía mặt trước tường có nước, không cần tính đến phản áp lực tại các tiết diện tính toán.

Khi tiết diện tính toán trùng với khe thi công thì tính đến phản áp lực tại khe khi tính toán ứng suất, phản áp lực này xác định theo TCXDVN 356 : 2005; TCVN 4116-85, TCVN 5574 : 1991.

Khi tường chắn có các bộ phận thoát nước, cần kể đến ảnh hưởng của nó đối với sự giảm áp lực ngược.

6.5.9 Trong những tường chắn đặt trên nền đá, tiếp thu áp lực nước và có màn chắn xi măng chống thấm thì không được phép cho phá hoại độ bền tại chỗ tiếp xúc với đá ở phía màn chắn đó.

6.5.10 Trong trường hợp có khả năng xuất hiện vết nứt tại các phần tường thẳng đứng ở phía mặt sau của tường chắn bê tông, thì cần tính toán kiểm tra về lật quanh một trục qui ước trùng với trọng tâm biểu đồ ứng suất nén tại các tiết diện tính toán, biểu đồ này được lấy theo tam giác có tung độ biên bằng giới hạn độ bền chịu nén của bê tông Rn (Hình 10). Trọng tâm biểu đồ áp lực tại tiết diện tính toán cách mặt trước một đoạn B0 . Hệ số an toàn ổn định về lật cho tường chắn được lấy theo Bảng 2.

Hình 10 - Sơ đồ tính toán kiểm tra ổn định về lật cho tường chắn bê tông

6.6 Tính toán tường chắn mềm và các tường đặc biệt

Tính toán ổn định tường mềm (tường cừ), tường cừ có neo, tường ô, két son, tường trong đất, tham khảo các tài liệu trong Điều 8.

7 Kết cấu của tường chắn

7.1 Những kết cấu cơ bản của tường chắn cứng là tường khối, tường bản góc, tường chống, tường ngăn kiểu tổ ong và tường mái nghiêng.

Kết cấu tường chắn có thể là liền khối, lắp ghép từng phần hoặc lắp ghép toàn khối. Xem điều 3.3.

Việc lựa chọn loại kết cấu tường chắn cần dựa trên cơ sở so sánh kinh tế - kỹ thuật nhiều phương án (xem chỉ dẫn trong mục 4.1.5) cũng như điều kiện địa chất công trình (xem mục 4.1.4).

7.2  Phần móng (bản móng v.v…) của kết cấu tường lắp ghép toàn khối và tường kết cấu lắp ghép cần phải làm bằng bê tông liền khối.

Phần lắp ghép nằm trên móng tường chắn nên làm thành những cấu kiện kiểu chậu, kiểu hộp, kiểu ngăn tổ ong và kiểu chữ I, cũng như tạo thành các bản và dầm có tiết diện chữ nhật.

7.3 Kết cấu tường chắn phải thỏa mãn sơ đồ tính toán, tính hợp lý nhất (dùng đất chất tải, tựa vào công trình bên cạnh, dùng thiết bị neo và thanh giằng, tường giảm tải, truyền áp lực chủ động của đất lên các phần tường nhằm tạo ứng suất trước cho chúng v.v…).

7.4 Nên bố trí hợp lý tường chắn so với đất đắp nhằm giảm chiều cao tường, đồng thời tạo cho lưng tường có độ nghiêng thích hợp, kết cấu thích hợp để làm giảm áp lực đất. (xem hình 11).

7.5 Khi lập các sơ đồ phân đoạn kết cấu lắp ghép của tường chắn nên xét như sau:

7.5.1 Trong những tường chống và chống kiểu khung, nên tạo thành những cấu kiện lắp ghép phân bố ngang  cho phần trước tường một cách hợp lý.

Đối với phần chống cũng nên tạo những phân đoạn ngang hoặc những phân đoạn có độ nghiêng nhỏ.

