Đầu tư công là gì? Quy định mới nhất về đầu tư công

1. Đầu tư công là gì?

Khái niệm về đầu tư công được quy định tại khoản 16 Điều 4 Luật Đầu tư công 2024, cụ thể như sau:

16. Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, nhiệm vụ, dự án và đối tượng đầu tư công khác theo quy định của Luật này.

Ở khái niệm trên, có thể hiểu rằng đầu tư công sử dụng nguồn vốn chủ yếu phụ thuộc vào ngân sách của nhà nước. Đầu tư công phục vụ cho việc thiết kế, xây dựng các dự án về kết cấu hạ tầng, nhằm phát triển nền kinh tế - xã hội.

Hiện nay tốc độ phát triển kinh tế đang ngày càng mạnh mẽ, song song với đó là sự xuất hiện nhiều loại hình thức hoạt động đầu tư khác nhau. Dù vậy, đầu tư công vẫn đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam.

2. Các đối tượng đầu tư công

Điều 5 về Luật Đầu tư công 2024 quy định 08 đổi tượng đầu tư công bao gồm:

- Đầu tư chương trình, dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội.

- Đầu tư phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội.

- Đầu tư và hỗ trợ hoạt động đầu tư cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích, phúc lợi xã hội.

- Đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo phương thức đối tác công tư (dự án PPP) theo quy định của pháp luật về đầu tư theo phương thức đối tác công tư, bồi thường, chấm dứt hợp đồng dự án PPP trước thời hạn được cấp có thẩm quyền quyết định, chi trả phần giảm doanh thu các dự án PPP thuộc trách nhiệm của Nhà nước, thanh toán theo hợp đồng dự án đầu tư xây dựng công trình theo hình thức hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (dự án BT) bằng tiền.

- Đầu tư thực hiện nhiệm vụ quy hoạch.

- Cấp bù lãi suất tín dụng ưu đãi, phí quản lý; cấp vốn điều lệ cho các ngân hàng chính sách, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; hỗ trợ đầu tư cho các đối tượng khác theo quyết định của Chính phủ hoặc quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

- Bố trí vốn ngân sách địa phương để thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

- Đối tượng đầu tư công khác theo quy định của pháp luật có liên quan.

3. Tiêu chí phân loại dự án đầu tư công

Phân loại các dự án đầu tư công được căn cứ vào mức độ quan trọng và quy mô dựa theo tiêu chí phân loại dự án quy định tại Điều 8, 9, 10, 11 Luật Đầu tư công). 

3.1. Tiêu chí phân loại dự án quan trọng quốc gia

Dự án quan trọng quốc gia là dự án đầu tư độc lập hoặc cụm công trình liên kết chặt chẽ với nhau thuộc một trong các tiêu chí sau đây:

- Sử dụng vốn đầu tư công từ 30.000 tỷ đồng trở lên;

- Ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, bao gồm:

• Nhà máy điện hạt nhân;
• Sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất rừng đặc dụng từ 50 ha trở lên; rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng phòng hộ biên giới từ 50 ha trở lên; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay, chắn sóng, lấn biển từ 500 ha trở lên; rừng sản xuất từ 1.000 ha trở lên;

- Sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ hai vụ trở lên với quy mô từ 500 ha trở lên;

- Di dân tái định cư từ 20.000 người trở lên ở miền núi, từ 50.000 người trở lên ở các vùng khác;

- Dự án đòi hỏi phải áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt cần được Quốc hội quyết định.

3.2. Tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C

Lĩnh vực dự án	Nhóm A	Nhóm B	Nhóm C
Dự án sản xuất chất độc hại, chất nổ, trừ dự án sản xuất chất độc hại, chất nổ thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh	Dự án không phân biệt tổng mức đầu tư	Không thuộc nhóm B	Không thuộc nhóm C
Giao thông, bao gồm cầu, cảng biển, cảng sông, sân bay, đường sắt, đường quốc lộ; Công nghiệp điện; Khai thác dầu khí; Hóa chất, phân bón, xi măng; Chế tạo máy, luyện kim; Khai thác, chế biến khoáng sản; Xây dựng khu nhà ở.	Tổng mức đầu tư từ 4.600 tỷ đồng trở lên	Tổng mức đầu tư từ 240 tỷ đồng đến dưới 4.600 tỷ đồng	Tổng mức đầu tư dưới 240 tỷ đồng
Giao thông, trừ dự án cầu, cảng biển, cảng sông, sân bay, đường sắt, đường quốc lộ; Thủy lợi, phòng chống thiên tai; Cấp thoát nước, xử lý rác thải và công trình hạ tầng kỹ thuật khác; Kỹ thuật điện; Sản xuất thiết bị thông tin, điện tử; Hóa dược; Sản xuất vật liệu, trừ dự án hóa chất, phân bón, xi măng; Công trình cơ khí, trừ dự án chế tạo máy, luyện kim; Bưu chính, viễn thông.	Tổng mức đầu tư từ 3.000 tỷ đồng trở lên	Tổng mức đầu tư từ 160 tỷ đồng đến dưới 3.000 tỷ đồng	Tổng mức đầu tư dưới 160 tỷ đồng
Sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, nuôi trồng thủy sản; Vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên; Hạ tầng kỹ thuật khu đô thị mới; Công nghiệp, trừ dự án thuộc lĩnh vực công nghiệp thuộc nhóm có mức đầu tư cao hơn.	Tổng mức đầu tư từ 2.000 tỷ đồng trở lên	Tổng mức đầu tư từ 120 tỷ đồng đến dưới 2.000 tỷ đồng	Tổng mức đầu tư dưới 120 tỷ đồng
Y tế, văn hóa, xã hội, thông tin, giáo dục; Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, môi trường, công nghệ số, phát thanh, truyền hình, tài chính, ngân hàng; Kho tàng; Du lịch, thể dục, thể thao; Xây dựng dân dụng, trừ xây dựng khu nhà ở; Dự án thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, trừ dự án thuộc nhóm có mức đầu tư cao hơn.	Tổng mức đầu tư từ 1.600 tỷ đồng trở lên	Tổng mức đầu tư từ 90 tỷ đồng đến dưới 1.600 tỷ đồng.	Tổng mức đầu tư dưới 90 tỷ đồng