Khi phân đoạn của các phần chống là những cấu kiện lắp ghép ngang thì cho phép không nối cấu kiện này vào những đường ngang với điều kiện là các cốt thép của các cấu kiện được nối chắc vào phần sau và trước tường bê tông liền khối.

Tại phần trước tường được tạo thành bằng những cấu kiện lắp ghép ngang có ghép chặt bằng những cái chống vào các cột toàn khối của phần chống thì các khớp nối không làm việc ngang, không thấm nước hoặc không thấm đất.

7.5.2 Trong những kiểu tường ngăn, nên cấu tạo khung bằng những bản dầm lắp ghép được mở rộng trong những khối hình hộp để dễ dàng lắp ghép.

7.5.3 Những khớp nối giữa những cấu kiện lắp ghép, nếu có thể, cần xác định theo hướng không làm việc hoặc tại những phần kết cấu ở đó cũng bảo đảm sự truyền lực cắt lên bê tông.

7.6 Đối với mặt trước của các tường chắn chịu tác dụng của sóng và lực va đập, chịu tác động của nước có tốc độ lớn cũng như chịu sự chà sát của bùn cát thì cần được cấu tạo có cường độ cao, trong trường hợp cần thiết dùng loại vật liệu có cường độ cao để phủ ngoài.

7.7 Khi chọn đất đắp sau lưng tường chắn, cần lợi dụng loại đất có ngay trên khu xây dựng, đồng thời cần chú ý đến những vấn đề sau:

a) Đất cát to hạt và cuội cũng như đá đổ thì đắp tốt hơn đất dính. Khi tăng độ lớn của các hạt đất rời thì áp lực đất và áp lực nước thấm lên tường giảm, điều kiện thi công đắp đất sẽ đơn giản đi rút ngắn rất nhiều thời gian cố kết của đất. Đất dính dùng để đắp tại những chỗ tiếp giáp với các công trình bên cạnh để đảm bảo được tính chống thấm thì hợp lý hơn.

b) Khi bố trí tường chắn trong phạm vi các đập đất hoặc đê thì đất để đắp cũng lấy cùng một loại đất của đập hoặc đê.

7.8  Khi không có yêu cầu gì đặc biệt thì cần dựa theo biện pháp thi công và yêu cầu sử dụng để xác định kích thước bên trên của tường chắn.

7.9 Độ nghiêng và hình dạng mặt ngoài của ngực tường chắn cần được xác định theo điều kiện sử dụng, các điều kiện về ổn định và cường độ.

Lưng các tường chắn cao nên tạo thành dạng đa giác để có thể sử dụng đầy đủ cường độ của vật liệu. Ví dụ: Nên sử dụng mái hố móng tạo cho kết cấu có dạng chịu nén để giảm thép đối với tường cao (H ³ 10 m). Từ Hình 11a cho thấy khối lượng đất G đủ để làm cho kết cấu móng tường chỉ chịu nén chứ không chịu kéo như sơ đồ Hình 11b. Với cùng một chiều cao H thì sơ đồ (b) cho sẽ có khối lượng cốt thép lớn hơn sơ đồ (a).

Hình 11

7.10 Để đảm bảo khả năng lún tự do cho các tường chắn đặt trên nền không phải là đá và làm giảm nguy cơ hình thành những vết nứt do nhiệt độ gây ra theo chiều dài tường thì cần cấu tạo những khớp lún và khớp nhiệt độ cố định còn trong quá trình xây dựng tường thì nên cấu tạo những khớp thi công tạm thời.

Khi xác định khoảng cách giữa các khớp nối cố định bố trí trên những mặt phẳng tác dụng của tải trọng chính thì cần đề cập đến kích thước của tường, điều kiện khí hậu, trị số độ lún có thể của các đoạn tường và những đặc điểm làm việc khác cũng như "mác" bê tông và đá được sử dụng. Cũng cần cấu tạo những khớp nối cố định để chia tường chắn thành những đoạn có thể xảy ra trạng thái ứng suất khác nhau.