 

4. Nguyên tắc quản lý đầu tư công

Về các nguyên tắc quản lý đầu tư công, Điều 13 Luật Đầu tư công quy định có năm nguyên tắc như sau:

• Tuân thủ quy định của pháp luật về đầu tư công.

• Phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 05 năm của quốc gia, quy hoạch có liên quan theo quy định của pháp luật về quy hoạch.

• Thực hiện đúng trách nhiệm và quyền hạn của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân liên quan đến đầu tư công.

• Quản lý việc sử dụng vốn đầu tư công theo đúng quy định đối với từng nguồn vốn; bảo đảm đầu tư tập trung, đồng bộ, chất lượng, tiết kiệm, hiệu quả và khả năng cân đối nguồn lực; không để thất thoát, lãng phí.

• Bảo đảm công khai, minh bạch trong hoạt động đầu tư công.

5. Các hành vi bị cấm trong đầu tư công

Bên cạnh đó, sẽ có các hành vi bị nghiêm cấm trong đầu tư công được quy định tại Điều 16 Luật Đầu tư công 2019. Các hành vi đó bao gồm:

• Quyết định chủ trương đầu tư hoặc quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư không phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch; không xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn; không đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật.
• Quyết định đầu tư chương trình, dự án khi chưa được cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư theo quy định; quyết định đầu tư hoặc quyết định điều chỉnh chương trình, dự án không đúng thẩm quyền, không đúng với các nội dung về mục tiêu, địa điểm, vượt mức vốn đầu tư công, vượt mức vốn đầu tư công của ngân sách cấp trên, vượt tổng mức đầu tư trong chủ trương đầu tư đã được cấp có thẩm quyền quyết định. Quyết định điều chỉnh tổng vốn đầu tư của chương trình, tổng mức đầu tư của dự án trái quy định của pháp luật.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt, vụ lợi, tham nhũng trong quản lý và sử dụng vốn đầu tư công.
• Chủ chương trình, chủ đầu tư thông đồng với tổ chức tư vấn, nhà thầu dẫn tới quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án gây thất thoát, lãng phí vốn, tài sản của Nhà nước, tài nguyên của quốc gia; làm tổn hại, xâm phạm lợi ích hợp pháp của công dân và của cộng đồng.
• Đưa, nhận, môi giới hối lộ.
• Yêu cầu tổ chức, cá nhân tự bỏ vốn đầu tư khi chương trình, dự án chưa được quyết định chủ trương đầu tư, chưa được phê duyệt quyết định đầu tư; thực hiện dự án khi chưa được giao kế hoạch đầu tư công gây nợ đọng xây dựng cơ bản.
• Sử dụng vốn đầu tư công không đúng mục đích, không đúng đối tượng, vượt tiêu chuẩn, định mức theo quy định của pháp luật.
• Làm giả, làm sai lệch thông tin, hồ sơ, tài liệu liên quan đến quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, triển khai thực hiện chương trình, nhiệm vụ, dự án.
• Cố ý báo cáo, cung cấp thông tin không đúng, không trung thực, không khách quan ảnh hưởng đến việc lập, thẩm định, quyết định kế hoạch, chương trình, dự án, theo dõi, đánh giá, kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm trong triển khai thực hiện kế hoạch, chương trình, nhiệm vụ, dự án.
• Cố ý hủy hoại, lừa dối, che giấu hoặc lưu giữ không đầy đủ tài liệu, chứng từ, hồ sơ liên quan đến quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, triển khai thực hiện chương trình, nhiệm vụ, dự án.
• Cản trở việc phát hiện hành vi vi phạm pháp luật về đầu tư công.

Các hành vi được liệt kê ở trên, có thể thấy được tầm quan trọng của đầu tư công trong việc tăng trưởng và phát triển nền kinh tế. Do đó, với các hành vi vi phạm trên dù cố tình hay vô tình đều sẽ bị xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Bài viết trên đã cung cấp thông tin về đầu tư công là gì cũng vai trò quan trọng của đầu tư công với nền kinh tế Việt Nam.