7.11 Các khớp nối cố định trong những tường chắn đặt trên nền không phải là đá cần phải có chiều rộng và kết cấu loại trừ được sự chèn đẩy lẫn nhau của các đoạn tường khi lún không đều. Do đó mặt cắt các khớp nối này tạo thành dạng bậc thang có chiều rộng tăng dần lên phía trên của tường. Bề rộng nhỏ nhất của khớp nối (không quá 1 cm) cần phải nằm trong phạm vi móng.

7.12 Khi quyết định các khớp nối thi công và trình tự đổ các khối bê tông cần đề cập đến các biến dạng co ngót trong giai đoạn thi công và bảo đảm được tính liền khối của công trình.

Để giảm khối lượng khớp nối thi công nằm ngang nên lấy theo chiều cao của các khối đổ bê tông là lớn nhất có thể có được, tùy theo điều kiện thi công.

7.13 Trong trường hợp mặt cắt cơ bản của tường chắn đã được chọn theo điều kiện độ bền mà không thỏa mãn điều kiện ổn định thì nên đề ra những biện pháp kết cấu đặc biệt nhằm nâng cao tính ổn định của tường (thí dụ xem những mặt cắt tường trên Hình 12).

Hình 12

a) Tấm móng mở rộng về phía sau;

b) Như trên, thêm chân khay ở phía sau;

c) Tấm móng có đáy nghiêng ngược;

Tường dạng b, d, e - đặt trên nền không phải đá;

Tường f - đặt trên nền đá;

Tường a và c - đặt cả trên nền đá và nền không phải đá.

d) Tấm móng mở rộng có bản neo ở phía sau;

e) Tựa trên đài cọc ở phía trước;

f) Dùng cốt thép neo tường vào nền.

7.14 Trường hợp cần làm giảm áp lực thấm lên đáy tường, giảm cột nước thấm qua nền và vòng quanh công trình đồng thời cần bảo đảm tính ổn thấm của đất nền tường và sự tiếp xúc giữa đáy tường với nền những tường chắn chịu tác dụng của áp lực nước ở phía đất đắp hoặc phía ngực tường, cần đề ra các biện pháp kết cấu chống thấm và thoát nước tại các công trình khác của đầu mối hệ thống thủy lợi.

Tùy theo điều kiện địa chất công trình của nền đất nên dùng các bộ phận chống thấm bằng những hàng cừ gỗ và thép, tường ngăn bê tông, màn chống xi măng (đối với nền đá v.v…).

7.15 Cần chống xói mòn dưới móng các tường chắn chịu tác dụng của dòng nước chảy dọc theo tường hoặc chịu tác dụng của sóng. Thông thường là các tường chắn đất mố trụ cầu, tường hướng dòng v.v…

7.16 Nên đề ra những biện pháp hạ thấp mực nước và thoát nước dưới đất nền trong nền đất đắp và nền tường chắn.

Đối với những tường chắn nối tiếp của mố đập và của nhà các trạm thủy điện được đặt về phía thượng lưu thì các bộ phận thoát nước cần gắn liền với đường chống thấm của những công trình khác thuộc đầu mối hệ thống thủy lợi nhưng không được phá hoại đường chống thấm đó.

Đối với những tường chắn đặt về phía hạ lưu, nên bố trí những đường thoát nước để dẫn nước từ đó qua các lỗ đục đặt thấp hơn mực nước thấp nhất. Những lỗ đục đó phải dùng để dẫn nước ra khỏi các ống đặt trong đất đắp. Phải cấu tạo bộ phận thoát nước như thế nào để có thể kiểm tra được sự làm việc của nó và khi cần thiết còn có thể theo dõi được. Các bộ phận thoát nước nên làm bằng những ống bê tông cốt thép đúc sẵn hoặc những ống xi măng đục lỗ được bọc quanh bằng những tầng lọc ngược.

Khi thiết kế tầng lọc ngược cần tuân theo TCVN 8422 : 2010.

Đối với những tường chắn đặt trên nền không phải là đá chịu tác dụng của áp lực nước thì tùy theo điều kiện địa chất công trình và địa chất thủy văn nên đặt những bộ phận thoát nước theo đáy tường dưới dạng những tầng lọc ngược hoặc dùng các giếng khoan để thoát nước cho nền.

7.17 Chiều sâu thiết kế và đặc trưng lấy đá trong nền tường chắn được xác định theo tài liệu khảo sát địa chất công trình.

Đối với nền tường thuộc loại đá chắc, đồng nhất thì phải bóc đến chiều sâu lớp đá bỏ đi (không nổ mìn).

Khi đặt tường trên nền đá yếu thì chiều sâu lấy đá phải làm cho tường được giữ chắc và tựa vào đá bảo đảm tính ổn định chống trượt.

Không nên làm phẳng bề mặt nền đá. Khi nền là loại đá yếu, nên nâng mặt đáy móng tường nghiêng về phía ngực tường - Xem Hình 12c.

7.18 Chỉ được phép đặt cốt thép tại các mặt đầu của tường khi có ứng lực truyền từ các đoạn bên cạnh xô đẩy do lún không đều gây ra.

7.19 Cần đề ra một trình tự thi công đặt biệt về đất đắp để tránh được sự cong nghiêng và sự xô đẩy của tường do tác dụng của áp lực bị động của đất gây ra trong giai đoạn thi công.

7.20 Sơ bộ có thể xác định các kích thước của tường chắn như sau

7.20.1 Đối với tường trọng lực

- Chiều rộng của bản đáy:

- Chiều rộng phần con son phía trước tường:

- Chiều rộng phần bản đáy phía trong:

- Chiều dày của bản tường ở đáy:

- Chiều dày đỉnh tường:

Bđáy = từ 0,5Ht đến 0,9Ht

b1 = từ 0,25Bđáy đến 0,3Bđáy

b2 = từ 0,7Bđáy đến 0,75Bđáy

b4 =  từ 0,1Ht đến 0,2Ht

b3 = từ 0,4b đến 0,5b4

Khi tường cao hơn 25 m với hàm lượng cốt thép chỉ 0,5 %.

Hình 13 - Mặt cắt ngang tường bản góc

7.20.2 Tường bản gốc có sườn chống

- Khoảng cách giữa các sường là Ls = Ht/3.

- Chiều dày của bản theo phương đứng và phương ngang dày như nhau và bằng (1/15¸1/20)Ls.

- Chiều dày của sườn chống không được nhỏ hơn 25cm.

Hình 14 - Sơ đồ không gian tường sườn chống

7.21 Kết cấu tường ô có thể là liền khối hoặc có thể là kết cấu lắp ghép. Tường ô nối tiếp công trình thủy lợi, thủy điện với bờ có thể liền khối hoặc tách rời và kết cấu tường có thể có bản đáy hoặc có thể không có bản đáy tùy điều kiện địa chất nền.

Hình 15 - Kết cấu tường ô

8. Thiết bị đo, kiểm tra và bố trí những thiết bị đo trong tường chắn

8.1 Khi thiết kế tường chắn cần quy định việc đặt thiết bị đo kiểm tra, bảo đảm theo dõi được công trình trong giai đoạn thi công và sử dụng.

8.2 Việc theo dõi phải được quy định có xét đến đặc điểm làm việc của kết cấu và công dụng của tường chắn. Việc theo dõi công trình được phân làm 2 loại:

- Theo dõi kiểm tra - Kiểm tra tình trạng của công trình và khắc phục kịp thời những sai lệch phát hiện được về thi công và sử dụng so với qui ước thiết kế.

- Theo dõi đặc biệt - Nghiên cứu những vấn đề thiết kế riêng.

8.3 Trong giai đoạn thi công tiến hành theo dõi như sau:

a) Đối với tường xây dựng trên nền không phải là đá - quan trắc độ lún, chuyển vị ngang và lệch.

b) Quan trắc độ đầm chặt và độ lún của đất đắp;

c) Đối với tường bê tông khối cấp I và II - quan trắc chế độ nhiệt độ của khối bê tông;

d) Đối với tường chắn có kể đến áp lực bị động không ép trồi - quan trắc áp lực đất trong quá trình đắp.

8.4  Trong giai đoạn sử dụng tiến hành quan trắc như sau:

a) Quan trắc chuyển vị ngang của phần trên tường;

b) Quan trắc độ lún của tường xây trên nền không phải đá;

c) Quan trắc chế độ thấm và sự làm việc của vật thoát nước trong đất đắp đối với tường chắn thủy công.

d) Đối với tường chắn cao từ 20 m trở lên - quan trắc trạng tái ứng suất tại các tiết diện tường và cốt thép của các kết cấu bằng bê tông cốt thép và bằng đá hộc của tường.

đ) Đối với tường chắn có kể đến áp lực bị động ở phía sau - quan trắc áp lực đất;

e) Trong những tường chắn có quy định cần đo ứng suất - quan trắc chế độ nhiệt.

8.5 Nên dùng phương pháp trắc đạc để quan trắc chuyển vị và độ lún. Đồng thời đối với công trình cấp III, cấp IV và cấp V có thể quan trắc một lần mà không cần trang bị tuyến trắc đạc cố định.

Những quan trắc còn lại thực hiện nhờ những thiết bị đặt sẵn.

8.6 Trong bản thiết kế cần quy định khối lượng quan trắc tối thiểu. Muốn vậy toàn bộ công tác quan trắc, trừ việc quan trắc chế độ thấm và chuyển vị, nên tập trung vào những trường đoạn đặc biệt được phân ra mục đích đó.

Quan trắc chế độ thấm và chuyển vị của từng cần tiến hành theo toàn tuyến.

8.7  Tiến hành chọn thiết bị và phương pháp bố trí chúng trong công trình theo những chỉ dẫn riêng.

 

THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Tiêu chuẩn thiết kế tường chắn các công trình thủy công TCXD. 57 - 73

[2] TCVN 4253-2012 Nền các công trình thủy công.

[3] "Áp lực chủ động và bị động của đất dính trên tường chắn - Sơ đồ, công thức, bảng tính chọn đặc trưng tính toán. - Nguyễn Công Mẫn

[4] "Hướng dẫn thực hành khảo sát đất xây dựng bằng thiết bị mới (thiết bị do PNUD đầu tư) và sử dụng tài liệu vào thiết kế công trình" 20 TCN - 112-84

[5] "Xây dựng công trình trong vùng có động đất" - CHuÕ - II-7-81*

[6] "Thiết kế công trình chịu động đất" TCXDVN 357 : 2006

[7] "Neo trong đất" BS 8081 : 1089.

[9] Tuyển tập Tiêu chuẩn xây dựng của Việt Nam Tập III - Tiêu chuẩn thiết kế

[14] FOUNDATION ENGINEERING HANDBOOK. Edited by Hans F. Winterkorn and Hsai-Yang Fang - VAN NOSTRAND REIHOLD COMPANY

[15] FOUNDATION ENGINEERING - FOR DIFFICULT SUBSOIL CONDITIONS. Edition Leonardo Zeevaert - VAN NOSTRAND REIHOLD COMPANY

[16] PRINCIPLES OF FOUNDATIOIN ENGINEERING. Edited Braja M. Das. - Thomson - fifth Edition

[17] Foundation Analysis and Design

[18] ENGINERING AND DESIGN - DESIGN OF SHEET PILE WALLS

[19] BS 8002 : 1994. CODE OF PRACTICE FOR EARTH RETAINING STRUCTURES. BRITISH STANDARD, 1994

[20] FOUNDATION ANALYSIS AND DESIGN. Edited Jseph E. Bowles

[21] BS 8081 : 1989. Code of Practice for Ground Anchorages. British Standard 1989

 

PHỤ LỤC A

NGUYÊN TẮC VÀ CHỈ DẪN CHUNG VỀ TÍNH TOÁN TƯỜNG CHẮN CÁC CÔNG TRÌNH THỦY LỢI

(tham khảo)

A.1. Tải trọng và tác động các trường hợp tính toán

A.1.1. Các tổ hợp tải trọng và tác động. (xem mục 4.2 của Tiêu chuẩn này)

Khi lựa chọn tổ hợp các tải trọng và tác động để tính toán tường chắn, cần xác định rõ xác suất đồng thời xảy ra thực tế của chúng để loại trừ được những tổ hợp tải trọng và tác động không thể xảy ra hoặc xảy ra rất hiếm; mặt khác cần dự toán trước được trình tự thi công công trình bảo đảm không gây ra tình hình bất lợi về trạng thái ứng suất của công trình và những cấu kiện của nó trong giai đoạn thi công. Vì những lý do đó, mà tiêu chuẩn xây dựng có chú thích cụ thể thêm về việc chọn tải trọng và tác động như sau:

Trong tổ hợp đặc biệt của tải trọng và tác động, không được kể đến tác dụng đồng thời của những tải trọng ít khi xảy ra như tác động đồng thời của động đất và lực va đập của tàu thuyền.

Trong từng trường hợp tính toán, tổ hợp tính toán của tải trọng và tác động được xác định theo khả năng thực tế tác dụng đồng thời của chúng nên công trình.

Trong giai đoạn xây dựng và sửa chữa, cần xác định tổ hợp tính toán của tải trọng và tác động theo trình tự thi công đã chọn có xét tới tính liên tục của việc xuất hiện trạng thái ứng suất của tường chắn và nền của nó gây ra bởi việc thi công theo từng giai đoạn, cũng như bảo đảm khả năng tăng nhanh nhất và chiều cao công trình.

Ngoài ra, vì tường chắn thường là bộ phận của công trình thủy lợi nên cũng cần lưu ý thêm rằng có những yêu cầu đặc biệt có thể đưa vào tổ hợp đặc biệt của tải trọng và tác động áp lực nước sinh ra do công trình ở phía trên hoặc phía dưới dòng chảy bị phá hoại hoặc những lực sinh ra khi một bộ phận của công trình bị hư hỏng.

A.1.2. Xác định các lực tác dụng lên tường chắn.

A.1.2.1. Áp lực nước tác dụng lên tường chắn và móng tường gồm có: áp lực thủy tĩnh (Wi), áp lực đẩy nổi thủy tĩnh và áp lực thấm thủy động.

Áp lực thủy tĩnh thường tác dụng lên lưng và ngực tường chắn, phân bố theo quy luật đường thẳng (Hình A.1).

Các áp lực đẩy nổi thủy tĩnh (Uđn) và áp lực thủy động (Utb) thường tác dụng lên đáy móng tường, tạo nên phản áp lực đẩy tường lên, làm giảm tính ổn định của tường. Nếu trong khối đất đắp sau tường hình thành dòng nước thấm đổ về phía lưng tường thì cũng sẽ phát sinh áp lực thủy động tác dụng lên lưng tường (Hình A.2), gây bất lợi cho tính ổn định của tường.

Muốn tính được giá trị (Uđn) và (Utb), cần vẽ được biểu đồ của chúng (Hình A.1).

Hình A.1: Biểu đồ phân bố áp lực thủy tĩnh, áp lực thủy động và áp lực thấm thủy động lên tường chắn

Nếu tường chắn xây dựng trên nền đất có tính thấm nước, có thể dùng các phương pháp lý thuyết tính toán về thấm hoặc các phương pháp thực nghiệm và đồ giải để vẽ biểu đồ áp lực thấm thủy động.

Đối với tường chắn cấp II và IV tiêu chuẩn thiết kế cho phép dùng các phương pháp tính toán lý thuyết gần đúng, giả thiết Građien thấm dọc theo đường viền dưới đất của tường chắn là một hằng số.